İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜ Mevzuat Listesi
İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜ
Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 4.12.1973, No: 7/7583
Dayandığı Kanunun Tarihi : 25.8.1971, No: 1475
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 11.1.1974, No: 14765
Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 5, Cildi: 13, S. 443
BİRİNCİ KISIM
Genel Hükümler
Madde 1 - 1475 sayılı İş Kanunu kapsamına giren işyerlerinde,işçilere ait
yatıp kalkma yerlerinde ve diğer müştemilatında bulunması gereken sağlık şartla-
rının ve işyerlerinde kullanılan alet,edevat,makinalar ve hammaddeler yüzünden,
çıkabilecek hastalıklara engel olacak tedbir ve araçların,işyerlerinde işkazala-
rını önlemek üzere bulundurulması gerekli araçların ve alınacak güvenlik tedbir-
lerinin neler olduğu bu Tüzükte belirtilmiştir.
Madde 2 - Her işveren, işyerinde işçilerinin sağlığını ve iş güvenliğini
sağlamak için,bu Tüzükte belirtilen şartları yerine getirmek araçları noksansız
bulundurmak gerekli olanı yapmakla yükümlüdür.
İşçiler de,bu yoldaki usuller ve şartlara uymak zorundadırlar.
Madde 3 - İşveren,işçilere yapmakta oldukları işlerinde uymaları gerekli
sağlık ve güvenlik tedbirlerini öğretmek ve iş değiştirecek işçilere yenisinin
gerektiği bilgileri vermek zorundadır.
Madde 4 - İşverenin,işyerinde,teknik ilerlemelerin getirdiği daha uygun sağ-
lık şartlarını sağlaması;kullanılan makinalarla alet ve edevattan herhangi bir
şekilde tehlike gösterenleri veya hammaddelerden zehirli veya zararlı olanları,
yapılan işin özelliğine ve fennin gereklerine göre bu tehlike ve zararları azal-
tan alet ve edevatla değiştirmesi iş kazalarını önlemek üzere işyerinde alınması
ve bulundurulması gerekli tedbir ve araçları ve alınacak diğer iş güvenliği ted-
birlerini devamlı surette izlemesi esastır.
İKİNCİ KISIM
Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri
BİRİNCİ BÖLÜM
İşyerlerinde Bulunması Gereken Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri:
Madde 5 - İşyeri kurulması amacıyla yeniden yaptırılacak binalarla bunlara
yapılacak her çeşit ekler ve bunlardaki değişiklikler,mevzuata ve o binada yapı-
lacak işin nitelik ve özelliklerine uygun bulunacaktır.
Evvelce inşa edilmiş olan herhangi bir binanın tümünün veya bir kısmının
işyeri olarak kullanılmasında da, bu şartlar aranacaktır.
Madde 6 - İşyerlerinin çatıları; ısı,rüzgar,yağmur,kar gibi dış etkilerden
işçileri tamamen koruyacak surette dayanıklı ve muhafazalı yapılmış olacaktır.
Çatının üzeri,yazın fazla ısı geçiren saç ve benzeri malzeme ile örtülü bulundu-
ğu takdirde,ayrıca bir tavan yapılması,bununla çatı arasında hava akımı sağlaya-
cak menfezler bulunması gereklidir.
işyerlerinin bulunduğu baraka,sayvan,sundurma ve benzeri yerlerin çatıları,
ısı geçiren saç ve benzeri malzeme de örtülmüş olduğu hallerde bu çatılar,en az
350 santimetre yükseklikte yapılmış olacaktır.
Madde 7 - İşyerlerinde işçilerin daimi olarak çalıştırıldığı yerlerin tavan
yüksekliği,en az 3 metre olacaktır.
Tabana paralel olmayan tavanlarda bu yüksekliğin ortalaması 3 metre olacak
ve en alçak kısmı,varsa,kirişin alt noktasından 240 santimetreden aşağı olmaya-
caktır.
17/5/1941 tarihinden önce çalışmakta bulunan işyerlerinde,fazla ısı,buhar,
gaz yahut zararlı tozlar çıkarması gibi sağlık yönünden sakıncalı olmayan işler
için,hava hacmi 8 inci maddede yazılı miktara uygun bulunduğu ve yeterli hava-
landırma sağlandığı hallerde,bu yükseklik 2 metreye kadar kabul edilebilir.
17/5/1941 tarihinden sonra ve bu Tüzüğün yürürlüğe girmesinden önce çalış-
makta olan işyerlerinde birinci ve ikinci fıkralarda yazılı tavan yüksekliği,en
az 285 santimetre olarak kabul edilir.
Madde 8 - İşyerlerindeki hava hacmi,makine,malzeme ve benzeri tesislerin
kapladığı hacimler dahil olmak üzere,işçi başına en az 10 metreküp olacaktır.
Hava hacminin hesabında,tavan yüksekliğinin 4 metreden fazlası nazara alınmaz.
Madde 9 - Her işyerinde,makine,tezgah,malzeme ve benzeri tesisler,çalışan
işçilerin işlerini rahatça yapmalarına engel olmayacak ve herhangibir tehlikeye
sebebiyet vermeyecek şekilde yerleştirilecek ve bunlar,gereği gibi korunacaktır.
İşyeri olarak kullanılan binaların döşeme yüzeyine,orada çalışan işçiler
için tehlikeli olacak şekilde,makine,tesis,ham,yarı işlenmiş veya tam işlenmiş
malzeme bırakılmayacaktır.
Madde 10 - İşyerlerinde taban döşeme ve kaplamaları,sağlam,kuru ve mümkün
olduğu kadar düz ve kaymaz bir şekilde olacak ve malzemesi kolayca yıkanıp te-
mizlenmeye elverişli bulunacaktır.
Yapılan işe göre,tabana fazla su veya sulu şeyler dökülen işyerlerinde,çamur
yahut bulaşık su birikintileri olmaması için gerekli tedbirler alınacak ve yer
sifonları konulacaktır.
Taban ve asma katların döşemeleri,üzerine konulacak makine,alet ve edevat ve
benzeri malzeme ile orada çalıştırılacak işçilerin ağırlığına
dayanabilecek şekilde yapılmış olacak ve metrekare hesabı ile taşıyabilecekleri
en çok ağırlık miktarları,yetkili teknik elemana tespit ettirilecek ve bu hadler
üstünde yüklemelere meydan verilmeyecektir.
Ahşap ve yanıcı maddelerden yapılmış döşemelerin bulunduğu yerlerde,açık
ateş veya alevle çalışmalar yapılmayacaktır.
Teknik nedenlerle döşemelerde çukur,delik,merdiven başları,menholler ve ka-
nallar gibi tehlike gösteren seviye farkı bulunduğu hallerde,gerekli tedbirler
alınacaktır.
İçinde aşındırıcı,yakıcı veya sıcak sıvılar bulunan büyük kap,sarnıç,kuyu,
havuz ve depoların ağızları,döşeme ile aynı seviyede bulunuyorsa,bunların kenar-
ları,sağlam bir korkulukla çevrilecek veya ağızları kapakla örtülecektir.
Madde 11 - İşyerlerindeki koridorlar,işçilerin kolaylıkla gelip geçmesini
sağlayacak ve tehlike başgösterdiğinde işyerini çabuklukla boşaltmaya yetecek
genişlikte olacak,tabii veya suni ışıkla aydınlatılmış bulunacaktır.
Makinalar,motorlar ve bunlar tarafından çalıştırılan aletler ve diğer tez-
gahlar arasındaki açıklık,işçilerin rahat çalışmalarını sağlamak üzere,en az 80
santimetre olacaktır. İşyerindeki geçitlerin genişliği,oradan geçecek işçilerin
miktarına ve malzeme hareketine uygun olarak ayarlanacak ve bu genişlik 120 san-
timetreden az olmayacaktır. Geçitlerin tabanı sağlam,arızasız ve kaymaz şekilde
yapılmış olacak,ayrıca geçitler işaretlenecektir.
Yüksek geçit,platform veya çalışma sahanlıklarının (yükleme boşaltma rampa-
ları ile bir kişinin durabilemesine imkan vermeyecek darlıktaki yerler hariç)
serbest bulunan bütün tarafları,en az 90 santimetre yükseklikte etekli korkuluk-
larla çevrilecektir.
Köprü şeklindeki asma geçitler,üzerinden geçirilecek en ağır yüke göre hesap
edilerek sağlam bir şekilde inşa edilecek ve buralarda kaymaları önleyecek ted-
birler alınmış olacaktır.
Taşıma bandlarının (Konveyör) veya diğer makinaların üzerinden geçen bütün
geçitlerin açık bulunan tarafları,uygun korkuluk ve eteklerle çevrilecektir.
Madde 12 - İşyerlerindeki kapıların yükseklik ve genişliği,oralarda çalışan-
ların serbestçe girip,çıkmalarına elverişli ve dışarıdan gelecek sıcak ve soğuk
havadan veya zararlı koku gaz ve gürültüden işçileri koruyacak şekil ve nitelik-
te yapılmış olacaktır.
Boşluğa açılan kapı ve diğer menfezlerin uygun koruyucuları veya korkulukla-
rı bulunacaktır.
Madde 13 - İşyerlerinde dışarıdan ışık almaya yarayan yan ve tepe pencerele-
ri ile menfezlerin aydınlık veren yüzeyleri toplamı,işyeri taban yüzeyinin en az
1/10 oranında olacaktır. Dışarı ile doğrudan doğ-
ruya bağlantısı olmayan iç kapı,pencere ve menfezlerin dolaylı olarak aydınlık
veren yüzeyleri bu hesaba katılmaz.
Dış pencere ve menfezler işyerine ışığı,bol ve eşit olarak yayacak ve ihti-
yaca göre kolayca açılıp kapanabilecek ve temizlenebilecek şekilde yapılacaktır.
İşçilerin,pencere ve menfezlerden gelen güneş ışığına ve ısısına veya hava
akımlarına karşı sağlıklarını koruyacak şekilde,gereğine göre,perde,tente veya
pancur konulması,yahut camların boyanması gibi tedbirler de alınacaktır.
Madde 14 - İşyerlerinde kullanılacak korkuluklar;sağlam bir şekilde ahşap
boru veya metal profilli malzemeden yapılacak,yüzeyleri pürüzlü ve köşeleri kes-
kin olmayacaktır.
Korkulukların,tabandan yüksekliği en az 90 santimetre olacaktır.
Korkuluklar,en çok 2 metrede bir dikme konulmak suretiyle tabana veya elve-
rişli diğer bir yere sağlam bir şekilde tespit edilecek ve üst seviyesi ile ta-
ban arasındaki mesafenin yarı hizasına da,bir ara korkuluk çekilecektir.
Korkuluğun tümü,herhangi bir yönden gelebilecek en az 100 kilogramlık bir
yüke dayanabilecek şekilde yapılacaktır.
Ahşap korkulukların trabzan ve dikmeleri,en az 5210 santimetrelik latadan ve
ara korkuluklar ise,en az 525 santimetrelik kadrodan veya 2,5210 santimetrelik
latadan yapılacaktır.
Boru korkulukların trabzan veya dikmeleri,en az 1 1/4 parmak ve ara korku-
luklar ise,en az (1) parmak borudan yapılmış olacaktır.
Metal profilli malzemeden yapılan köşebentli korkulukların trabzan ve dikme-
leri,en az 5 milimetre et payı olan 40240 milimetrelik köşebentden ve ara korku-
luklar ise,en az 3 milimetre et payı olan 30230 milimetrelik köşebentten yapıla-
cak ve köşebentlerin yatay kenarları,tehlikeli tarafa dönük olacaktır.
Dördüncü fıkradaki şart,yerine getirilmek suretiyle diğer metal profilli
malzemeden de korkuluklar yapılabilir.
Madde 15 - Etekler; ahşap,metal veya yeteri sağlamlıkta diğer malzemeden ya-
pılacaktır. Bunların yükseklikleri,tabandan en az 15 santimetre olacak ve gerek-
tiğinde tabanla en çok 1 santimetrelik bir aralığı bulunabilecektir.
Madde 16 - İşyerlerinin gün ışığıyle yeter derecede aydınlatılmış olması
esastır. Şu kadar ki,işin konusu veya işyerinin inşa tarzı nedeniyle gün ışığın-
dan faydalanılamayan hallerde yahut gece çalışmalarında,suni ışıkla yeterli ay-
dınlatma sağlanacaktır.
Gerek tabii ve gerek suni ışıklar,işçilere yeter derecede ve eşit olarak da-
ğılmayı sağlayacak şekilde düzenlenecektir.
Madde 17 - İşyerlerinde suni ışık kullanıldığı hallerde:
1) Elektriğin sağlanabildiği yerlerde elektrik ışığı kullanılacak ve tesi-
sat,teknik usul ve koşullara uygun bir şekilde yapılmış olacaktır.
2) Suni ışık tesis ve araçları; havayı kirletecek nitelikte gaz,koku çıkara-
rak işçilerin sağlığına zarar vermeyecek,keskin,göz kamaştırıcı ve titrek ışık
meydana getirmeyecek şekilde olacaktır.
3) 35¼C tan aşağı sıcaklıkta parlayabilen,buhar çıkaran benzin,benzol gibi
sıvılar,aydınlatma cihazlarında kullanılmayacaktır.
4) Sıvı yakıtlar ile aydınlatmada,lambaların hazneleri metal olacak,sızıntı
yapmayacak ve kızmaması için de gerekli tedbirler alınmış olacaktır.
5) Lamba alevinin,parlayabilen gaz ve maddelerle teması ihtimali olan işler-
de; alev, tel kafes ve benzeri malzeme ile örtülecektir.
6) İçinde kolayca parlayıcı veya patlayıcı maddeler ile ilgili işler yapılan
yahut parlayıcı,patlayıcı maddeler bulunan yerler,sağlam cam mahfazalara konul-
muş lambalarla,ışık dışardan yansıtılmak suretiyle aydınlatılacaktır.
7) Sıvı yakıtlar ile aydınlatmada lambalar ateş ve alev yakınında doldurul-
mayacak,üstlerinde 1 metre,yanlarında (30) santimetre kadar mesafede yanabilecek
eşya ve malzeme bulundurulmayacak ve sağlam bir şekilde tespit edilecektir.
Lambalar portatif olduğu takdirde,yere konulduğunda devrilmeyecek şekilde
oturaklı olacaktır.
Sıvı yakıtlarla aydınlatma yapılan yerlerde,en az bir adet yangın söndürme
cihazı bulundurulacaktır.
Madde 18 - İşyerlerindeki avlular,açık alanlar,dış yollar,geçitler ve benze-
ri yerler,en az 20 lüks (lu2) ile aydınlatılacaktır.
Kaba malzemelerin taşınması,aktarılması,depolanması ve benzeri kaba işlerin
yapıldığı yerler ile iş geçit koridor yol ve merdivenler,en az 50 lüks (lu2) ile
aydınlatılacaktır.
Kaba montaj,balyaların açılması,hububat öğütülmesi ve benzeri işlerin yapıl-
dığı yerler ile kazan dairesi,makine dairesi,insan ve yükasansör kabinleri mal-
zeme stok ambarları,soyunma ve yıkanma yerleri,yemekhane ve helalar,en az 100
lüks (lu2) ile aydınlatılacaktır.
Normal montaj,kaba işler yapılan tezgahlar,konserve ve kutulama ve benzeri
işlerin yapıldığı yerler,en az 200 lüks (lu2) ile aydınlatılacaktır.
Ayrıntıların,yakından seçilebilmesi gereken işlerin yapıldığı yerler,en az
300 lüks (lu2) ile aydınlatılacaktır.
Koyu renkli dokuma,büro ve benzeri sürekli dikkati gerektiren ince işlerin
yapıldığı yerler,en az 500 lüks (lu2) ile aydınlatılacaktır.
Hassas işlerin sürekli olarak yapıldığı yerler en az 1000 lüks (lu2) ile
aydınlatılacaktır.
Madde 19 - Bir aydınlatma merkezine bağlı olan işyerlerinde;herhangi bir
arıza dolayısiyle ışıkların sönmesi ihtimaline karşı,yeteri kadar yedek aydın-
latma araçları bulundurulacak ve gece çalışmaları yapılan yerlerin gerekli ma-
hallerinde tercihan otomatik olarak yanabilecek yedek aydınlatma tesisatı bulun-
durulacaktır.
Yangının,yedek aydınlatma tesisatını bozması ihtimali bulunan yerlerde;ışığı
yansıtacak işaretler,fosforesan boya,pilli lambalar uygun yerlere yerleştirile-
cek veya bunlara benzer tedbirler alınacaktır.
Madde 20 - Kapalı işyerlerindeki sıcaklık ve nem derecesinin,yapılan işin
niteliğine uygun olmakla beraber ılımlı bulunması esastır. Bu itibarla,yazın sı-
caklığın dayanılmayacak bir dereceye çıkmaması için işyerlerinde serinletici
tedbirler alınacak,kışın da işçilerin muhtaç bulundukları en az sıcaklığın sağ-
lanması için,işyerleri zararlı gazlar çıkararak havayı bozmayacak şekilde uygun
vasıtalarla ısıtılacaktır. Çok buğu husule gelen işyerlerinde sıcaklık derecesi
15 santigrat dereceden az ve 30 santigrat dereceden yüksek olmayacaktır.
Fazla ısı veren ısıtıcı vasıtaların yakınında çalışan işçilerin bulunması
halinde,doğrudan yansıyan sıcaklığa karşı,gereken tedbirler alınacak ve işyerle-
rinin,ısıtıcı vasıtalardan oldukça uzak ve uygun yükseklikte bir yerine,santig-
rat taksimatlı bir termometre asılı bulundurulacaktır.
Yapılan işin niteliğine göre,sürekli olarak çok sıcak veya çok soğuk bir de-
recede çalışılması ve bu durumun değiştirilmemesi zorunlu olunan hallerde,işçi-
lere,kendilerini fazla sıcak veya soğuktan koruyacak özellikte elbise vesaire
malzeme verilecektir.
Madde 21 - Kapalı işyerleri günde en az bir defa bir saatten aşağı olmamak
üzere baştan başa havalandırılacaktır. Ayrıca işçilerin çalışma saatlerinde işin
özelliğine göre,havanın sağlığa zararlı bir hal almaması için sık sık değişti-
rilmesi gereklidir. Şu kadar ki,iş sırasında yapılan bu havalandırmada işçileri
etkileyecek hava akımları önlenecek yahut kış mevsiminde sıcaklık birdenbire çok
aşağı hadlere düşürülmeyecektir.
Toz,buğu,duman ve fena koku çıkaran işlerin yapıldığı yerlere,bunları çeke-
cek yeterlikte bacalar ve menfezler yapılacak ve yapılan işin niteliğine göre,bu
tedbirlerin yetmediği hallerde diğer teknik tedbirler alınacaktır.
Boğucu,zehirli veya tahriş edici gaz ve duman meydana gelen işyerlerinde,
işçilerin hayat ve sağlıklarının tehlikeye girmemesi için,havalandırma tesisatı
yapılacak ve işçilere ayrıca yapılan işin özelliğine göre maske ve diğer koruyu-
cu araç ve gereçler verilecektir.
Madde 22 - Ağır ve tehlikeli işlerin yapılmadığı yerlerde,gürültü derecesi
80 desibeli geçmeyecektir. Daha çok gürültülü çalışmayı gerektiren işlerin ya-
pıldığı yerlerde,gürültü derecesi en çok 95 desibel olabilir.
Ancak,bu durumda işçilere başlık,kulaklık veya kulak tıkaçları gibi uygun koru-
yucu araç ve gereçler verilecektir.
Madde 23 - Birden fazla katlı binalardaki işyerlerinde asansör tertibatı
bulunsa da,katlar arasındaki inip çıkmalar,aşağıda yazılı özellikleri bulunan
sabit merdivenlerle sağlanacaktır.
1) Merdivenlerin;ateşe dayanıklı taş,suni taş,tuğla,betonarme,metal veya
benzeri yanmaz maddelerden yapılmış olması şarttır.
Bu Tüzüğün yayımından önce kurulmuş olan işyerlerindeki ahşap merdiven ve
sahanlıkları,gerekli güvenlik tedbirlerine aykırı bir durumu bulunmamak şartiyle
kullanabilirler. Ancak bunlar,kolayca yanmayan sert veya enprenye edilmiş,güç
yanar durumdaki ağaçlardan olacak yahut alt tarafları bağdadi üzerine en az 1,5
santimetre kalınlığında alçı veya amyantla sıvanacak,üstleri de ateşe karşı da-
yanıklı maddelerle kaplanacaktır.
2) İşyeri merdivenlerinin mukavemet katsayısı 4 olacak ve metrekarede en az
500 kilogram yük taşıyacaktır.
3) Delikli veya ızgaralı merdiven ve sahanlıklardaki delikler ve ızgara ara-
lıkları en çok 2 santimetre olacaktır.
4) Merdivenlerin genişliği,bakım işlerinde kullanılanlar dışında en az 110
santimetre olacak ve merdiven korkuluklarının bu genişlik içinde bulunmaları zo-
runluluğu halinde temiz genişlik 100 santimetreden az olmayacaktır.
5) Merdivenlerin eğimi,bakım işlerinde kullanılanlar dışında tabanla en az
20 ve en çok 45 derece olacaktır. Tabandan (20) dereceden az eğimin bulunması
gerektiği işyerlerinde,rampalar yapılacak ve 45 dereceden fazla diklik gereken
hallerde de,korkuluklu servis merdivenleri şeklinde sabit merdivenler kurulacak-
tır.
6) Merdivenlerde,baş üstü boşlukları bulunacak ve bu boşlukların yüksekliği
de 220 santimetreden az olmayacaktır.
7) Basamakların eni,bakım merdivenleri dışında 22 santimetreden az olmayacak
ve yükseklikleri en az 13 santimetre ve en çok 26 santimetre olacaktır.
8) Dört basamaktan fazla olan her merdivende,korkuluk ve trabzan bulunacak-
tır.
9) Genişliği 225 santimetreyi aşan merdivenlerin ortalarında,ayrıca bir
trabzan bulundurulacaktır.
10) Merdivenlerin korkuluk ve trabzanlarında 14 üncü maddedeki teknik özel-
likler bulunacaktır.
11) İşyerlerindeki merdivenler,bir tehlike anında,orada çalışan işçilerin
kolayca çıkmalarına yeterli genişlikte olmadığı takdirde,bina durumunun elveriş-
liliğine göre,bunların genişletilmesi veya içten ek merdivenler yapılması veya
kolay yanmayan veya yanmaz maddelerden
dışarıya çıkış merdivenleri yapılması gibi gerekli güvenlik tedbirleri alınacak-
tır.
12) İşyerlerindeki asma katlara çıkıp inmek için,yerin durumuna göre,eğimli
veya dik demir merdivenler kullanılabilir. Ancak,bunların üst ve alt başlarından
sağlam bir şekilde tespit edilmiş bulunması,geniş basamaklı ve iki tarafı korku-
luklu ve bu korkulukların,merdivenin bittiği asma kat döşemesinde kesilmeyerek
en az 75 santimetre daha uzatılması gereklidir.
Madde 24 - Bakım,onarım ve kontrol için işyerlerinde kullanılan bütün merdi-
venler görülecek işe uygun sağlamlıkta olacak ve bunların genişliği 55 santimet-
reden dar olmayacak eğimleri 60 dereceyi geçmeyecek ve basamakların,çubuktan ya-
pılmadığı hallerde,genişlikleri en az (13) santimetre olacaktır.
Bakım,onarım ve kontrol işlerinde helezoni merdivenler kullanılmayacaktır.
Bakım,onarım ve kontrol işlerinde kullanılacak seyyar el merdivenleri,sağlam
ve görülecek işe uygun uzunlukta yapılmış olacak,yanlarına tahta çakılmak sure-
tiyle veya benzeri şekilde sonradan boyları uzatılmış ve boyanmış bulunmayacak-
tır. Basamakları noksan,yerinden oynamış yahut çatlak veya kırık olmayacaktır.
El merdivenlerinde,kullanılırken kaymalara karşı,tırtır,lastik,mantar,mahfuz ve
çengel koymak gibi gerekli tedbirler alınacaktır.
Çift el merdivenlerinde,ayaklarının birbirlerinden ayrılmaması için,her iki
yanından çengelli demir çubuk veya zincir ile bağlanacaktır.
Madde 25 - İşyerlerinde kullanılacak insan ve yük asansörlerinin,yürürlükte-
ki mevzuatın ve tekniğin öngördüğü şekilde imal ve inşaa edilerek kurulması ve
bakımlarının yapılması şarttır.
Asansörlerin imali,inşası,kurulması,muayene ve bakımı,bu işlerin fenni,tek-
nik ve kanuni sorumluluğunu taşıyabilecek nitelik ve ehliyeti bulunduğu Hükümet
veya belediyelerce kabul edilen teşekkül veya şahıslara yaptırılacaktır.
Her işveren,asansörlere ait kullanma iznini ve periyodik muayene raporları-
nı,işyerinde bulundurmak ve denetlemeye yetkili makam ve memurların her isteyi-
şinde göstermek zorundadır.
Asansör boşluğundan,asansörün çalışmasına özgü tesis ve tertibattan başka,
hiç bir şekilde halat,tel ve boru gibi sair malzeme veya tesis geçirilmeyecek-
tir.
Asansör makine dairesi veya boşlukları,geçit olarak kullanılmayacak ve bura-
lara hiç bir şey depo edilmeyecektir. Bu yerlere girilmesini sağlayacak kapılar,
her zaman kilitli bulundurulacak ve ancak sorumlu elemanlar tarafından açılacak-
tır.
Yük asansörlerinde,insan taşınmaması esastır. Bu yasağı belirten levhalar,
her kat kapısına ve kabin içine,görülür bir şekilde konulacak-
tır. Ancak,işin gereği olarak insan taşınması halinde,insan asansörlerindeki
güvenlik koşulları,bu asansörlerde de bulunacaktır.
Bütün asansör kabinlerinde,taşıyabilecekleri en çok yükü açıkça gösteren
levhalar bulundurulacaktır.
Kat kontağı bulunmayan yük asansörlerinde asansörcü bulundurulacaktır.
Bina dışında kurulan yük asansörlerinin çerçevesi,tabandan en az 3 metre ka-
dar sağlam bir şekilde örtülecek ve ayrıca kapıların bulunduğu cephe,yüksekliği
boyunca tamamen kapatılacaktır.
Parlayıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlerde,kıvılcım tehlikesine
karşı,asansörlerin kabin kızakları ile kapıların çarpan kısımları,ağaç veya kı-
vılcım çıkarmayan metal veya alaşımlarından yapılmış olacaktır.
Madde 26 - İşyerlerindeki atelyeler,geçit,depo ve ambarlar ile bakım odala-
rının duvar,taban,tavan,pencere,kapı ve diğer yerleri,her zaman için temiz ve
bakımlı bir şekilde bulundurulacaktır.
Çalışılan yerler,günde en az bir kere temizlenmiş olacaktır.
Gündüz ve gece devamlı olarak çalışılan işyerlerinde bu temizlik,ya işin
başlamasından önce veya bitiminden sonra yahut yapılan işin gereğine göre ara
dinlenmelerinde yapılacak ve her halde çalışma sırasında yapılmayacaktır.
Temizlik,ister aspirasyon yoluyla,ister diğer yollarla yapılsın,toz kaldı-
rılmaması için,gerekli tedbirler alınacak,bunun için,önce çalışma artıkları
atıldıktan sonra,yıkama,fırçalama yapılacak veya ıslak bezler kullanılacaktır.
Duvarlar ve tavanlar,sık sık temizlenecektir. Gerektiğinde sıva,badana ve boya-
lar yenilenecektir.
Madde 27 - Değişen ve kokuşan organik maddelerle çalışılan işyerlerinde;mad-
delerin parçalandığı,ayıklandığı,tarandığı kısımlarının tabanı,su geçirmez bir
maddeden ve her türlü birikintiyi önleyecek şekilde yapılmış olacak ve duvarlar,
kolayca yıkanacak bir sıva ile sıvanıp boyanacak,duvarlar ve taban,en az ayda
bir defa dezenfekten bir solüsyonla temizlenecektir.
Paçavraların işlendiği veya tarandığı yerlerde temizlik,mekanik aspirasyon
yoluyla da yapılabilir.
Değişen ve kokuşan maddeler,çalışılan yerlerde bırakılmayacak,biriktirilme-
yecek,iyice kapanan kapaklı metal kaplarda toplanacak ve bunlar günde en az bir
kere boşaltılıp yıkanacaktır.
Madde 28 - Atelyeler ile işçilerin çalıştığı diğer yerler;fosseptiklerden,
koku çıkaran her türlü çukur ve yerlerden ve enfeksiyon kaynaklarından yeteri
uzaklıkta bulunacak ve bunların kokularından korunacaktır.
İşyerlerinde atık ve birikinti suların aktığı ve toplandığı yerler,özel veya
genel bir kanalizasyona veya fosseptiğe bağlanacak ve buralar, uygun bir kapak
ile örtülecektir. Bu kapak,günde en az bir kere bol su ile yıkanıp temizlenecek-
tir. Boşaltma boruları,su geçirmez ve sızdırmaz maddelerden yapılacak ve sızdır-
mayacak şekilde iyice bağlanacaktır. Akış doğrultusunda,bir eğim verilecek ve
koku çıkmasını önleyecek tedbirler alınacaktır.
Madde 29 - Döşemelere duvarlara ve diğer yerlere tükürmek,süprüntü atmak ya-
saktır. Uygun yerlere ve duvarlara,bu yasağı belirten yazılar ve zararlarını an-
latan afişler asılacaktır. Gereken yerlere çöp kutuları,uygun nitelikte tükürük
hokkaları konacak ve bunlar,her postada temizlenip dezenfekte edilecektir.Fazla
balgam çıkaran işçiler için kullanılmak üzere,üstü kapalı plastik,emaye,prafinli
mukavva ve benzeri maddelerden yapılmış kişisel tükürük hokkaları bulundurula-
cak,kağıt hokkalar kullanıldıktan sonra yakılacak ve diğerleri yıkanıp dezenfek-
te edilecektir.
Madde 30 - İşyerlerinde ve müştemilatında haşarat,böcek ve kemirici hayvan-
ların bulunmaması için her türlü tedbir alınacak,yok edilmesi için,gereken en-
sektisit,rodentisit maddeler kullanılacak,üremeyi kolaylaştıran şartlar yok edi-
lecek,yuvaları yakılarak bozulacak,uygun aralıklarla ensektisit uygulaması yapı-
lacak,sineklere karşı kapı ve pencerelere tel kafes konacaktır.
Madde 31 - İşyerlerinde,çalışanların kolaylıkla faydalanabileceği ve "Gıda
Maddelerinin ve Umumi Sağlığı ilgilendiren eşya ve levazımın hususi vasıflarını
gösteren Tüzük" teki tanıma uygun özellikte serin içme suyu bulundurulacaktır.
Bu uygunluk,mahalli resmi makamlar ve belediyeler tarafından belgelendiri-
lecektir.
Madde 32 - İçme suyu,gerek taşınmasında ve gerekse kullanılmasında,her türlü
bulaşmadan korunmuş olacak ve içine doğrudan doğruya buz atılmayacaktır.
Madde 33 - İçme suyu tesisatı veya kapları,kullanma suyundan ayrı olacak ve
üzerine, "İçilecek Su" işareti konulacaktır.
İşyerlerinde içme suyu için özel musluklar yapılacak ve bu musluklarda müm-
kün olan hallerde suyun,aşağıdan yukarıya uygun bir yükseklikte fışkırması sağ-
lanacak,mümkün olmayan hallerde ve yerlerde,su içmek için,kişiye özel maşraba
veya bardak kullanılacaktır.Karton veya benzeri bardaklar kullanıldığı takdirde,
bunlar özel ambalajlarında veya temiz bir kutuda saklanacak,bir kere kullanılan
bardakların atılması için musluğun yanında özel bir sepet bulundurulacaktır.
Madde 34 - İçme suyu tesisatı bulunmayan yerlerde,temiz ve sıhhi içme suyu
kapları sağlanacak ve bunlar,özel sehpalara oturtulup
uygun musluklar takılacaktır. İçme suyu kapları,eğilerek boşaltılmayacak veya
maşraba daldırılarak su alınmayacak,ağzı açık varil,küp,kova,fıçı gibi kaplar,
kapaksız ve musluksuz olarak kullanılmayacaktır.
Madde 35 - Şehir suyunun veya 31 inci maddede belirtilen nitelikteki suların
sağlanması mümkün olmayan hallerde,mevcut sular,su dezenfeksiyonu usullerine uy-
gun olarak dezenfekte edildikten sonra kullanılacaktır.
Madde 36 - Yemek aralığının eve gidip gelmeye elverişli olmayışı,işyerinin
meskün mahallerden uzak oluşu,vasıta yetersizliği veya yokluğu veya benzeri se-
beplerle yemeklerini işyerinde yemek zorunda olan işçiler için,işverence rahat
yemek yenebilecek nitelik ve genişlikte bir yemek yeri sağlanacaktır.
Bu yemek yeri;
1) İşyerinden tamamen ayrılmış,soyunma yerleri ve lavabolara yakın bir yerde
yapılacaktır.
2) Temiz,aydınlık,havadar,mevsimine göre iyice ısıtılabilecek,yerler kolayca
temizlenecek nitelikte olacak,taban bol su ile yıkanacak şekilde su geçirmez
malzemeden yapılacak,duvarlar kolayca silinecek ve yıkanabilecek özellikte ola-
caktır.
3) Yemek masaları yeter sayıda,kolay silinen ve temizlenen malzeme ile kaplı
olacaktır. Masalarda oturmak için,sıra yerine sandalye tercih edilecek ve yeteri
kadar sürahi,bardak ve içilecek su bulundurulacaktır.
4) İşveren tarafından yemek verilmeyen yerlerde yemek yerlerinde işçilerin
kendi yemeklerini ısıtabilmeleri ve koruyabilmeleri için özel bir yer ayrılacak,
gerekli malzeme bulundurulacaktır.
5) İşyerlerinde daha uygun bir yer yoksa,yemek saatleri dışında dinlenmek,
meşrubat ihtiyaçlarını karşılamak ve sigara içmek için,yemek yerlerinden fayda-
lanılacak ve bunun için gerekli malzeme bulundurulacaktır.
Madde 37 - İşçilerin çalıştıkları yerlerde ve işbaşında yemek yemeleri ya-
saktır. Ancak işin gereği olarak,işinin başından ayrılamayan işçiler ile,ayrıca
yemek yerleri ayrılmamış bulunan işyerlerindeki işçilerden hava muhalefeti gibi
olağanüstü bir sebeple veya kişisel bir özre dayanarak işyerlerinde kalanlar; o
işyerinde yapılan işin toz,duman,gaz çıkması gibi sağlığa zararlı olmaması şar-
tıyla bu hükmün dışındadır.
Madde 38 - İşyerlerinin uygun mahallerinde yeter sayıda helalar bulunacak-
tır. Hela yapılmasına işyerinin durumu müsait değilse ve yakınlarda da özel he-
lalar bulunmuyorsa,işverenler,işçilerin bu ihtiyaçları için civarda yer bularak
helalar yapmak zorundadırlar.
İşyerlerinde yapılmış veya yapılacak helalarda;
1) Kabinler,insanların bulunduğu kapalı yerlere açılmayacak bir şekilde yer-
leştirilecek ve gereği gibi havalandırılacak,koku çıkmasını önleyecek tedbirler
alınacak,yeterli ve uygun bir şekilde aydınlatılacaktır.Taban ve duvarlar,su ge-
çirmez maddeden yapılacak,boyalar açık renklerden seçilecektir. Duvar yüzeyleri,
düz yapılmış olacak,kapılar iyi bir şekilde kapanacaktır. 100 kişiye kadar işçi
çalıştıran işyerlerinde 30 erkek işçi için,bir kabin ve pisuvar,her 25 kadın iş-
çi için de en az bir kabin (hela) hesap edilecek,100 den sonrası için her 50 ki-
şiye 1 tane hesabı ile hela bulundurulacaktır. Kadın ve erkek işçilerin birlikte
çalıştığı işyerlerinde;kadın ve erkek helaları,birbirinden ayrı olacak ve günde
en az bir kere iyice yıkanacak,her kullanmadan sonra temiz bir halde bulundurul-
ması sağlanacak,kokuları sıhhi usullere uygun bir şekilde giderilmiş olacaktır.
2) Helalarda,çatıya kadar yükseltilmiş şapkalı havalandırma bacası,rezervu-
ar,sifon gibi kokuya karşı alınan tedbirlerle beraber,gerektiğinde kireç kaymağı
ve benzeri kimyasal maddelerden de faydalanılacaktır.
3) Helalar,su depolarından ve su geçen yerlerden uzak bir yerde yapılacak-
tır.
4) Hela çukurlarının toprakla örtülmesi halinde,çukurun durumunu belirten
bir işaret veya yazı konacaktır.
5) Pis su tesisleri yürürlükteki mevzuata uygun olacak ve fosseptiklere,an-
cak kanalizasyon tertibatı ve bağlantısı olmayan yerlerde izin verilecektir.Fos-
septikler gıda maddelerinin depolandığı veya işlendiği yerlere 30 metreden daha
yakın bir yerde yapılmayacaktır.
6) Açıktaki işyerlerinde çalıştırılan işçiler için,işyerleri çevresinde uy-
gun yerlerde yapılacak helalar,üstü ve etrafı kapalı barakalar şeklinde olacak,
içlerinde musluklu kaplarda temizlik suyu bulundurulacak ve çukurlarına her gün
bol miktarda sönmemiş kireç tozu dökülecektir. İşçiler de bu helaları kullanmak
zorundadırlar.
Madde 39 - İşçilerin işten çıkarken el ve yüzlerini yıkayıp temizlemeleri
için,işyerlerinin uygun yerlerinde yeterli kadar musluklu akarsu,temizlik ve si-
lecek malzemesi bulundurulacaktır. Yıkanma yerleri,temiz,bakımlı,havalı,aydınlık
ve sağlık şartlarına uygun olacaktır.Kadın ve erkek işçilerin birlikte çalıştık-
ları işyerlerinde,kadın ve erkek yıkanma yerleri,birbirinden ayrı yapılacaktır.
Madde 40 - İşveren,işin özelliği bakımından yalnız el ve yüz temizliğinin
yeterli olmadığı hallerde veya kirli,tozlu ve yorucu işlerden sonra veya gerek-
tiğinde işçilerin yıkanmalarını,temizlemelerini sağlamak için,duş tesisleri yap-
mak,kurmak ve işçilerin yararlanmalarına hazır bulundurmakla yükümlüdür.
Her duş,özel bir kabin içine yerleştirilecektir.Her kabin,birisi yıkanmak,
diğeri soyunmak ve giyinmek için 2 bölmeden yapılmış olacaktır.Duş kabinlerinin
boyutları 121, 20 metre,soyunma yerlerinin 221, 40 metreden az olmayacaktır.
Ayrı ayrı soyunma yerleri yapılamayan hallerde,ortak soyunma yeri yapılabilir.
Duş kabinlerinin taban ve duvarları,kolaylıkla temizlenecek malzemeden yapı-
lacak,yan duvarların ve kapıların yüksekliği 170 santimetreden az olmayacak,
yerlerdeki kirli suların kolayca akması için,gerekli tedbirler alınacak,sağlık
şartlarına önem verilecektir.
Duş kabinlerinde yeterli havalandırmaya elverişli aspirasyon ve vantilasyon
tertibatı yapılacak, koku ve pislik önlenecektir.
Duş kabinleri, mevsime göre yeteri kadar ısıtılacak, bu sıcaklık 25¼C den
aşağı olmayacak ve yeterli şekilde aydınlatılacaktır.
Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde, kadın ve erkek duş
kabinleri, birbirinden ayrı bulunacak ve işçilerin, dışardan görülmesi önlene-
cektir.
Duşlarda sıcak ve soğuk akar suyun, iyi bir şekilde ayarlanacak durumda ol-
ması ve yeteri kadar basınçla akması esastır. Duşta yıkanmak için, gerekli sabun
ve benzeri malzeme, işveren tarafından sağlanacaktır.
Duşlarda kullanılmak üzere, işveren tarafından sağlanmış temiz havlu ve peş-
temallar, özel dolaplarda bulundurulacak, kullanılmış olanları, yıkanıp, kurutu-
lup, iyice temizlenmedikçe bir başkasına kullandırılmayacaktır.
Duş soyunma yerlerinde, kirli havlu, ve benzeri malzeme için, özel sepetler
ve kağıt, çöp v.b. nin atılması için üstü kenetli özel çöp kutuları bulundurula-
caktır.
İşveren, duşların kullanma zamanını, saatini, şartlarını ve işçilerin sıra-
sını düzenleyecektir.
Duşlar, normal temizlik ve bakım dışında, her 15 günde bir, iyice yıkanıp
temizlenecek ve dezenfekte edilecektir.
Madde 41 - İşyerlerinde soyunma yerleri, vestiyerler ve gardroplar atelye-
lerden ayrı, duş ve lavabolara bitişik, işçilerin çıkış yerlerine yakın bir yer-
de yapılacak ve onların rahatça soyunup giyinmelerine elverişli genişlikte ola-
caktır.
Lavabo ve vestiyerler, özel ve ayrı bir yerde iseler, bunlara kapalı bir ge-
çitle geçilecektir.
Soyunma yerleri, aydınlık, havalandırmaya elverişli ve soğuk mevsimlerde ye-
teri kadar ısıtılmış olacak, temiz ve bakımlı bulundurulacaktır. Buraların en
az günde bir kere temizlenmesi ve yıkanması sağlanacak ve duvarları, açık renkle
boyanacaktır.
Kadın ve erkeklerin birlikte çalıştıkları işyerlerinde soyunma yerleri ayrı
ayrı olacaktır.
Madde 42 - Soyunma yerlerinde işçiler için,yeteri kadar elbise dolabı,sıra,
sandalye,tabure ve benzeri eşya bulundurulacaktır.
Soyunma yerlerindeki dolaplar,metal veya kolay temizlenecek malzemelerden,
gerektiğinde boyanabilir benzeri maddelerden yapılacak,kapıları,hava cereyanını
sağlayacak şekilde kafesli veya çeşitli yerlerden delikli olacaktır.
Dolapların yüksekliği, 150 santimetreden aşağı olmayacak,üstte şapka ve alt-
ta ayakkabı konacak gözleri bulunacak ve ortasında 2 elbise asmak için; özel bir
çubuğu olacaktır.
İşçilerin dolapları,kilitli olacak ve temizlikleri,işveren tarafından hazır-
lanmış bir yönergeye göre yapılacaktır.
Madde 43 - Zehirli,tehlikeli tozlu ve kirli işlerde çalışılan yerlerde,iş
elbiseleri ile harici elbiselerin ayrı yerlerde saklanabilmesi için,işçilere,
yanyana 2 bölmeli,bulunmayan hallerde,2 ayrı dolap verilecektir.
Madde 44 - İşveren,soyunma yerleri ile gradrop ve dolapların bakımından
sorumludur.
Madde 45 - İşçiler,ıslak elbise ile çalıştırılmayacaktır.
İKİNCİ BÖLÜM
İşçilere Ait Yatıp Kalkma Yerlerinde ve Diğer Müştemilatında Bulunması
Gereken Sağlık Şartları ve Güvenlik Tedbirleri :
Madde 46 - Coğrafi ve teknik durum ve şartlar nedeniyle işçileri için konut
sağlanması gereken işyerlerindeki konutlar ve bunlara ilişkin tesislerde bu bö-
lümde gösterilen şartlar aranacaktır.
Madde 47 - İşçi konutları; bekar işçiler için müşterek koğuşları bulunan
binalar halinde, aileleri ile birlikte oturan işçiler için ayrı evler veya
apartmanlar şeklinde olacak ve bir konut için gerekli tesisat tertibat ve
müstemilatı bulunacak, güneş ve hava alacak ve dış etkilere karşı korunmuş ola-
cak, sağlık ve teknik şartlara uygun bir şekilde inşa edilecek ve bunlar, işyer-
lerinin gürültüsü, pisliği ve hava kirletici etkilerinden korunmuş olacaktır.
Madde 48 - Bekar işçilere özgü binalardaki koğuşların tabanı, her gün kolay-
lıkla temizlenecek ve gerektiğinde yıkanacak nitelikte, duvar ve tavanların yüz-
leri de kolayca sıvanıp boyanacak veya badana edilecek şekilde yapılmış ve açık
renk bir boya ile boyanmış veya badana edilmiş olacak ve her yıl badana yapıla-
caktır.
Koğuşların pencerelerinin üst kısımları, her zaman açılıp kapanacak şekilde
(vasistaslı) olacak, ayrıca koğuşlardaki havayı, devamlı bir şekilde değiştire-
bilecek tertibat tesisat, baca, menfez veya elektrikli özel vantilasyon cihazla-
rı bulunacaktır.
Koğuşlarda tavan yüksekliği 280 santimetreden aşağı olmayacak ve adam başına
düşen hava hacmi, en az 12 metreküp olarak hesap edilecek, her koğuşta yatırıla-
cak işçi sayısı, buna göre tespit edilerek koğuşun hava hacmi ile yatabilecek en
çok işçi sayısını gösteren ve işveren veya işveren vekilinin imzasını taşıyan
bir cetvel, koğuşlara asılacaktır.
Koğuşlardaki yataklar, tabanla bağlantısı kesilecek surette karyola ve som-
yalar üzerine yayılacak,aralarında en az 80 santimetrelik bir açıklık bulunacak,
başuçlarına, özel eşyaların konması için, küçük etejer veya komodinler konacak,
iki katlı karyola ranza kullanıldığı hallerde, katlar arasındaki yükseklik ile
karyola somyaların genişliği 80 santimetreden az olmayacaktır.
Koğuşlarda, duvarlara çivi çakılması,elbise ve benzerinin asılması yasaktır.
Koğuşlarda yatan işçi sayısı kadar, kilitli ve uygun elbise dolapları bulunduru-
lacak ve bunların yüksekliği 170 santimetreden aşağı olmayacaktır.
Koğuşlardaki yatak, yastık, yorgan, battaniye, yatak örtüsü, yastık kılıflı,
pike gibi yatak eşyası, mevsim ve iklime göre sağlanacak ve bunlar, temiz bir
halde bulundurulacak ve yataklar, pamuktan, yünden veya kauçuktan yapılacak, her
gün havalandırılarak üstleri temiz örtü ile örtülecektir.
Koğuşlarda, yatağa iş elbiseleri ile oturmak ve yatmak yasaktır.
Koğuşların, soğuk mevsimlerde sağlığa uygun bir şekilde ısıtılması gerekir.
Isıtmak için soba kullanıldığında, duman, gaz ve yangın tehlikesine karşı gerek-
li tedbirler alınacaktır. Mangal kömürü veya kok kömürü ile mangal veya maltız
gibi vasıtalarla veya üstü açık ateşle veya borusuz petrol sobası veya havagazı
sobası ile ısıtma yasaktır. Tutuşturucu olarak benzol ve petrol gibi parlayıcı
maddeler kullanılamaz.
Koğuşlar, geceleri yatma zamanına kadar, koridor ve helalar ise sürekli ola-
rak aydınlatılacak, koğuş kapılarının yukarı kısımları, camlı yapılmak suretiyle
koridorlardaki ışıktan yararlanılacaktır.
Koğuşlarda, havagazı ile aydınlatma yasaktır.
Koğuşlarda yemek pişirmek ve yemek yemek yasaktır. Ancak yemek yerlerine
gitmesinde tıbbi sakınca görülen hasta işçilere, doktorun göstereceği lüzuma gö-
re, odalarında yemek yeme izni verilir.
Koğuşlar her gün, toz kaldırmayacak bir şekilde süpürülüp temizlenecek, ge-
reken yerlerin tozları alınacaktır. En az 6 ayda bir veya gerektiğinde antisep-
tik solüsyonlarla genel temizlik ve ensektisit ve rodentisit uygulaması yapıla-
caktır.
Madde 49 - Bekar işçilere özgü binalarda kadınlarla 18 yaşından küçük çocuk-
lar, erkeklerle ilişkisi olmayan ayrı ayrı özel kısımlarda yatırılacaktır.Hasta-
lanan işçiler de, hastaneye ve başka bir odaya nakletdilmek suretiyle diğer iş-
çilerden ayrılacaktır.
Madde 50 - Bekar işçilere özgü binanın uygun yerlerinde, koğuşlara koku ver-
meyecek şekilde ve yeteri kadar helalar bulunacak ve bunlar 38 inci maddede yazı
lı koşulları taşıyacaktır.
Binaların uygun bir yerinde, işçilerin yatarken veya kalktıklarında el, yüz
ve ayaklarını yıkamaları, traş olmaları için, yeteri kadar akar sulu lavabolar
ve yıkanma yerleri bulundurulacaktır.
Bekar işçilere ait binaların uygun bir yerinde, o binada barınanların yarar-
lanması için, ayrı veya birlikte kullanılacak duş yerleri ve banyolar veya işçi
konutları çevresinde özel hamamlar yapılacaktır.
Madde 51 - Bekar işçilere özgü binanın uygun bir yerinde veya yakınında, iş-
çilerin çamaşırları ile yatakhane malzemesinin yıkanıp ütülenebileceği bir çama-
şırhane ile ütü yeri yapılacaktır.
Madde 52 - Aileleri ile birlikte oturan işçilere özgü ev veya apartman dai-
releri, bekar işçilere özgü binalardan ayrı ve sakin yerlerde yapılacak ve her
işçiye verilecek ev veya apartman dairesinde, ailesinin nüfusuna yetecek sayıda
oda ile bir mutfak ve hela, duş veya banyo bulunacak veya birlikte kullanılmak
üzere duş, banyo veya haman yapılacaktır.
Bunların aydınlatma,ısıtma,su ve kanalizasyon işleri, işverenlerece,mevzuat
ve sağlık gereklerine göre yerine getirilecektir.
İşçiler, kendilerine ayrılan ev veya daireyi, gereği gibi temiz tutmakla ve
harap olmasına meydan vermemekle yükümlüdürler.
İşçilere veya aileleri fertlerinden birisinin kusuru neticesi meydana gele-
cek cam kırılması, iç tesissattan herhangi birinin bozulması gibi hallerde, bun-
ların onarımı ve düzeltilmesi, orada oturan işçilere aittir.Ancak esaslı onarım,
değişiklik ve düzeltmeler, işverenlerce yapılır.
Çok sayıda işçi ailesinin oturduğu site veya apartmanlarda, uygun bir yere,
küçük çocuklar için, bir oyun bahçesi yapılacaktır.
Madde 53 - İşveren veya işveren vekilleri veya yetki verecekleri kimseler,
bu bölümde sözü geçen konutların ve müştemilatının temiz ve iyi bir halde bulun-
durulup bulundurulmadığını, uygun zamanlarda denetleyecekler ve gereken tedbir-
leri alacaklardır. Bu denetlemenin yapılması için,ilgili işçiye haber verilmesi,
kendisinin veya ailesinden birisinin bulunması şarttır.
Madde 54 - İşyerlerinde işçilerin, içinde çalıştıkları yerler ile depo ve
ambar gibi yerlerin, aynı zamanda işçi konutu olarak kullanılması ve buralarda
işçi yatırılması yasaktır.
Ancak, bekçi ve nöbetçi gibi kimselerin, görevin gerektirdiği hallerde, iş-
yerlerinde ayrılan özel bir yerde yatmalarına izin verilebilir.
Madde 55 - Yol, demiryolu,köprü inşaatı gibi açık havada ve meskün yerlerden
uzakta yapılan işlerde çalışanlardan gecelerini işye-
rinde geçirmek zorunda bulunanların açıkta yatmamaları için, basit barakalar
veya çadırlar sağlanır.
Baraka ve çadırlar, mahfuz bir yere kurulacak, yerler düzeltilecek, drenaj
için gerekli tedbirler alınacaktır.
Baraka ve çadırlar, sağlık şartları ve dış etkilerden korunma bakımından ye-
terli nitelikte olacaktır.
Baraka ve çadırların ısıtılması için, gerekli araçlar sağlanacaktır. Yangın
ve zehirlenmelere karşı, gerekli tedbirler alınmak suretiyle sobadan yararlanı-
labilir. Baraka ve çadırlarda mangal, maltız ve benzeri açık ateşler yasaktır.
Baraka ve çadırlarda, yere yatak sermek suretiyle yatmak yasaktır. İşveren,
karyola, ranza ve benzerini sağlamak zorundadır.
Baraka ve çadırlarda, işçilerin gerekli şekilde örtünmeleri için, yeteri ka-
dar battaniye, işverence verilir. Yatak, battaniye ve benzerleri temiz bir halde
bulundurulup, gerektiğinde dezenfeksiyonu yapılır.
Madde 56 - Banyo, duş yerleri ve hamamlar, evin veya dairenin bir parçası
olarak planlanacak, küvetli veya küvetsiz, kurnalı veya duşlu oluşuna göre,tesi-
satı yapılacak, ayrıca sıcak su tertibatı bulunmayan yerlerde, uygun vasıta ile
ısıtılacak bir termosifon bulundurulacaktır.
Banyoların yakılması, ısıtılması, bakımı ve temizliği, o ev veya dairede
oturan aileye aittir.
Birlikte kullanılan duş yerleri, banyo ve hamamlar, dış etkilere ve hava
şartlarına karşı, korunmuş bir halde inşa edilecek, taban, tavan ve duvarlar,
neme ve sıcak suya dayanıklı şekilde yapılacak, taban, su birikmeyecek şekilde
eyimli ve akıntılı olacaktır.
İşyerlerindeki duşlar için belirtilen diğer özellikler, bunlarda da aranır.
Bu yerlerin ısıtılması, temizliği ve bunlarla ilgili diğer hususlar ve ge-
rekli personel, işveren tarafından sağlanacaktır.
Birlikte kullanılan duş yerleri ile banyo ve hamamlar, işçi sayısına, her
işçinin en az haftada bir banyo veya hamam yapacağına ve dinlenme sürelerine
göre, yeter sayıda inşa edilecektir.
Birlikte kullanılan duş yerleri ile banyo ve hamamlarda sıcak ve soğuk su
tertibatı bulundurulacak, ihtiyaca göre, sıcaklığın ayarlanacak durumda olması
sağlanacaktır.
Kurnalı hamamlarda, birden fazla kurnalar bir arada bulunabilir. Duşların ve
banyoların, bölmelere ayrılmış bir şekilde birer kişilik olması şarttır.
Birlikte kullanılan duş yerleri banyo ve hamamlarda, genel veya özel soyunma
yerleri yapılacak ve her işçiye sabun, havlu, peştemal ve benzeri yıkanma ve si-
linme için gerekli malzeme verilecektir.
Havlu ve peştemallar, her kullanmadan sonra iyice yıkanıp kurutulacak, temiz
bir halde bulundurulacak, uygun bir yerde veya dolapta saklanacaktır. Soyunma ve
yıkanma yerlerinin temizliğinden, işveren sorumlu olduğu gibi, temiz tutulması
da, yararlananların görevidir.
Erkek ve kadın işçilerle 18 yaşından aşağı çocuk işçilerin yıkanma günü ve
saatleri, ayrı ayrı düzenlenecektir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
İşyerlerinde Kullanılan Alet, Edevat, Makine ve Ham Maddeler Yüzünden Çıka-
bilecek Hastalıklara Engel Olacak Tedbirler
BİRİNCİ BÖLÜM
Bulaşıcı Hastalıklara Karşı Alınacak Tedbirler:
Madde 57 - Bulaşıcı hastalıkların çıkması ihtimaline karşı, işyerinde ve
işçilere ait yatıp kalkma yerlerinde ve diğer müştemilatında bu Tüzüğün ikinci
kısmında yazılı tedbirlerden başka,aşağıda yazılı sağlık tedbirleri alınacaktır.
1) İşyerleriyle müştemilatının ve özellikle işçi konutlarının ve helalarının
temizliği artırılacak ve buralarda kullanılan içme ve kullanma suları, gerekti-
ğinde sterilize veya dezenfekte edilecektir.
2) İşyerleri ile işçi konutlarında sivrisinek, sinek, tahtakurusu, pire ve
benzeri zararlıların yokedilmesi için, sık sık gereken temizleme tedbirleri alı-
nacak ve fenni usullere göre, gerekli emniyet kurallarına uyularak ensektisit,
rodentisit uygulaması yapılacak ve bunların yuvaları yakılacak ve yokedilecek-
tir.
Farelere karşı da, diğer etkili rodentisitler kullanılacak ve gerektiğinde
bunlar, fenni usullerle yokedilecektir.
3) İşçiler, sık sık temizlik ve özellikle muayenelerine tabi tutulacaklar,
bekar işçilere özgü binalardaki yataklar v.b. eşya aynı şekilde kontrol edile-
cektir.
4) İşyerleri ve müştemilatı ile işçi konutları etrafında gübre, süprüntü ve
benzeri pislik biriktirilmeden kaldırılacak, haşeratın üremesine yarayacak su
birikintileri akıtılacak veya kurutulacaktır.
5) Bulaşma ihtimali olan işyerlerinde ve işlerde, işçilere, uygun koruyucu
elbise, çizme ve benzeri gerekli malzeme verilecek, maden ocakları, yeraltı ve
benzeri işlerde derinden bulaşma tehlikesine karşı, çıplak ayakla çalışma önle-
necektir.
6) Bulaşıcı hastalıkların çıkmasına yol açan yiyecek maddelerinin, işyerle-
rinde bulundurulması ve tüketilmesi, işveren veya işveren vekillerince önlene-
cektir.
7) Yeniden işe girecek işçilerden,bulaşıcı bir hastalığı bulunmadığına dair
sağlık raporu ile çiçek aşısı kağıdı aranacak,sağlık dosyasında saklanacaktır.
Madde 58 - İşçiler arasında bulaşıcı bir hastalık çıktığı,yahut çıkan
hastalığın bulaşıcı olmasından şüphe edildiği hallerde,derhal en yakın Hükümet
veya belediye tabipliğine haber verilecek resmi sağlık teşkilatının işe elkoyma-
sı sağlanacaktır.
Hastalığın mahiyetine göre,işçilere aşı uygulaması veya bunların tecridi ve
eşyaların etüvden geçirilmesi,yahut işyeri ve müştemilatının genel dezenfeksi-
yonu gibi sağlık tedbirlerinin uygulanmasında,işveren veya işveren vekilleri ile
işçiler,resmi tabiplerin öğütlerine göre hareket etmek zorundadırlar.
İşyerlerinin özel tabipleri bulunması halinde de bulaşıcı hastalık çıktığın-
da,yukarıdaki hükümler uygulanır.Bu gibi hallerde bu tabipler,resmi sağlık teş-
kilatına yardımcı olarak çalışırlar.
İKİNCİ BÖLÜM
Meslek Hastalıklarına Karşı Alınacak Genel Tedbirler:
Madde 59 - Meslek hastalıklarının meydana gelmesine sebep olan işlerde
çalışanların maruz bulundukları tehlike ve zararlara karşı,bu Tüzüğün diğer mad-
delerinde belirtilen hususlarla birlikte,alınacak genel koruyucu tedbirler,
aşağıda gösterilmiştir.
1) Meslek hastalığı meydana getirebilen veya meslek hastalıkları listesinde
kayıtlı maddelerle çalışılan işyerlerinde;bu maddelerin özellikleri,zararları ve
korunma çareleri hakkında,çalışanlar eğitilecektir.
2) İşyerlerinde,bu maddelerle hastalanma ve zehirlenmelere ait ilk belirti-
ler ile alınacak tedbirleri gösteren özel afişler uygun yerlere asılacaktır.
3) İşyerlerinde kullanılan zehirli ve zararlı maddeler,teknik imkan varsa
aynı işi gören daha az zehirli ve zararlı maddelerle değiştirilecektir.
4) Zehirli toz,duman,gaz,buhar,sis veya sıvılarla çalışmalar,teknik imkanla-
ra göre kapalı sistemde yapılacak,bu gibi işyerlerinde,etkili ve yeterli hava-
landırma sağlanacak,atıklar,zararsız hale getirilmeden atmosfere ve dış çevreye
verilmeyecektir.
5) Çok zehirli maddelerin kullanıldığı işyerlerinde bu maddeler ve bu madde-
lerin bulunduğu bölümler,diğer yerlerden tecrit edilmek suretiyle bunların etki-
leri azaltılacaktır.
6) Zehirli toz,duman ve buharlı işyerlerinde,işyeri havası nemli;taban,duvar
ve tezgahlar yaş bulundurulmak suretiyle zararlı maddelerin yapılması önlenecek,
gerektiğinde bu çalışmalar,genel ve lokal havalandırma ile birlikte yapılacak-
tır.
7) Meslek hastalığı yapan zehirli ve zararlı maddelerle çalışılan işyerle-
rinde,işçilere uygun kişisel korunma araçları verilecek ve bunların kullanılma-
ları öğretilecek ve gerektiğinde sağlanacaktır.
8) Meslek hastalıklarından korunmak için,işe giriş ve işe yerleştirme
muayeneleri düzenli yapılacak,kullanılan maddelere karşı hassas olanlar bu iş-
lerde çalıştırılmayacak, işe uygun kişilerin yerleştirilmesine önem verilecek-
tir.
Ayrıca,işe yerleştirilen işçilerin,tehlike ve zararın özelliğine göre,belir-
li sürelerde sağlık muayeneleri ve gerektiğinde laboratuvar araştırmaları yapı-
lacaktır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kimyasal Etkilerle Ortaya Çıkabilecek Meslek Hastalıklarına Karşı Alınacak
Özel Tedbirler:
Madde 60 - Kimyasal etkilerle ortaya çıkabilecek meslek hastalıklarına sebep
olan işlerde çalışanların maruz bulundukları tehlike ve zararlara karşı,bu Tüzü-
ğün diğer maddelerinde belirtilen hususlarla birlikte alınacak özel koruyucu
tedbirler,bu bölümde gösterilmiştir.
Madde 61 - Kurşun veya bunun suda eriyen bileşiklerinin eritilmesi,dökümü,
hamur haline getirilmesi,temizlenmesi,eğelenmesi,kurşunlu yağlı boya ve ensekti-
sitlerin hazırlanması,hurda kurşun ile temas ve benzeri kurşun ve bileşikleri
ile yapılan çalışmalarda,zehirlenmeden korunma tedbirlerinin esasını teşkil eden
kurşundan,toz,duman ve buharından arınmış bir çevrenin sağlanması için,planlama
sırasında veya sonradan yapılacak değişikliklerde aşağıdaki tedbirler alınacak-
tır.
1) Kurşunlu çalışmalar sonucu meydana gelecek toz,duman ve buharın kaynakla-
rında zararsız hale getirilmeleri için,etkili aspirasyon sistemleri kurulacak ve
sürekli olarak bakımı yapılacaktır.
2) Kurşunla çalışmaların yapıldığı oda veya bölümlerin tabanları,su geçir-
mez,kaygan olmayan ve kolay yıkanabilir malzemeden yapılacak,duvar ve tezgahla-
rın üzerleri,kolay yıkanıp temizlenebilir durumda olacak,iyi çalışan direnaj
sistemi kurulacaktır.
3) Kurşunla çalışmalar yapılan işyerlerinde,adam başına 15 metreküp hacim
düşecek ve 4 metreden fazla tavan yükseklikleri,bu hesaba katılmayacaktır.
4) Kurşunla çalışmalar yapılan işyerlerinde,işçilerin el,yüz,ağız temizliği
gibi kişisel temizliklerine dikkat edilecek,her yemekten önce vardiyadan sonra,
ellerini yıkamaları sağlanacaktır.
5) İşçiler,kurşunla çalışılan yerlerde yiyip içmeyecek,sigara kullanmayacak-
lardır.Yemek ve dinlenmek için,özel yerler bulundurulacaktır.
6) Kurşunla çalışmalar yapılan işyerlerinde,kişisel korunma araçları ola-
rak,iş elbisesi,önlük,uygun ayakkabı,lastik eldiven sağlanacak ve gerektiğinde
kullanılmak üzere,toz ve gaz maskeleri ile solunum cihazları bulundurulacaktır.
7) İşyeri havasından,periyodik olarak numuneler alınarak kurşun miktarı
tayin edilecek ve bu miktarın 0,15 miligram/metreküpü geçmemesi sağlanacaktır.
8) Kurşunla çalışacak işçiler,işe alınırken klinik ve laboratuvar usulleri
ile genel muayeneleri yapılacak,kan,kan yapıcı sistem,karaciğer ve böbreğin
durumu incelenerek,kurşuna hassas olanlar ve alkolikler,bu işlere alınmayacak-
tır.
9) Kurşunla çalışan işçiler,her üç ayda bir,sağlık muayenesine tabi tutula-
caktır.Bu muayeneler ile kurşun absorbsiyonunun ilk belirtileri,klinik ve labo-
ratuvar usulleri ile tespit edilecektir.İşçinin hazım şikayetleri olup olmadığı,
diş etlerinde burton çizgisi bulunup bulunmadığı,kolların ekstansiyon durumları
incelenecektir.İdrarda kopraporfirin aranacak ve kanda hemoglobin yüzdesi ölçü-
lecek,bazofil granulasyonlu eritrosit sayımı yapılacaktır.Gerektiğinde kanda ve
idrarda kurşun aramak üzere numuneler,ihtisas laboratuvarlarına gönderilecektir.
10) Kurşun absorbsiyonu veya zehirlenmesi tespit edilen işçiler,yaptıkları
işten,bir süre için ayrılacak ve kontrol altında tedavi edileceklerdir.
11) Kurşunla çalışan işçiler arasında,kurşun absorbsiyonu veya zehirlenmesi
görüldüğü takdirde,işyerinde araştırma yapılacak,zehirlenme kaynağı bulunacak ve
gereken teknik tedbirler alınacaktır.
12) Her işçi için,işyerinde,bir sağlık sicili kartı tutulacak ve bu karta,işe
giriş ve periyodik muayene bulguları kaydedilecektir.
Madde 62 - Civa cevherlerinin elde edilmesi,izabesi,distilasyonu,metal civa-
nın çeşitli aletlerin yapılması için kullanılması,çeşitli metallerle amalgam
hazırlanması,civa tuzlarının yağlı boya,kimya ve ilaç sanayiinde kullanılması,
civa fülminat imalı,organik civa bileşiklerinin elde edilmeleri ve kullanılmala-
rı gibi civa ve civa bileşikleri ile yapılan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler
alınacaktır.
1) İşyeri tabanı,civadan etkilenmeyen ve su geçirmeyen,düz ve pürtüksüz mal-
zemeden,mümkün ise yekpare olarak yapılacak,üzerinde hiç bir çatlak bulunmaya-
caktır.Çalışma masaları,aynı özellikte yapılacak ve duvar ile birleşme yerleri,
köşeli olmayacak,civa döküntülerinin tabana düşmemesi için,masalar geriye eğik
olarak yerleştirilecektir.
2) Genel havalandırma ile yetinilmeyerek civa ile çalışmaların yapıldığı
seviyeden veya yeteri kadar aşağıdan etkili aspirasyon sistemi kurulacak,çalışma
masalarının üzerine,aspirasyon davlumbazları yerleştiri-
lecektir.Civanın,izabe fırınlarından distilasyon borusuna sevkedildiği
yerlerde meydana gelen civa buharını kapacak sulu bir sistem kurulacaktır.
3) İşyeri havasından periyodik olarak numuneler alınarak,civa seviyesi tayin
edilecek ve bu seviyenin 0,075 miligram/metreküpten yukarıya çıkmaması sağlana-
caktır.
4) Kişisel korunma araçları olarak,işçilere lastik eldiven,uygun iş elbisesi
ve civa buharının yüksek olduğu işyerlerindeki işçilere de ayrıca uygun maskeler
verilecektir.
5) İşyerinde çevrenin temizliğine özellikle dikkat edilecek,tabanda,masalar
üzerinde civa döküntüleri burakılmayacak ve buralar,özel fırça ve yaş bezlerle
temizlenecektir.Ayrıca gece yerlere amonyak ve kalsiyum hipoklorit ile ıslatıl-
mış talaş döşenecek veya uygun miktarda sıvı amonyak dökülecektir.
6) İşçilerin el,yüz,ağız temizliği gibi kişisel temizliklerine dikkat edile-
cek,her yemekten önce ve vardiyadan sonra ellerini sıcak su ile veya % 10 sodyum
tiosülfat ile yıkamaları sağlanacaktır.
7) İşçiler civa ile çalışılan yerlerde,yiyip içmeyecek,yiyecek ve içecekle-
rini bulundurmayacak ve sigara içmeyeceklerdir.
8) Civa ile çalışacak işçiler,işe alınırken,klinik ve laboratuvar usulleri
ile genel muayeneleri yapılacak,karaciğer veya böbrek yetersizliği olanlar ile
ciltleri hassas bulunanlar veya cilt hastalığı olanlar,bu işlere alınmayacaklar-
dır.
9) Civa ile çalışan işçilerin,her üç ayda bir,klinik ve laboratuvar usulleri
ile sağlık muayeneleri yapılacaktır.Tükrük artması,diş etlerinde ülserasyon,el,
göz kapaklarında titremeler şeklindeki belirtileri bulunanlar,yaptıkları işten
ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
10) Her işçi için,işyerinde,sağlık sicili kartı tutulacak ve bu karta,işe
giriş ve periyodik muayene bulguları kaydedilecektir.
Madde 63 - Arsenik cevherinin elde edilmesi,cevherin izabesi,arsenik ve
içinde arsenik bulunan çeşitli bileşik ve alaşımların elde edilmesi,arseniğin
ilaç ve kimya sanayiinde kullanılması,organik arsenik bileşiklerinin imalı ve
kullanılmaları gibi arsenik ve arsenik bileşikleri ile yapılan çalışmalarda
aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) İşyeri tabanı,su geçirmez,çatlaksız ve temizlenmesi kolay malzemeden
yapılacaktır.
2) Arsenik ile yapılan çalışmalar,kapalı sistem içinde yapılacak,böyle bir
sistemin kurulamadığı yerlerde,aşağıdan çekmeli aspirasyon sistemi kurulacak
ince tozun,çevre havasına yayılmasına engel oluna-
caktır.Arsenik ile ilgili sıcak işler,kapalı cam davlumbaz altında yapılacak-
tır.
3) Arsenik ile çalışılan yerlerdeki çevre havasından periyodik olarak numu-
ne alınarak arsenik miktarı tayin edilecek ve bu miktarın 0,5 miligram/metreküp-
ten yukarıya çıkmaması sağlanacaktır.
4) Kişisel korunma aracı olarak işçilere,cildi ve solunum sistemini koruya-
cak başlık ve özel iş elbisesi verilecektir.Arseniğin uçucu bileşikleriyle çalı-
şan işçiler için,özel solunum cihazları sağlanacaktır.
5) Arsenikli atıklar,zararları giderilmeden atmosfere veya civardaki sulara
verilmeyecektir.
6) İşçilerin el,yüz,ağız temizliği gibi kişisel temizliklerine dikkat edile-
cek,işyerlerinde yiyecek,içecek,bulundurulmayacak ve yenip içilmeyecek,sigara
kullanılmayacaktır.
7) Arsenikle çalışacak,işçilerin,işe alınırken klinik ve laboratuvar usulle-
ri ile genel muayeneleri,yapılacak,cildi nemli ve hassas olanlar ile cilt,kara-
ciğer ve sinir hastalığı olanlar,bu işlere alınmayacaklardır.
8) Arsenikle çalışan işçilerin,altı ayda bir,klinik ve laboratuvar usulleri
ile sağlık muayeneleri yapılacaktır.İdrar,dışkı,kıl ve tırnaklardaki arsenik
miktarı tayin edilecek,arsenikle ilgili zehirlenmelerin görülmesinde işçiler,
yaptıkları işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 64 - Fosforun ve beyaz fosforun çeşitli sanayide kullanılması ve çe-
şitli bileşiklerinin elde edilmesi ve kullanılması gibi,fosfor ve fosfor bile-
şikleri ile yapılan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) İşyerinin genel temizliğine dikkat edilecek,beyaz fosfor kapları su al-
tında muhafaza edilecektir.
2) İşyerinde,yeterli ve aşağıdan aspirasyon sistemi uygulanacaktır.
3) İşçilerin el,yüz ağız,boğaz,diş ve diğer temizliklerine dikkat edilecek
ve işyerinde,yiyecek ve içecek bulundurulmayacak,yenilip,içilmeyecek,sigara
kullanılmayacaktır.
4) Fosfor ve bileşikleri ile çalışılan yerlerdeki işçilere,cildi koruyacak
iş elbisesi ve eldiven,uçucu fosfor bileşikleriyle çalışılan yerlerdeki işçile-
re,ayrıca uygun maskeler veya solunum cihazları gibi kişisel korunma araçları
verilecektir.
5) Beyaz fosfor ve bileşikleri ile çalışan işçilerin,giriş ve periyodik
muayenelerinde,genel sağlık muayenesi ile beraber,çene ve dişlerin filmleri
çektirilecek,fosfordan meydana gelen alt çene nekrozu (Fossy - Joo) nun ilk
belirtileri aranacaktır.
Madde 65 - Kolinesteraz aktivitesini inhibe eden ve genellikle ensektisit
olarak kullanılan organik fosfor bileşiklerinin üretildiği ve kullanıldığı
işyerlerinde aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Ensektisit üretiminde,paketlenmesinde ve uygulanması işlerinde çalışan
işçilere,ürettikleri ve kullandıkları maddenin zehirlilik derecesi ve kişisel
korunma yolları öğretilecektir.
2) Ensektisitle temasa gelmesi muhtemel işçilere iyi bir tıbbi bakım temin
edilecek,herhangi bir zehirlenme anında uygulanmak üzere gerekli atropin v.b.
ilaçlar hazır bulundurulacaktır.
3) Ensektisitle temasa gelecek işçiler,bu işi yaparken,başı da koruyan te-
miz,su geçirmez bir tulum giyeceklerdir.
4) Ensektisitlerin vücuda deriden de girebileceği düşünülerek,vücudunun her-
hangi bir yerinde yara veya bir leziyon olan işçiler bu işlerde çalıştırılmaya-
caklardır.
5) İşçi için yıkanıp temizlenme imkanları hazırlanacak ve işini terkederken
bol sıcak su ve sabunla yıkanma mecburiyeti konacaktır.İşçilere çift elbise
verilecek,bunlar sık sık yıkanıp çamaşır sodalarına batırılarak dekontamine
edilecek ve zararsız hale getirilecektir.
6) Bütün ensektisit paketleri muntazam etiketlenecek,üzerine maddenin bile-
şimi ve etkileri kısaca yazılacak,bunlara ilişkin yeterli bilgi verilecektir.
7) İlaç kapları iyi boşaltılacak,temizlenecek ve bu kaplara yiyecek,içecek
konulmayacaktır.
8) İşçiler işe girerken daha önce fosfor bileşikleri ile temasa gelip gelme-
dikleri incelenecek ve klinik belirti aranacaktır.
Herhangi bir şekilde organik fosforlu ve karbamatlı ensektisitlere maruz
kalanlarda,rutin olarak biyokimyasal testle kolinesteraz aktivitesinin tayini
yapılacak,işçi işe girerken ve işin devamı süresince en az 6 ayda bir defa
hassas tıbbi kontrola tabi tutulacaktır.Kolinesteraz seviyesi % 25 oranında
düşünce işçi,organik fosfor bileşikleri ile temas ettirilmeyecek,işi değiştiri-
lecektir.
Madde 66 - Kadmiyum cevherlerinin izabesi,alaşımlarının hazırlanması,kadmi-
yum ile kaplama yapılması,kadmiyum kaplı malzemelerin işlenmesi ve bazı akümüla-
tör imalı işleri gibi,kadmiyum ve kadmiyum bileşikleri ile yapılan çalışmalarda
aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Kadmiyum oksit tozu ve dumanının,çevre havasına yayılması önlenecektir.
Kaplama tanklarının kenarlarına,sıvı seviyesine yakın,uygun aspirasyon sistemi
kurulacak,çevre havasında kadmiyum miktarı,0,1 miligram/metreküpü geçmeyecektir.
2) Kadmiyum tozu ve dumanına karşı,işçilere uygun maske verilecektir.
3) Kadmiyumla çalışan işçiler,işe alınırken,periyodik olarak klinik ve labo-
ratuvar usulleri ile sağlık muayeneleri yapılacak,solunum sistemi ve böbrek
hastalığı tespit edilenler,yaptıkları işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi
altına alınacaklardır.
Madde 67 - Manganez ve manganez bileşikleri ile yapılan çalışmalarda
aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Maden ocaklarında pnömatik tabancalarda delmeler,yaş metodla yapılacak
veya toz çıkmayacak şekilde gerekli tedbirler alınacaktır.
2) Manganez ve bileşikleri ile çalışılan yerlerde,genel havalandırma ile
birlikte,uygun aspirasyon sistemi kurulacak ve çalışmalar kapalı sistemde
olacaktır.
3) Manganez ve bileşikleri ile yapılan çalışmalarda,işçilere özel iş elbise-
si,lastik eldiven ve uygun maskeler gibi kişisel korunma araçları verilecektir.
4) Mangenez ve bileşikleri ile çalışan işçiler,işe alınırken,klinik ve labo-
ratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,sinir sistemi,solunum
sistemi,frengi hastalığı ve ruh hastalığı tespit edilenler,bu işlere alınmaya-
caklardır.
5) Manganez ve bileşikleri ile çalışan işçilerin,periyodik olarak,klinik ve
laboratuvar usulleri ile sağlık muayeneleri yapılacak,manganezle ilgili zehir-
lenmelerin görülmesinde işçiler,yaptıkları işlerden ayrılacaklar,kontrol ve te-
davi altına alınacaklardır.
Madde - 68 - Kromlu alaşımların hazırlanması,bu alaşımlar üzerinde kaynak
yapılması ve krom ve bileşiklerinin sanayide kullanılması gibi,krom ve krom
bileşikleri ile yapılan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Krom ve bileşiklerinin kullanıldığı yerlerde,genel havalandırma ile
birlikte,uygun aspirasyon sistemi kurulacak veya çalışmalar kapalı sistemde
yapılacaktır.
2) Kromla çalışılan yerlerde,işçilere iş elbisesi,uygun lastik eldiven ve
lastik çizme gibi kişisel korunma araçları verilecektir.
3) İşçilerin el ve yüz temizliğine dikkat edilecek ve ellerin % 5 hiposülfit
dö sud ile yıkanması sağlanacaktır.
4) Krom ve bileşikleri ile çalışacak işçilerin,işe alınırken,klinik ve labo-
ratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,kroma karşı allerjisi
olanlar ile cilt ve solunum sistemi hastalıkları bulunanlar,bu işlere alınmaya-
caklardır.
5) Krom ve bileşikleri ile çalışanların,periyodik olarak,klinik ve laboratu-
var usulleri ile sağlık muayeneleri yapılacaktır.Burun septumunda ülserasyon
görülenler ile solunum sistemi ve cilt hastalığı bulunanlar çalıştıkları işten
ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 69 - Berilyumlu alaşımların hazırlanması ve sanayide kullanılması gi-
bi,berilyum ve bileşikleri ile çalışmalarda aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Berilyum ve bileşiklerinin kullanıldığı işyerlerinde,genel havalandırma
ile birlikte,uygun aspirasyon sistemi kurulacak ve bu işyeri havasında,berilyum
miktarı (2) miligram/metreküpü geçmeyecektir.
2) Berilyumla ilgili çalışmalar,diğer işyerlerinden ayrılacak ve buralarda
çalışan işçilere,iş elbisesi gibi,kişisel korunma araçları verilecektir.Berilyum
ile çalışan işçiler özel iş elbiselerini,çalıştığı işyerinden dışarı çıkarmaya-
caklardır.Bu elbiselerin,işyerinde bol su ile yeteri şekilde yıkanması sağlana-
caktır.
3) Berilyum ve bileşikleri ile çalışacak işçilerin,işe alınırken,klinik ve
laboratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,bünyece çok zayıf
olanlar ile solunum sistemi hastalığı bulunanlar,bu işlere alınmayacaklardır.
4) Berilyum ve bileşikleri ile çalışan işçilerin,periyodik olarak,klinik ve
laboratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacaktır.Solunum sistemi
hastalıkları bulunanlar ile zayıfladıkları görülenler,çalıştıkları işten ayrı-
lacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 70 - Azot oksitleri ile yapılan çalışmalarda,azot oksitlerinin zarar-
lı etkilerinden korunmak için,aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Azot oksitlerinin,işyerine ve çevreye yayılması önlenecektir.
2) Azot oksitleri ile çalışan işçilere,süzgeçli maske veya temiz hava
maskesi gibi,kişisel korunma araçları verilecektir.
Madde 71 - Benzen (benzol) ve bileşikleri gibi aromatik hidrokarbonlarla
yapılan çalışmalarda,bunların zararlı etkilerinden korunmak için aşağıdaki
tedbirler alınacaktır:
1) Solventler,tinerler ve benzerleri ile deri,plastik ve benzerlerinden
mamul eşya imalat sanayiinde kullanılan her çeşit yapıştırıcı maddelerin içinde
bulunan benzen miktarı(% 1) den fazla olmayacaktır.
2) Benzen ve bileşikleri ile çalışılan yerlerde,genel havalandırma ile
birlikte,uygun aspirasyon sistemi yapılacak ve çalışmalar,kapalı sistemde
olacaktır.
3) Açık sistemlerle kuru temizleme işlerinde benzen kullanılması yasaktır.
Kapalı sistemlerle yapılan kuru temizleme işlerinde malzeme,kapalı sistem-
lerde kurutulacak,hiç bir şekilde açıkta kullanılmayacaktır.
Yağ ekstraksyonu işlerinde,ancak,kapalı sistemlerde benzen kullanılacaktır.
4) Benzen ile çalışılan işyerlerinde,yangına ve patlamaya karşı,gerekli
tedbirler alınacaktır.
5) Benzen ile çalışılan işyerlerinde,benzenin havadaki konsantrasyonu,hac-
men milyonda 20 den fazla olmayacaktır.Daha yüksek benzen konsantrasyonuyla
çalışmak zorunluluğu bulunan işyerlerinde,işçilere uygun hava maskeleri,sıvı
benzen ile çalışılan hallerde,özel ayakkabı,eldiven ve özel iş elbisesi gibi ko-
runma araçları verilecektir.
6) Benzen ve bileşikleri ile çalışacak işçilerin,işe alınırken,klinik
ve laboratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,kan yapıcı sistem
ve karaciğer hastalığı bulunanlar,bu işlere alınmayacaklardır.
7) Benzen ve bileşikleri ile çalışan işçilerin,periyodik olarak,klinik ve
laboratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,kan yapıcı sistem ve
karaciğer hastalığı görülenler,bu işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına
alınacaklardır.
Madde 72 - Anilin ve nitro - amin türevleri ile yapılan çalışmalarda,anilin
ve aromatik nitro - amin türevlerinin zararlı etkilerinden korunmak için aşağı-
daki tedbirler alınacaktır:
1) Anilin ve aromatik nitro - amin türevleri ile çalışılan yerlerde,genel
havalandırma ile birlikte,uygun aspirasyon sistemi yapılacak ve çalışmalar,kapa-
lı sistemde olacaktır.
2) Anilin ve nitro - amin türevleri ile çalışılan yerlerdeki işçilere,özel
iş elbisesi,eldiven ve temiz hava maskesi gibi uygun kişisel korunma araçları
verilecektir.
3) Anilin ve nitro - amin türevleri ile çalışılan yerlerde,genel havalandır-
ma ile birlikte,uygun aspirasyon sistemi kurulacaktır.
4) Anilin ve nitro - amin türevleri ile çalışacak işçilerin,işe alınırken,
klinik ve laboratuvar usulleri ile genel,sağlık muayeneleri yapılacak,cilt,böb-
rek ve karaciğer hastalığı olanlar ile aniline karşı allerjisi bulunanlar,bu
işlere alınmayacaklardır.
5) Anilin ve nitro - amin türevleri ile çalışan işçilerin,periyodik olarak,
klinik ve laboratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,cilt,böb-
rek ve karaciğer hastalığı görülenler,bu işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi
altına alınacaklardır.
Madde 73 - Halojenli hidrokarbonlarla yapılan çalışmalarda,bunların zehirli
ve zararlı etkilerinden korunmak için aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Halojenli hidrokarbonlarla çalışılan işyerleri,diğer kısımlardan ayrıla-
cak ve bu yerlerde,genel havalandırma ile birlikte,uygun aspirasyon sistemi
kurulacak ve çalışmalar,kapalı sistemde olacaktır.
2) Halojenli hidrokarbonlarla çalışacak işçiler,işe alınırken,klinik ve la-
boratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,cilt,böbrek ve karaci-
ğer hastalığı olanlarla klora karşı allerjisi bulunanlar,bu işlere alınmayacak-
lardır.
3) Halojenli hidrokarbonlarla çalışan işçilerin,periyodik olarak,klinik ve
laboratuvar usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,cilt,böbrek ve kara-
ciğer hastalığı bulunanlar ve klora karşı allerjisi görülenler,bu işlerden
ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 74 - Karbon sülfür ile yapılan çalışmalarda,karbon sülfürün zehirli
ve zararlı etkilerinden korunmak için aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Karbon sülfürle çalışılan işyerleri soba ile ısıtılmayacak ve buralardaki
elektrik lambaları,tesisat ve cihazları karbon sülfüre karşı korunmuş (etanj)
olacak,lambalara koruyucu nitelikte globlar takılacak,yangına ve patlamaya karşı
gerekli tedbirler alınacaktır.
2) Karbon sülfür ile çalışılan yerlerde,genel havalandırma ile birlikte,uy-
gun aspirasyon sistemi kurulacak,çalışmalar,kapalı sistemde olacak ve işyeri
havasındaki karbon sülfür miktarı hiç bir şekilde 20 P.P.M.veya 60 miligram/met-
reküpü geçmeyecektir.
3) Karbon sülfür ile çalışılan işyerlerinde,yenilip içilmeyecek,yiyecek ve
içecek bulundurulmayacak,sigara içilmeyecektir.
4) Karbon sülfür ile çalışacak işçilerin,işe alınırken,klinik ve laboratuvar
usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak,böbrek,karaciğer ve sinir siste-
mi hastalıkları olanlarla alkolik ve epileptikler,bu işlere alınmayacaklardır.
5) Karbon sülfür ile çalışan işçilerin,periyodik olarak,klinik ve laboratu-
var usulleri ile sağlık muayeneleri yapılacak,böbrek,karaciğer ve sinir sistemi
hastalıkları bulunanlarla alkolik ve epileptik olduğu görülenler,bu işlerden
ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 75 - Kükürtlü hidrojenle yapılan çalışmalarda,kükürtlü hidrojenin
zararlı etkilerinden korunmak için aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Kükürtlü hidrojen ile çalışılan yerlerde,genel havalandırma ile birlikte,
uygun aspirasyon sistemi yapılacaktır.
2) İşyeri havasındaki kükürtlü hidrojen miktarı,hacim olarak milyonda 20 yi
geçmeyecektir.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Tozlarla Ortaya Çıkabilecek Meslek Hastalıklarına Karşı Alınacak
Özel Tedbirler:
Madde 76 - Her türlü maden ocaklarında,taş ve kiremit ocaklarında,dökümhane-
lerde,tekstil (amyant dahil),bütün şeker ve çimento,inşaat,seramik ve benzeri
sanayi kollarındaki işyerlerinde yapılan çalışmalarda,tozların zararlı etkile-
rinden korunmak için bu Tüzüğün diğer maddelerinde belirtilen hususlarla birlik-
te aşağıdaki özel tedbirler alınacaktır:
1) Tozlu işyerlerinde genel havalandırma ile birlikte,uygun aspirasyon
sistemi ile tozun,çevre havasına yayılmasını önlemek için,su perdeleri,vakum ve
uzaktan kumanda sistemleri kurulacaktır.Toz çıka-
ran işler, teknik imkanlara göre, kapalı sistemde yapılacak veya bu işler,
diğerlerinden tecrit edilecektir. İşyeri havasındaki toz miktarı, belirtilen
miktarı geçmeyecektir.
2) Toz çıkaran işlerde, işyeri tabanı, işin özelliğine ve teknik imkanlara
göre, ıslak bulundurulacak, delme işlerinde, toz çıkmasını önlemek için, yaş me-
totlar uygulanacaktır.
3) Toz çıkaran işlerde çalışan işçilere, işin özelliğine ve tozun niteliğine
göre uygun kişisel korunma araçları ile maskeler verilecektir.
4) Tozlu işlerde çalışan işçilerin, vardiya sonunda yıkanmaları veya duş
yapmaları, yıkanmadan yemek yememeleri ve yatağa girmemeleri sağlanacaktır.
5) Tozlu işlerde çalışacak işçiler, işe alınırken, genel sağlık muayeneleri
yapılacak, göğüs radyografileri alınacak ve solunum ve dolaşım sistemi hastalık-
ları ile cilt hastalığı olanlar, göğüs yapısında bozukluk bulunanlar, bu işlere
alınmayacaklardır.
6) Tozlu işlerde çalışan işçilerin,periyodik olarak,sağlık muayeneleri yapı-
lacak ve her 6 ayda bir,göğüs radyoğrafileri alınacaktır.Solunum ve dolaşım
sistemi hastalıkları ile cilt hastalığı görülenler,bu işlerden ayrılacaklar,
kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Fizik ve Mekanik Nedenlerle Ortaya Çıkabilecek Meslek Hastalıklarına Karşı
Alınacak Özel Tedbirler
Madde 77 - Fizik ve mekanik nedenlerle ortaya çıkabilecek meslek hastalıkla-
rına sebep alan işlerde çalışanların maruz bulundukları tehlike ve zararlara
karşı,bu Tüzüğün diğer maddelerinde belirtilen hususlarla birlikte alınacak özel
koruyucu tedbirler,bu bölümde gösterilmiştir.
Madde 78 - Gürültünün zararlı etkilerden korunmak için aşağıdaki tedbirler
alınacaktır:
1) İşyerlerinde gürültü çıkaran makinaların monte edilmeleri sırasında,
işyeri tabanı,titreşimi ve sesi azaltacak malzeme ve sistemle yapılacaktır.
2) Gürültülü işyerlerinin duvarları,sesin yansımasını önleyecek malzeme ile
kaplanacak ve bu binalar,çift kapılı,çift pencereli inşa edilecektir.Duvarlar,
ses geçirmeyen malzeme ile yapılacaktır.
3) Gürültünün azaltılamadığı hallerde,bu Tüzüğün 22 nci maddesi hükümleri
uygulanacaktır.
4) Gürültülü işlerde çalışacak işçilerin,işe,alınırken,genel sağlık
muayeneleri yapılacak,özellikle duyma durumu ve derecesi ölçülecek,
kulak ve sinir sistemi hastalığı olanlar ile bu sistemde arızası bulunanlar ve
hipertansiyonlular,bu işlere alınmayacaklardır.Ancak doğuştan sağır ve dilsiz
olanlar,bu işlere alınabileceklerdir.
5) Gürültülü işlerde çalışan işçilerin,periyodik olarak,genel sağlık muaye-
neleri yapılacaktır.Duyma durumunda azalma ve herhangi bir bozukluk görülenler
ve kulak ve sinir hastalığı bulunanlar ve hipertansiyonlu olanlar,çalıştıkları
işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 79 - Titreşim (vibrasyon) yapan aletlerle yapılan çalışmalarda aşağı-
daki tedbirler alınacaktır:
1) Titreşim yapan aletlerle çalışacak işçilerin,işe alınırken,genel sağlık
muayeneleri yapılacak,özellikle kemik,eklem ve damar sistemleri incelenecek ve
bu sistemlerle ilgili bir hastalığı veya arızası olanlar,bu işlere alınmayacak-
lardır.
2) Titreşim yapan aletlerle çalışan işçilerin,periyodik olarak,sağlık
muayeneleri yapılacaktır.Kemik,eklem ve damar sistemleri ile ilgili bir hastalı-
ğı veya arızası görülenler,çalıştıkları işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi
altına alınacaklardır.
Madde 80 - Enfraruj ışınlar saçan işler ile yapılan çalışmalarda,bu ışınla-
rın zararlı etkilerinden korunmak için aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Enfraruj ışınlar saçan kaynaklar,bu ışınları geçirmeyen ekranlarla tecrit
veya otomatik kapaklarla teçhiz edilecektir.
2) Enfraruj ışınlar saçan işlerde çalışan işçilere,bu ışınları geçirmeyen
gözlükler ile diğer uygun kişisel korunma araçları verilecektir.
3) Enfraruj ışınlar saçan işlerde çalışacak işçilerin,işe alınırken genel
sağlık muayeneleri yapılacak,özellikle görme durumu ve derecesi tayin olunacak
ve gözle ilgili bir hastalığı olanlar,bu işlere alınmayacaklardır.
4) Enfraruj ışınlar saçan işlerde çalışan işçilerin,periyodik olarak,genel
sağlık muayeneleri ve özellikle göz muayeneleri yapılacak,gözle ilgili bir has-
talığı ve arızası görülenler, çalıştıkları işlerden ayrılacaklar,kontrol ve
tedavi altına alınacaklardır.
Madde 81 - Yeraltında,nemli hava cereyanlı ve yetersiz ışıklı işyerlerinde
yapılan çalışmalarda nemin hava ceryanının ve yetersiz ışığın zararlı etkilerin-
den korunmak için aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Bu gibi işyerlerinde,yeterli suni aydınlatma sağlanacaktır.
2) İşçilere, işin özelliğine göre,kişisel korunma araçları verilecektir.
3) Yeraltında,nemli hava cereyanlı ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışacak
işçilerin,işe alınırken genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle kaslar,
eklemler ve göz üzerinde durulacak ve sedimantasyon
yapılacak ve klinik usullerle romatizma hastalığı aranacaktır.Romatizma ve göz
hastalığı olanlar,bu işlere alınmayacaklardır.
4) Yeraltında,nemli hava cereyanlı ve yetersiz ışıklı işyerlerinde çalışan
işçilerin,periyodik olarak genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle
romatizma ve göz hastalığı görülenler,çalıştıkları işlerden ayrılacaklar,
kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 82 - Atmosfer basıncından daha yüksek basınçlı yerlerde ve dalgıç
odalarında yapılan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Dalgıç odalarında,şahıs başına,saatte en az (40) metreküp hava sağlanacak
ve bu havadaki karbon dioksit miktarı (% 0,1) i geçmeyecektir.
2) Dalgıç odalarında (24) saatte su altındaki çalışma süresi;derinliği ve bu
derinlikteki basınca uygun şekilde düzenlenecek,iniş,kalkış,çıkış süreleri için
"Sağlık Kuralları Bakımından Günde Ancak Sekiz Saat veya Daha Az Çalışılması
Gereken İşler Hakkında Tüzük"te belirlenen esas ve süreler dikkate alınacaktır.
3) Bir dalgıç,(22) metreden fazla derinliğe,bir günde (2) defadan fazla
dalmayacak ve bu (2) daima arasında,en az (5) saat geçecektir.Dekompresyon zama-
nı,dalma derinliklerine ve basınca göre,iyice ayarlanacak ve durum,iyi işleyen
kontrollu ve hassas yazıcı bir manometre ile izlenecektir.
4) Bu gibi işlerde çalışacak işçiler,işe alınırken,klinik ve laboratuvar
usulleri ile genel sağlık muayeneleri yapılacak ve özellikle E.K.G. ve akciğer
fonksiyon testleri ile birlikte kalp dolaşım,solunum ve kemik sistemleri üzerin-
de gerekli incelemeler yapılacak ve sağlık yönünden sakınca görülenler,bu işlere
alınmayacaklardır.
5) Bu gibi işlerde çalışanlar,işe başladıkları günden itibaren (15) gün
sonra adaptasyon muayenesine tabi tutulacak ve işin devam süresince de,bunların
periyodik genel sağlık muyeneleri yapılacaktır.
Özellikle kalp,dolaşım,solunum ve kemik sistemi hastalığı ve arızası görü-
lenler,bu işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacaklardır.
Madde 83 - Tabii veya suni radyoaktif ve radyoinizan maddeler veya diğer
korpüsküler emanasyon kaynakları ile yapılan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler
alınacaktır:
1) Her çalışma için gerekli radyoaktif maddenin,zararlı en az miktarı
kullanılacaktır.
2) Kaynak ile işçiler arasında,uygun bir aralık bulunacaktır.
3) İşçilerin,kaynak yakınında mümkün olduğu kadar kısa süre kalmaları
sağlanacaktır.
4) Kaynak ile işçiler arasına,uygun koruyucu bir paravana (ekran) konula-
caktır.Bu paravanalar,gama ve (2) ışınları için,kurşun,beton ve benzeri beta
ışınları ve nötronlar için plastik ve benzeri malzemeden yapılmış olacaktır.
5) İşçilerin ne miktarda radyasyon aldıkları,özel cihazlarla ölçülecek ve
bunlar en geç,ayda bir defa değerlendirilecektir.Alınan radrasyon,izin verilen
dozun üstünde bulunduğu hallerde,işçi bir süre için,bu işten uzaklaştırılacak,
yıllık total doz korunacaktır.
6) İşyerinde uygun aspirasyon sistemi kurulacak,boşaltılan havanın radyasyon
yönünden süzülmesi sağlanacak,temizlik sırasında,özel maskeler kullanılacaktır.
İşyeri ve işçinin temizliğine dikkat edilecek,radyoaktif atıklar,usulüne uygun
bir şekilde yok edilecektir.
7) Taşınabilen radyoaktif malzemeler uygun ve özel kutularda bulundurulacak-
tır.
8) Tabii veya suni radyoaktif ve radyoinizan maddeler veya diğer korpüsküler
emanasyon kaynakları ile çalışacak işçilerin,işe alınırken genel sağlık muayene-
leri yapılacak ve özellikle sinir,kan ve kan yapıcı sistemi incelenecek,sinir ve
kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları görülenler,bu işlere alınmayacaklardır.
9) Tabii veya suni radyoaktif ve radyoinizan maddeler veya diğer korpüsküler
emanasyon kaynakları ile çalışan işçilerin,periyodik olarak genel sağlık muaye-
neleri yapılacak ve özellikle sinir ve kan hastalıkları ile ilgili bozuklukları
görülenler,çalıştıkları işlerden ayrılacaklar,kontrol ve tedavi altına alınacak-
lardır.
ALTINCI BÖLÜM
Kullanılan Ham Maddelerden veya İşyerinin Özelliğinden Ortaya Çıkabilecek
Bulaşıcı Meslek Hastalıklarına Karşı Alınacak Özel Tedbirler
Madde 84 - Kullanılan hammaddelerden veya işyerinin özelliğinden ortaya
çıkabilecek bulaşıcı meslek hastalıklarına sebep olan işlerde çalışanların maruz
bulundukları tehlike ve zararlara karşı,bu Tüzüğün diğer maddelerinde belirtilen
hususlarla birlikte alınacak özel koruyucu tedbirler,bu bölümde gösterilmiştir.
Madde 85 - Şarbon hastalığına karşı aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Şarbon hastalığını bulaştırabilecek olan deri,yün,kıl ve benzeri hayvan-
sal maddeler ile paçavralar,uygun usullerle temizlenip sterlize edilecek,yıka-
nıp kurutulacaktır.Bu maddeler,dağınık bir halde bulundurulmayarak depolarda
saklanacak,denklerin açılması ve ilk ayırma ve seçme işlemi,burularda yapılacak-
tır.
2) Bu gibi işyerlerinde,toz ve atıklar,aşağıdan çekmeli bir aspirasyon
sistemi ile toplanarak yokedilecek veya antiseptik maddelerle ıslatıldıktan
sonra yakılacaktır.Depolar sık sık yıkanacak,dezenfekte ve badana edilecektir.
3) İşçilerin el,ağız ve beden temizliğine dikkat edilecek,kendilerine,
gereğine göre iş elbisesi,başlık,lastik eldiven ve maskeler gibi,uygun kişisel
korunma araçları verilecektir.
4) Ekzemalı,furonküllü,bronşitli kimseler,bu gibi işlerde çalıştırılmayacak-
lardır.
Madde 86 - Tetanos hastalığına karşı aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
Tetanos tehlikesi olan işlerde çalışan bütün işçilere,antitetanik aşı yapı-
lacak,parçalanmış,ezik ve toprakla bulaşmış yaralanmalarda,serum antitetanik
tatbik olunacak,eğer işçi evvelce aşılanmış ise,rapel olarak,anatoksin yapıla-
caktır.
Madde 87 - Leptospiroz hastalığına karşı aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Leptospiroz (İktero hemorajik) hastalığının yayılmasını önlemek için,
farelerle savaşılacaktır.
2) Bulaşma ihtimali olan yerlerde,çıplak ayakla dolaşmak yasaklanacak,mümkün
olan hallerde,toprak asitleştirilecektir.
Madde 88 - Brüselloz hastalığına karşı brüselloz bulaşması ihtimali olan
işlerde çalışan işçiler aşılanacaktır.
Madde 89 - Ankilostomyaz hastalığına karşı aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Ankilostomyaz hastalığına karşı madencilik,taşcılık,tuğla ve kiremitçilik
ve tünel kazması gibi işlerde,taban kuru bulundurulacak,gerekirse yerlere tuz
serpilecek,galerilerde yeterli vantilasyon ile havanın serince olması sağlana-
caktır.
2) Bu gibi işlerde çalışanların,vücut temizliğine ve yemeklerden önce
ellerini iyice yıkayıp,tırnaklarının fırçalanmalarına önem verilecektir.İşyerle-
rinde,işçilerin çalışırken ve işin bitiminde ellerini yıkanmaları için yeteri
kadar % 5 lik tuzlu su kapları bulundurulacaktır.
3) Helalar ve diğer enfeksiyon kaynağı yerler kireç kaymağı ile dezenfekte
edilecek,işçilerin dışkıları zaman zaman muayene edilerek parazit yumurtaları
aranacak ve hastalığın çıkması halinde,diğer işçiler de taranacaktır.
Madde 90 - Akciğer tüberkülozonon bulaşması ihtimali olan iş yerlerinde
hastalığın yayılmasını önleyecek hijyenik,tıbbi ve teknik koruyucu tedbirler
alınacaktır.
DÖRDÜNCÜ KISIM
İşyerlerinde İşkazalarına Karşı,Alınacak Tıbbi Tedbirler ve İşyerlerinde
Bulundurulması Zorunlu Olan İlk Yardım ve Tedavi Levazımı ile Sıhhi Tesisat.
Madde 91 - Sürekli olarak en az 50 işçi çalıştırılan işyerlerinde Sosyal
Sigortalar Kurumunca sağlanan tedavi hizmetleri dışında kalan işçilerin sağlık
durumlarının denetlenmesi,ilk yardım,acil tedavi ve diğer koruyucu sağlık hiz-
metlerini düzenlemek üzere,işveren,Umumi Hıfzıssıha Kanununun 180 inci ve Sosyal
Sigortalar Kanununun 114 üncü maddeleri gereğince işyerindeki işçi sayısına ve
işteki tehlikenin büyüklüğüne göre,bir ya da daha fazla hekim sağlayacaktır.Bu
hekimlerin çalışma koşulları ile görevlerini nasıl yürüteceklerini ayrıntılı
şekilde gösteren bir yönetmelik tüzüğünün yürürlüğe girdiği tarihten itibaren
6 ay içinde çıkarılır.
Madde 92 - İşverenler,işin niteliğine,özelliğine,çeşidine ve çalıştırdıkları
işçi sayısına ve hekim ve sağlık tesisleri ile olan ilişkilerine göre,zamanında
gerekli tedbirleri almak amacıyla aşağıda belirtilen sağlık tesisleri ile ilk
yardım ve tedavi levazımını,işyerlerinde bulundurmakla yükümlüdürler.
Bu tesisler ve levazım; kişisel ilk yardım paketlerini,ilk yardım kutularını
veya çantalarını veya dolaplarını,ilk yardım ve ilk müdahele odalarını veya ilk-
yardım istasyonlarını kapsar.
Madde 93 - Kişisel ilk yardım paketleri;kazaya uğrayanın ilk yardımcı gelin-
ceye veya bir sağlık tesisine gönderilinceye kadar,kendi kendine gerekli pansu-
manı yapacak veya ağrısını giderecek nitelikte malzeme ve ilaçlarla donatılacak-
tır.
Kişisel ilk yardım paketleri,maden,tünel,yeraltı karayolları ve demiryolları
işçileri gibi kaza ihtimali çok olan,dağınık ve münferit çalışmayı gerektiren
işyerlerindeki işçilere verilecektir.
Bu paketler,küçük ve kullanışlı malzeme ve ilaçları dış etkilere karşı
koruyacak plastik veya madeni ambalajlı olacaktır.
Kişisel ilk yardım paketi,çalışmayı önlemeyecek ve düşmeyecek şekilde,iş
elbisesi cebine konacak veya uygun bir yerine bağlanacaktır.
Kişisel ilk yardım paketinin,gerektiğinde nasıl ve ne şekilde kullanılacağı,
ilgililere öğretilecek,buna ait yazılı bir yönerge paket içine konacaktır.
Kişisel ilk yardım paketinin içinde,aşağıda yazılı ilaç ve malzeme buluna-
caktır:
- Kullanma yönergesi,
- Pamuk (Küçük paket),
- Gazlı bez (Steril),
- Sargı bezi,
- Yapıştırıcı band (Steril),
- Analjezik hap,
- Tendürdiyot (1 veya 2 ampul),
- Sülfamitli toz.
Madde 94 - Mekanik cihazları bulunmayan ve 10 dan az işçi çalıştıran işyer-
lerinde,içinde aşağıda yazılı ilk yardım levazımı bulunan 1 numaralı ilaç kutusu
veya çantası bulundurulacaktır:
- 1 adet ilk yardım broşürü,
- 25 gram yarı yarıya alkol ile karıştırılmış tentürdiyot (Cam kapaklı renk-
li şişede),
- 15 gram amonyak (Cam kapaklı şişede),
- 100 gram alkol (%98 lik tuvalet ispirtosu),
- 2 paket 25 er gramlık idrofil pamuk (Steril),
- 2 paket gaz idrofil (Steril),
- 3 adet muhtelif büyüklükte sargı bezi,
- 3 adet üçgen sargı,
- 1 adet makas,
- 1 adet pens,
- 6 adet çengelli iğne,
- 1 kutu yapıştırıcı flanster,
- 1 adet küçük küvet,
- 1 tüp aspirin,
Madde 95 - Mekanik cihazları bulunmayan ve 10 dan fazla ve 50 den az işçi
çalıştıran işyerleri ile mekanik cihazlarla 10 dan az işçi çalıştırılan işyerle-
rinde,içinde aşağıda yazılı ilk yardım levazımı bulunan 2 numaralı ilk yardım
çantası veya dolabı bulundurulacaktır:
- 1 adet ilk yardım broşürü,
- Parmak yaralanmaları için, sterilize edilmiş küçük sargı bezi 6 adet,
- 3 adetten az olmamak şartıyla yeteri kadar,orta boy sargı bezi (El ve
ayaklar için),
- 5 adet üçgen sargı,
- Yeteri kadar vazelin borike,
- Tentürdiyot veya % 1 lik violet de gentiens sulu solüsyonu,
- 1 şişe amonyak (Cam kapaklı şişede),
- 1 tüp aspirin,
- 2 tüp yanık pomadı,
- 5 paket 25 gramlık idrofil pamuk,
- 5 paket gaz idrofil,
- 1 adet makas,
- 2 adet pens,
- 20 adet çengelli iğne,
- 1. kutu flaster,
- 1 adet enjektör, (5 cc. madeni kutu içinde),
- 12 adet enjektör iğnesi,
- teinture de belladon 25 gram (Cam şişede),
- 2 adet küvet,
- 6 adet ampul huile camphree,
- 1 adet lastik bant,
- 2 ampul antispasmotik ve analjezik,
- Tetanoz serumu,
Madde 96 - Mekanik cihazlarla 10 dan fazla ve 50 den az işçi çalıştıran iş-
yerleri ile yapılan işin niteliği bakımından,kaza ve zehirlenme tehlikesi bulu-
nan işyerlerinde,içinde aşağıda yazılı ilk yardım levazımı bulunan 3 numaralı
ilk yardım dolabı ile bir sedye ve bir battaniye bulundurulacaktır.
- 1 adet ilk yardım broşürü,
- 1 adet suni teneffüs cihazı,
- 4 adet atel,
- 1 adet foşer tüpü,
- 5 adet muhtelif büyüklükte sargı bezi,
- 6 adet üçgen sargı,
- 2 adet makas,
- 2 adet pens,
- 2 adet pens (Ağız için),
- 2 adet emaye küvet,
- 2 ampul morfin veya dolantin,
- 5 adet ampulıkafein,
- 5 adet ampul eter,
- 5 adet ampul huile camphree,
- 1 adet 5 Cm3. lük enjeksiyon şırıngası (20 tane paslanmaz iğne),
- 5 adet ergotin,
- 50 gram yarı yarıya alkol ile karıştırılmış tentürdiyot (Cam kapaklı bir
şişe içinde),
- 15 gram amonyak (Cam kapaklı bir şişe içinde),
- 450 gram oksijenli su,
- 10 paket 25 er gramlık idrofil pamuk,
- 5 paket gaz idrofil,
- 2 düzine çengelli iğne,
- 1 kutu flaster (Yapıştırıcı yakı),
- 5 adet ampul adrenalin,
- 5 adet ampul apomophin,
- 1 adet lastik bant,
- 2 şişe tetanos serumu (10 ar Cm3. lük),
- 2 tüp yanık merhemi,
- 250 gram toz halinde tebeşir (Karbonat dotşo) cam kavanozda (Asit yanıkla-
rı için),
- 1 tüp vazelin,
- 1 adet nikel mahfazalı küçük model ustunç takımı,
- 1 adet sterlizatör (Tercihan elektrikli),
- Agraf ve agraf pensi,
- Sülfamit tozu,
- Antibiyotikli göz merhemi,
Madde 97 - 50 ve daha fazla işçi çalıştıran işyerlerinde,içinde aşağıda ya-
zılı ilk yardım levazımı bulunan 4 numaralı ilk yardım dolabı ile yeteri kadar
sedye ve battaniye bulundurulacaktır:
- 1 tansiyon aleti,
- 1 adet ilk yardım broşürü,
- 1 adet suni teneffüs cihazı,
- 1 adet foşer tüpü,
- 2 adet nelaton sondası,
- 6 adet atel,
- 100 gram yarı yarıya alkol ile karıştırılmış tentürdiyot (Cam kapaklı
renkli bir şişe içinde),
- 25 gram amonyak (Cam kapaklı bir şişe içinde),
- 1000 gram saf alkol,
- 900 gram oksijenli su,
- 15 paket idrofil pamuk (25,50 ve 100 gramlık 5 er paket),
- 10 paket gaz idrofil,
- 10 adet muhtelif büyüklükte sargı bezi,
- 10 adet üçgen sargı,
- 2 düzine çengelli iğne,
- 2 kutu flaster (Yapıştırıcı yakı),
- 1 adet makas,
- 2 adet ağız açacak pens,
- 3 adet küvet veya çukur tabak,
- 1 adet 2 Cm3 lük enjeksiyon şırıngası (20 tane paslanmaz iğne ile),
- 1 adet 10 Cm3 lük enjeksiyon şırıngası (20 tane paslanmaz iğne ile),
- 1 adet elektrikli sterilizatör,
- 10 adet ampul kafein,
- 5 adet ampul morfin,
- 10 adet ampul ergotin,
- 10 adet ampul eter,
- 10 adet ampul adrenalin,
- 5 adet ampul apomorphine,
- 2 adet lastik bant,
- 4 şişe tetanos serumu (10 ar Cm3. lük serül şeklinde),
- 2 şer tüp antibiyotik yara ve göz merhemi,
- 250 gram toz halinde tebeşir (Karbonat dö şo ) cam kavanozda (Asit yanık-
ları için),
- 250 gram asetik asit (Kalevi yanıklar için),
- 500 gram toz halinde sönmüş kireç (Madeni bir kutu içinde),
- 1 adet nikel mahfazalı küçük model ustunç takımı.
Madde 98 - 93,94,95,96,97 nci maddelerde yazılı ilaç ve malzeme,kullanıldık-
ça tamamlanacak ve her zaman eksiksiz bir şekilde bulundurulması sağlanacaktır.
İlaç kutusuna veya çantasına veya dolaplarına,işin veya işyerinin özelliğine
göre,işyeri hekimi tarafından lüzum gösterilen ilaç ve malzeme de eklenecektir.
Madde 99 - İlaç kutuları veya çantaları veya dolapları,toz ve toprak girme-
yecek şekilde yapılmış olacak ve herhangi bir karışıklığa meydan vermemek üzere,
işleri bölünmüş ve her ilacın ismi,kutu veya şişesinin üzerine,okunaklı olarak
yazılmış bulunacaktır. İlaç kutuları veya çantaları veya dolaplarının üzerleri-
ne,içinde bulunan ilaçlar ve malzemelere göre,kaç numaralı sıhhi yardım kutusu,
çantası veya dolabı olduğu yazılacak ve kapaklarının iç tarafına da,içinde bulu-
nan ilaç ve malzemenin bir listesi yapıştırılacak ve beyaza boyanarak üzerine
kırmızı ay işareti konacak ve işyerinin uygun bir yerinde bulundurulacaktır.
Bu kutu,çanta ve dolapların, kilitli durması sağlanacak ve anahtarları,sağ-
lık işleri görevlisine,bulunmadığı hallerde,işyerindeki ilk yardım kursu görmüş
birisine verilecek ve bunlar,bu işden sorumlu bulunacaktır.
İşyerinde birden fazla postalarla çalışıldığı hallerde,her postada bu görevi
yapacakların,anahtarı birbirlerine devretmeleri sağlanacak ve işveren veya işve-
ren vekilinde de bir yedek anahtar bulunacaktır.
Madde 100 - Hastanesi olmayan veya şehir ve kasabalar dışındaki yerlerde ku-
rulmuş ve sürekli olarak en az 50 ve en çok 100 işçi
çalıştırılan işyerlerinde,Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 180 inci maddesi gereğince
hazırlanması gereken ilk yardım odasında,hasta odasında veya ulaşım güçlüğü
bulunup da en az 10 işçi çalıştıran maden ocakları veya kaza ve tehlike ihtimali
çok olan işyerlerinde,işin ve işyerinin niteliğine ve özelliğine göre 3 numaralı
ilk yardım dolabındaki malzemelerle birlikte,aşağıdaki tıbbi alet ve malzemeler
de bulundurulacaktır:
- 1 adet tansiyon ölçme aleti,
- 1 adet üstü iyice temizlenebilen masa,
- 1 adet muayene masası,
- 3 adet sedye,
- 1 adet dil çekme pensi,
- 1 adet transfüzyon cihazı,
- 1 adet cam irrıgatör,
- 2 adet böbrek şeklinde küvet (Emaye),
- 1 adet büyük küveyt (Emaye),
- 2 adet su ve alet kaynatmak için metal veya emaye kap,
- 10 adet üçgen sargı,
- 1 m2 cerrahi muşamba,
- % 5 lik dekströz (yeteri kadar),
- Serum fizyolojik (yeteri kadar),
- Hipertönik serum (yeteri kadar),
- 5 çift cerrahi eldiven,
- Kırıklar için çeşitli büyüklükte ve yeteri kadar metal veya tahta aletler,
- 2 adet battaniye,
- 1 adet karyola ve yatak takımı,
Madde 101 - Hastanesi olmayan veya şehir ve kasabalar dışındaki yerlerde
kurulmuş ve sürekli olarak 100 den fazla ve 500 den az işçi çalıştırılan işyer-
lerinde,umumi Hıfzıssıhha Kanununun 180 inci maddesi gereğince hazırlanması ge-
reken revirde (İlk müdahale odası) işin ve işyerinin niteliğine ve özelliğine
göre ilk yardım odasındaki (hasta odası) malzemelerle birlikte,aşağıdaki tıbbi
alet ve malzemeler de bulundurulacaktır:
- 50 gram toz halinde iyodoform,
- 10 gram toz halinde rivanol,
- 25 gram süblime pastile,
- Mevzii anestezi için gerekli levazım,
- 1 adet 20 Cm3.enjeksiyon şırıngası (20 adet iğne ile)
- 1 adet tansiyon aleti,
- 1 adet steteskop,
- 6 adet çeşitli numarada madeni sonda,
- 6 adet çeşitli numarada lastik sorda,
- 3 tüp çeşitli numarada katküt,
- 3 tüp çeşitli numarada ipek iplik,yeteri kadar sütür iğnesi,
- 1 adet nisai trus takımı (İşyerinde kadın işçi varsa),
- 1 adet oksijen verme cihazı,
- nikel mahfaza içinde küçük cerrahi alet takımı,
- 1 adet ameliyet masası (Basit ameliyatlar için),
- 1 adet camlı alet dolabı,
- Yeteri kadar sedye ile 100 kişiye 1 yatak hesabıyla 2 şer battaniyesi
bulunan karyola ve yatak takımı,
Madde 102 - Hastanesi olmayan veya şehir ve kasabalar dışındaki yerlerde
kurulmuş ve sürekli olarak 500 veya daha fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde,
bir ilk yardım istasyonu yapılacaktır.Bu istasyonda,işin ve işyerinin niteliğine
ve özelliğine göre 4 numaralı ilk yardım dolabında bulunan malzeme ile birlikte,
aşağıda yazılı tıbbi alet ve malzemeler de bulundurulacaktır:
- 50 gram toz halinde iyodoform,
- 100 gram toz halinde rivanol,
- 25 gram süblime pastile,
- mevzii anestesi için gerekli levazım,
- Yeteri kadar sedye ile (100) kişiye (I) yatak hesabıyla
- 2 şer battaniyesi bulunan karyola ve yatak takımı,
- Nikel mahfaza içinde küçük cerrahi alet takımı,
- 3 tüp çeşitli numarada katkut,
- 3 tüp çeşitli numarada ipek iplik,yeteri kadar sütür iğnesi,
- 6 adet çeşitli numarada lastik sonda,
- 6 adet çeşitli numarada madeni sonda,
- 1 adet steteskop,
- 1 adet 20 Cm3 lük enjeksiyon şırıngası (20 adet iğne ile),
- 1 adet tansiyon ölçme aleti,
- 1 adet nisai trus takımı (işyerinde kadın işçi varsa),
- 1 adet göz ve kulak için küçük trus takımı,
- 1 adet oksijen verme cihazı,
- 1 adet ameliyat masası (basit ameliyatlar için),
- 1 adet camlı alet dolabı,
- 1 adet muayene masası,
Madde 103 - İşyerlerindeki ilk yardım odalariyle ilk mücadele odaları ve ilk
yardım istasyonları,bol ışıklı ve kolayca havalandırılıp ısıtılır,temizlenir ve
yıkanır şekilde yapılmış olacak,içlerinde akar sı-
cak su hela ve yıkanma yerleri bulunacaktır. Akar sıcak su sağlanamayan yerler-
de, su ısıtmak için gerekli tedbirler alınmış olacaktır.
Yatakların bulunduğu oda ile muayene ve müdahale odaları, yeteri kadar geniş
ve birbirinden uygun şekilde ayrılmış olacak ve buralarda, acil durumlar için,
yedek aydınlatma tesisleri bulundurulacaktır.
Madde 104 - İşyerlerinde, ilk yardım odaları ile ilk müdahale odaları, ilk
yardım istasyonları ve diğer ilgili kısımlar, kolaylıkla bulunmaları için uygun
şekilde işaretlenecek ve görünen yerlere okunaklı yazılar yazılacaktır.
Madde 105 - Sürekli olarak 50 den fazla işçi çalıştıran işyerlerinde hasta-
lanan veya işkazasına uğramış işçilerin, işyerine en yakın sağlık tesislerine
taşınmaları için gerekli araç ve gereçler bulundurulacaktır.
Madde 106 - İlk yardım odaları, ilk müdahale odaları ve ilk yardım istasyon-
ları ve ilk yardım istasyonlarının bakım, temizlik ve alet muhafazaları için,
bir hemşire veya sağlık memuru görevlendirilecek, bunların sağlanamadığı haller-
de, bu görevleri yapacak ilk yardım kursu görmüş yeterli bir eleman bulundurula-
caktır.
Madde 107 - Ağır ve tehlikeli işlerin yapıldığı işyerlerinde, bir sağlık me-
muru veya hemşireden başka ilk yardım ve kurtarma kursu görmüş en az bir kişi
de bulundurulacaktır.
Madde 108 - Gece ve gündüz sürekli çalışan işyerlerinde, ilk yardım odaları,
ilk müdahale odaları ve ilk yardım istasyonları, geceleri de görevli personeli
ve araç ve gereçleri ile her an kullanılır halde hazır bulundurulacaktır. İşve-
ren bu yönden, gerekli tedbirleri almakla yükümlüdür.
BEŞİNCİ KISIM
İşyerlerinde İşkazalarını Önlemek Üzere Alınacak Güvenlik Tedbirleri ve Bulun-
durulması Gereken Araçlar
BİRİNCİ BÖLÜM
İşyerlerinde Yangına Karşı Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Madde 109 - Ani yangın veya patlama tehlikesi arzeden ameliyeler; işçiyi
tehlikede bırakmayacak şekilde düzenlenmiş tesislerin bulunduğu ayrı binalarda
veya ateşe dayanıklı duvarlarla ayrılmış bölümlerde yapılacaktır.
Madde 110 - İşçilerin, işyerinin herhangi bir kısmında, ateş ve dumana karşı
korunmuş bir merdiven boşluğuna veya ateş kesici bir duvarın kapısına ulaşabi-
lecekleri uzaklık;
1) Çok tehlikeli yerlerde 15
2) Tehlikeli ve az tehlikeli yerlerde 30
metreyi geçmeyecektir.
Madde 111 - 100 den (100 dahil) az işçi çalıştırılan işyerlerinde, geçit
yollarının genişliği, en az 120 santimetre olacak ve 100 den fazla işçi çalıştı-
rılan işyerlerinde, her 100 kişi için bu genişlik, 60 santimetre artırılacaktır.
500 den (500 dahil) fazla işçi çalıştırılan işyerlerinde, en az 2 çıkış yeri
bulundurulacaktır.
Madde 112 - Merdiven boşlukları ile imdat çıkış yollarının her iki tarafın-
da, kolaylıkla açılan ve kendiliğinden kapanabilen ateş kesici yanmaz kapılar
bulunacaktır.
Madde 113 - Çıkış kapıları, menteşeli olacak ve dışarıya açılacaktır. Bu
kapıların kullanılmasında sakınca görüldüğü hallerde, yatay sürgülü kapılar
kullanılacaktır. Çıkış kapılarının arasındaki uzaklık 5 metreden fazla ve kapı
genişlikleri de 120 santimetreden az olmayacaktır. Çıkış kapıları kolayca görü-
lecek şekilde işaretlenecek ve bu kapıların önünde ve civarında çıkış veya bun-
ların görülmesini güçleştirecek hiç bir engel bulundurulmayacaktır.
Madde 114 - İşyerlerinde çalışma saatleri içinde hiç bir giriş ve çıkış ka-
pısı kilitli veya bağlı bulundurulmayacaktır.
Madde 115 - İşyerlerindeki asansör boşlukları yanmaz malzeme ile korunmayan
asansör boşluklarında insan ve yük taşıyacak asansör tesis edilmeyecektir.
Madde 116 - Yangın tehlikesine karşı etkili ve yeterli söndürme malzemesi
ile bu malzemenin kullanılmasını öğrenmiş personel veya ekipler, çalışma süre-
since işyerlerinde hazır bulundurulacaktır.
Madde 117 - İşyerlerinde yangının söndürülebilmesi için yeterli miktar ve
basınçta su bulundurulacaktır.
Genel şebekeden basınçlı su sağlanamadığı hallerde,yeterli suyu verecek de-
polar veya havuzlar yapılacak ve bunlardan veya akarsulardan suyu çekecek mo-
torlu pompa ve boru tesisatı yapılmış olacak veya seyyar motopomplar bulunduru-
lacaktır.
Madde 118 - İşyerlerinde suyu çekecek motorlu pompa ve boru tesisatı ile mo-
topomplar her an iyi işler halde bulundurulacaktır.
Motopomplar en az 6 ayda bir defa kontrol edilecek ve kontrol tarihleri mo-
topompun üzerine yazılacaktır. Motopomplarla günde bir defa, beş dakika su ile
işletme deneyi yapılacaktır.
Madde 119 - İşyerlerindeki yangın muslukları, kolay erişilir uygun yerlerde
tesis edilecek ve soğuk havalarda suyun donmasını önlemek için,
tesisat gerekli şekilde korunacaktır.
Yangın muslukları, sık sık açılıp akıtılarak borularda ve tesislerde tor-
tuların birikmesi önlenecektir.
Madde 120 - İşyerlerinin uygun yerlerinde yeterli miktarda yangın hortumu
bulundurulacak, yangın hortumları, yangın muslukları, ve diğer yangın söndürme
tertibatının bağlantıları (rekor ve vanaları) mahalli itfaiye normlarına uygun
olacaktır.
Lastik olmayan hortumlar, her kullanıştan sonra boşaltılıp kurutularak kont-
rol edilecektir. Lastikli hortumlar en geç üç ayda bir kontrol edilecektir.
Yırtık, delik ve bağlantıları bozuk hortumlar kullanılmayacaktır.
Madde 121 - Alüminyum veya magnezyum tozlarının yanması halinde, karpitin
depolandığı veya suyun teması ile yanıcı veya zehirli gazlar çıkması muhtemel
yerler ile gerilim altındaki elektrik tesislerinin bulunduğu yerlerde çıkan yan-
gınlarda hiç bir suretle su kullanılmayacaktır.
Yağ, akaryakıt, boya veya organik tozlar gibi parlayıcı maddelerin yangın-
larında ve alçak gerilim elektrik tesislerindeki yangınlarda su kullanılmıyacak,
ancak gayet ince su serpintisi veya su sisi ile yangın savunması yapılacaktır.
Yangında suyun kullanılmayacağı yerler ile bunların girişlerine ve işyeri
giriş kapısı üzerine gerekli uyarma levhaları konulacaktır.
Madde 122 - Su sisi püskürtme tesisi vanaları, daima açık tutulacak ve bu
vanalar gerektiğinde ancak sorumlusunun izni ile kapatılabilecektir.
Püskürtmenin etkili bir şekilde yayılmasını sağlamak için, her püskürtücü
kafa altında en az 60 santimetrelik bir boşluk bırakılacaktır.
Madde 123 - İşyerlerinde yangın başlangıçlarında kullanılmak üzere, otomatik
püskürtücüler bulunan yerler de dahil, seyyar yangın söndürme cihazları bulundu-
rulacaktır. Bu cihazlar, işyerinde çıkabilecek yangınların çeşidine ve yapılan
işin özelliği ile işyerlerindeki maddelerin cinsine etkili nitelikte olacaktır.
Yangın söndürme cihazları, görünür ve erişilir yerlere konulacak ve önlerin-
de engel bulundurulmayacaktır.
Madde 124 - Parlayıcı sıvılar, yağlar veya boyalardan doğacak yangınlarda
su kullanılmayacak, su yerine, içinde köpük, karbon tetraklörür, karbon dioksit
ve bikarbonat tozu veya diğer benzeri etkili maddeler bulunan yangın söndürme
cihazları kullanılacaktır.
Madde 125 - Gerilim altındaki elektrik tesis ve cihazlarında çıkan yangın-
larda, karbon dioksitli, bikorbonat tozlu veya benzeri etkili diğer tiplerde
yangın söndürme cihazları, gerilim değeri ve tesis ile söndür-
me cihazları arasındaki uzaklıklara ait aşağıdaki hususlar gözönünde bulunduru-
larak kullanılacaktır.
15 kv. a kadar gerilimli tesislerde : 1 metre,
15-35 kv. a kadar gerilimli tesislerde : 2 metre,
35 kv. dan yukarı gerilimli tesislerde : 3 metre,
Madde 126 - Magnezyum veya alüminyum toz ve talaşlarının bulunduğu yerlerde
çıkabilecek yangınlara karşı, sulu, karbon dioksitli ve köpüklü bütün söndürücü-
lerin kullanılması yasaktır. Bu çeşit yangınların, çemberlenmek suretiyle etki-
li şekilde tecridini sağlamak için, işyerlerinde yeteri kadar kuru ve ince kum
veya mıcır gibi yanmaz maddeler bulundurulacaktır.
Madde 127 - 124, 125, 126 ncı maddelerde sözü edilenlerin dışındaki maddele-
rin yangınlarına karşı; söndürme araçları olarak, su veya kum dolu kovalar ve
sodyum bikarbonat tozlu, karbon dioksitli, köpüklü, asitli veya benzeri tiplerde
seyyar yangın söndürme cihazları bulundurulacaktır.
Madde 128 - Seyyar yangın söndürme cihazları, en az 6 ayda bir defa kontrol
edilecek ve kontrol tarihleri, cihazlar üzerine yazılacaktır.
Köpüklü tip (Sodyum bikarbonat - asitli) yangın söndürme cihazları, en az
senede bir defa tamamen boşaltılıp yeniden doldurulacaktır.
Karbon dioksitli, bikorbanot tozlu, karbon tetraklörürlü ve benzeri kimyasal
maddeli yangın söndürme cihazları, kullanılıştan sonra derhal yeniden doldurula-
caktır.
Madde 129 - Yangına karşı savunma ile görevli personel, işyerinin yangın du-
rumuna ve kullanacakları yangın söndürme cihazlarının özelliklerine ve bu cihaz-
ların içindeki kimyasal maddelerin doğuracakları tehlikelere karşı eğitilecek-
lerdir.
Madde 130 - İşyerlerinde yeteri kadar, otomatik çalışan veya el ile hareket
ettirilen alarm tertibatı bulundurulacaktır.
Otomatik alarm tertibatının düğmeleri, iyi görülebilir ve erişilebilir bir
yere ve özellikle imdat çıkış yolları üzerine konulacaktır.
Yangın alarm sesleri, işyerinde bulunabilecek diğer bütün sesli cihaz
veya tertibattan ayrı bir perdede ve işyerinin her tarafından kolayca duyulabi-
lecek güçte olacaktır.
Yangın ve alarm tesisleri işyerinin aydınlatma ve kuvvet şebekesinden ayrı
bir kaynaktan beslenecektir.
Madde 131 - İşyerlerinde 6 ayda bir alarm ve tahliye denemeleri yapılacak,
bu denemeler, yetkili ve tecrübeli bir şef, işyeri bekçileri ve yeteri kadar
yardımcılardan kurulu bir ekibin gözetimi altında yapılacak ve işyeri yangın
planına uygun olarak tertiplenecektir.
Madde 132 - Özel itfaiye teşkilatı bulunan işyerlerinde, en az ayda bir defa
yangın savunma ve söndürme denemeleri, özellikle beklenmedik anlarda ve gerçek
yangın şartlarına en uygun bir şekilde yapılacak ve bu sırada gerekli savunma
teçhizat ve tertibatı da kullanılacaktır.
Madde 133 - Özel itfaiye teşkilatı bulunmayan işyerlerinde, bekçiler ile
çalışanlar arasından yeteri kadar yardımcılar seçilerek bir yangın söndürme eki-
bi kurulacak ve bu ekip personeline, yangın halinde yapacakları görevler göste-
rilecek ve yangına karşı savunma eğitimi yapılacak, ayrıca hangi söndürme cihaz
ve aletlerinin, hangi çeşit yangına karşı kullanılacağı da öğretilecektir.
Madde 134 - İşverenler, yeni aldıkları işçilere, bir yangın tehlikesi halin-
de kullanılacak cihaz ve aletlerin yerlerini ve imdat çıkış yollarını göstere-
ceklerdir.
Madde 135 - İşyerlerindeki kömür stokları, eni 3. boyu 6 ve yüksekliği 3
metreyi aşmayan yığınlar halinde olacaktır. Uzun süre bekletilecek kömür yığın-
larının üstü güneş ve yağmura kapalı olacak, en geniş kesitleri hakim rüzgara
çevrilecektir. Hava cereyanını çoğaltmak için, yığınların içine delikli borular
(filtreler) konulacak ve yığınlara hariçten herhangi bir ısı gelmemesi için, ge-
rekli tedbir alınmış olacaktır.
Madde 136 - İşyerinde 65¼C den daha sıcak bulunan toz halindeki kömürler,
soğutulmadan silo ve depolara konulmayacaktır.
Bu silo ve depolar, yanmaz maddeden yapılmış olacak ve ocak, fırın, buhar
borusu ve benzeri ısı verici kaynaklardan uzak bulundurulacaktır.
Madde 137 - Talaş, saman veya benzeri parlayıcı malzemenin 1 tondan fazlası,
ayrı kagir binalarda veya işyeri dahilinde tavan, taban, duvar ve kapıları yan-
maz maddeden yapılmış yerlerde depolanacaktır.
Buraların pencere ve kapılarına, cam ve güneş ışığını doğrudan doğruya geçi-
rebilen şeffaf malzeme konmayacaktır.
1 tondan daha az miktarda bulundurulması gerektiği hallerde, bu malzeme, ma-
deni kapakları kendiliğinden kapanan, ayaklı sandıklar içinde bulundurulacaktır.
Madde 138 - Patlayıcı, parlayıcı veya kolay yanıcı maddelerin bulunduğu veya
işlendiği yerlerde, sigara içilmesi, kibrit veya çakmak taşınması ve yakılması
ve her türlü alev veya kıvılcım yaratabilecek maddelerin bulundurulması yasak-
tır. Bu husus, işyerlerinin gerekli yerlerinde uyarma levhaları ile belirtile-
cektir.
Madde 139 - İşyerlerindeki parlayıcı, patlayıcı, yanıcı ve benzeri atıklar,
toplattırılacak, işyerinde veya işyerinden uzaklaştırılarak zararsız hale geti-
rilecek veya yok edilecektir.
Madde 140 - Parlayıcı, patlayıcı, yanıcı ve benzeri atıklar, açık havada
yakılarak yok edilirken gerekli tedbirler alınacak ve yakma işi, bina veya
malzemeden en az 15 metre uzakta yapılacak ve kolay parlayıcı atıklar, usulüne
uygun ve ayrı olarak yok edilecektir.
Madde 141 - İşyerlerindeki kül, cüruf ve kurum yığınları, çukurlara veya
binalardan en az 15 metre uzaklıkta bir yere konulacaktır. Bu çukurlar ve yer-
ler tamamen dolmadan, bunlar işyerinden uzaklaştırılacaktır.
İKİNCİ BÖLÜM
İşyerlerindeki Makinalarda ve Tezgahlarda Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Madde 142 - Tahrik makinalarının bütün hareketli kısımları ile transmisyon
tertibatı ve bütün tezgah ve makinaların tehlikeli olan kısımları, uygun şekil-
de korunmuş olacaktır.
Madde 143 - Transmisyon tertibatı ile tezgah ve makinalara ait koruyucula-
rın, emniyet teçhizat ve tertibatının çıkarılması veya işe yaramaz hale geti-
rilmesi yasaktır. Bu koruyucular, ancak kontrol, ayar, bakım ve onarım sırasın-
da kaldırılacak ve işin bitiminde derhal yerine takılacaktır.
Madde 144 - Bir tezgah veya makinada, arıza veya bunların koruyucusunda bir
kusur ve yetersizlik görüldüğü hallerde, makina ve tezgah derhal durdurulacak
ve ilgililere haber verilecek ve arızası olduğu veya kusurlu koruyucusu bulundu-
ğu tespit edilen tezgah veya makinada, herhangi bir kimsenin çalışmasını önle-
yecek tedbirler alınacak ve durum, bunların üzerine bir levha asılarak belirti-
lecektir.
Madde 145 - Tahrik makinalarının volanları, gerektiğinde krank mili ve pis-
ton kolları uygun şekilde korunmuş olacak ve bu makinalara elle ilk hareket
verilmesi gereken hallerde, güvenlik tedbirleri alınacaktır. Bir tehlike anında
tahrik makinalarının uzaktan durdurulması sağlanacaktır.
Madde 146 - Aşırı hız artışları nedeniyle tehlikeli olabilen tahrik makina-
larında, otomatik hız sınırlayıcıları (regülatör) ile bunların bozulması halin-
de, otomatik olarak makinayı durduracak tertibat bulunacaktır.
Toplu regülatörler, gerekli nitelik ve sağlamlıkta koruyucu içine alınacak-
tır.
Madde 147 - Makina ve tezgah koruyucularının hazırlanması, imali ve kulla-
nılmasında aşağıdaki tedbirler alınacaktır:
1) Koruyucular, çalışmalarda her türlü teması kesecek şekilde tehlikeli kıs-
mı örtmüş olacaktır.
2) Koruyucular, işçinin ve makinanın çalışmasına, yağlama, kontrol ve onarı-
mına engel olmayacak, üretimi zorlaştırmıyacak şekilde yapılacak ve mümkünse ma-
kinanın sabit bir parçasına bağlanacaktır.
Bunların hareketli olmaları, el ile kolayca veya otomatik olarak çalışır bir
şekilde yapılacaktır.
3) Koruyucular, çalışan işçilerin çarpma ve düşmelerine, taşınan malzemele-
rin darbelerine dayanacak sağlamlıkta yapılmış olacaktır.
4) Koruyucular, fazla bakıma ihtiyaç göstermeyecek tarzda yangın ve pasa
dayanıklı maddeden yapılmış olacaktır.
5) Koruyucular, döküm, saç, boru veya profil demir, tel kafes, ahşap, plas-
tik veya yerine göre uygun sağlamlıkta başka malzemeden yapılacak ve kendileri
bir tehlike yaratmayacaktır.
Madde 148 - Tahrik makinalarına bağlı mil, kasnak ve kayış gibi transmisyon
kısımları, ayrı ve kapalı bir yerde bulunduğu takdirde, transmisyon tertibatı
tabandan 170 santimetre yüksekte ve iyi aydınlatılmış olacak, taban kuru, sağlam
ve düzgün bulunacak ve bakım ustasının geçtiği yerlerde güvenlik sağlanacak ve
buralara yetkisiz kimseler girmeyecektir.
Madde 149 - Çalışılan yerden 260 santimetre yükseklik içinde bulunan trans-
misyon milleri, mil uçları, kavramları, mile bağlı dönen kısımlar, dişli çark-
lar, kayış ve kasnaklar, zincir ve dişliler, uygun nitelik ve sağlamlıkta bir
koruyucu içine alınacaktır.
Madde 150 - Çalışılan yerden 260 santimetreden daha yükseklikte olan ve al-
tında geçit bulunan veya işçi çalışan yerlerdeki transmisyon tertibatında; kayış
genişliği 150 zincir genişliği 20 milimetreden fazla, kasnak veya dişli araları
3 metreden açık olanların alt tarafı boydan boya ve uygun şekilde ve genişlikte
kapatılacaktır.
Madde 151 - Çalışılan yerden 260 santimetreden daha yüksekte olan ve elle
yağlanan yatakları mil üzerinde bulunan kasnakların, çapı 15 santimetreden faz-
la ve kasnağın yatağı olan mesafesi 90 santimetreden az ise, kasnağın yatak ta-
rafı korunmuş olacaktır.
Madde 152 - Çatlamış veya kenarından parça kopmuş olan kasnaklar hiç bir
şekilde kullanılmayacak ve mil üzerinde olanları da çıkartılacaktır.
Parçalı ahşap kasnaklar, devamlı nemli yerlerde kullanılmayacaktır.
Aşırı korozyon bulunan ortamda çalışan kasnaklar, korozyona dayanıklı mal-
zemeden yapılacaktır.
Madde 153 - Transmisyon kayışlarının gergi tertibatı, sağlam ya-
pılmış ve kayış kopmasında bir kazayı önleyecek şekilde tespit edilmiş olacak-
tır.
Madde 154 - Transmisyon kayışları eksiz olacak, ekli olduğu hallerde ek
yerleri sağlam bir şekilde dikiş, perçin ve özel raptiyelerle tespit edilmiş
bulunacaktır.
Bu kayışlar, hareket durmadan doğrudan doğruya el ile aktarılmayacak ve
takılıp çıkarılmayacak ve bunların reçinelenmesi, kayışın kasnaktan ayrıldığı
yerden olacak ve doğrudan doğruya el ile yapılmayacaktır.
Madde 155 - Transmisyon yatakları, paralel bir eksen üzerinde bulunacak,
bakımlı olacak ve hareket esnasında yağlanmayacaktır.
Yatakların kolay erişilmeyen, tehlikeli yerlerine yağdanlık ve gresör konul-
mayacak veya bunların ağızları tehlikesiz ve kolay erişilen bir yere kadar uza-
tılacaktır.
Hareket halinde yağlama yapılması teknik zorunluluğu bulunan hallerde, uzun
ağızlı özel el yağdanlıkları kullanılacaktır.
Madde 156 - Bir motor veya tahrik makinasından doğrudan doğruya hareket al-
mayan tezgah ve makinalarda, avara kasnağı ile veya başka bir usulle ayrı ayrı
durdurup çalıştırma sağlanacak bir kumanda tertibatı bulunacaktır. Bu tertibat,
işçinin kolayca erişebileceği bir yerde ve kendiliğinden harekete geçmeyecek
şekilde yapılmış olacaktır.
Madde 157 - Makina ve tezgahların elektrik şalterleri aşağıdaki özellik ve
nitelikte olacaktır :
1) Şalter ve kumanda düğmeleri, kendiliğinden veya herhangi bir çarpma ile
makinayı hareket ettirmeyecek şekil ve özellikte yapılmış olacak ve işçinin ko-
layca kullanabileceği yerde bulunacaktır.
2) Bir işçinin bir makina veya tezgahın çeşitli kısımlarında çalışması ge-
rektiği hallerde, bu tezgahın birden fazla durdurma ve bir tane çalıştırma düğ-
mesi bulunacaktır.
Bir tezgahın çeşitli kısımlarında birden fazla işçi çalıştığı hallerde, her
işçi için bir çalıştırma ve bir de durdurma düğmesi bulunacak, ancak bütün ça-
lışma düğmelerine basılmadan makina çalışmayacak, buna karşılık, durdurma düğme-
lerinin birine basmak suretiyle makina duracaktır.
3) Bir makina ve tezgah üzerinde birden fazla elektrik motoru bulunduğu
hallerde, tezgahın bütün faaliyetini durduracak bir ana şalteri veya bir veya
daha fazla durdurma düğmesi bulunacaktır.
4) Çalıştırma düğmeleri yeşil, durdurma düğmeleri kırmızı renkte olacaktır.
5) Bir atelyede bulunan makine ve tezgahların ayrı ayrı durdur-
ma tertibatından başka, atelyedeki veya kısımdaki makine ve tezgahları tamamen
durduracak bir ana şalteri veya başka bir tertibatı bulunacaktır.
6) Bir atelye veya kısımda bulunan makine ve tezgahlar, bir yerden çalış-
tırıldığı ve kumanda edildiği ve bunların hareketlerinin kumanda yerinden gö-
rülemediği hallerde, uygun haber verme sistemi kurulacak, çalışmaya başlamadan
önce sesle ve ışıkla haber verilecektir.
Madde 158 - Her makine ve tezgahta, talaş kaldıran, şekillendiren, ezen,
delen, kesen veya başka şekilde işlem yapan kısım ile iş alıp verirken tehlike-
li olan yerler gibi operasyon noktası denilen bölgeler, herhangi bir kazanın
meydana gelmesini önleyecek şekilde korunacak ve bunun için gerekli bütün ted-
birler alınacaktır.
Madde 159 - Ayak pedalı ile çalışan makina ve tezgahların pedalları üzerinde
bir koruyucu bulunacaktır.
Madde 160 - Makina ve tezgahlarda bulunan kapak, sürgü ve örtülerin beklen-
meyen hareketleri sonucunda, ağırlıkları ile çarpma ve ezme gibi tehlikeler
meydana getirmemeleri için gerekli güvenlik tedbirleri alınmış olacaktır.
Madde 161 - Döküm, demir ve kaynak işlerinin yapıldığı yerlerde çalışma
esnasında çıkan duman, gaz, koku, is, toz ve buharlar, mevzii aspirasyon terti-
batı ile dışarı atılacak ve erimiş maden veya tavlanmış malzeme ile çalışılan
yerler, aşırı derecede nemli olmayacaktır.
Madde 162 - Kapasitesi 900 kilogram veya daha fazla olan potalarla yapıla-
cak döküm işlerinde, dişli tertibatı kullanılacaktır. Elle taşınılabilen pota-
ların, döküm esnasında devrilip düşmesine engel olmak için taşıma halkası üze-
rinde bir kilitleme tertibatı bulunacaktır.
Madde 163 - İşyerlerindeki şahmerdanlarla çalışmalarda, aşağıdaki tedbirler
alınacaktır :
1) Ayak pedalının üzerinde koruyucu olacağı gibi, pedal kollarıda uygun şe-
kilde kapatılmış olacaktır.
2) Çalışma sırasında parça fırlamalarına karşı şahmerdanın etrafına seyyar
paravanalar konacak ve tabladan dışarı taşacak kalıplar kullanılmayacak ve ka-
lıpların köşeleri sivri, kenarları keskin olmayacaktır.
3) Onarım ve kalıp bağlama sırasında piston ile pleyt arasına, ani harekete
engel olacak sağlam takozlar konacak ve pleyt temiz tutulacaktır.
4) Buhar veya hava basıncı ile çalışan şahmerdanlarda, daimi çalışır durum-
da emniyet süpabı, stop valfları, basınç düşürme vanaları veya otomatik regüla-
törler bulunacaktır.
5) Buharlı şahmerdanlarda boşaltma (blöf) musluğu bulunacak ve buhar boru-
ları, iyi izole edilmiş olacaktır.
6) Şahmerdanlarda çalışma sırasında, parçanın bir elle tutulduğu ve diğer
elin boşta kaldığı hallerde, ayak pedalı yerine el kumandası yapılacak ve her
iki elin boşta kaldığı hallerde, çift el kumandası uygulanacaktır.
Madde 164 - Otojen kaynak aparatları ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki
tedbirler alınacaktır :
1) Kaynak yapılan yerlerde, kullanılmakta olan gaz tüplerinden başka gaz
tüpleri bulundurulmayacaktır.
2) Gaz tüpleri, çalışma anında dik duracak ve devrilmemeleri için gerekli
tedbirler alınacak ve tehlike anında kolayca sökülecek şekilde bağlanmış ola-
caktır.
3) Gaz tüplerinin taşınması için tekerlekli özel araçlar kullanılacak ve
bu tüpler kullanılmadıkları zaman, valfları kapanacak ve bu valfları koruyan
başlıkları takılacaktır.
4) Oksijen tüpleri, yağlı elle tutulmayacak, tüplerin valfları, manometre
ve diğer teçhizatı yağlanmayacaktır.
5) Atelyede bulunan gaz ve oksijen boruları ile şalumoya gelen hortumlar,
ayrı ayrı ve diğer tesislerden de kolaylıkla ayrılacak renkte olacaktır.
6) Şalumolar, çalışır durumda gaz tüpü üzerine veya başka bir teçhizata
asılmayacak ve gazlar tamamen kesilmedikçe şalumo bırakılmayacaktır.
Madde 165 - Demir testere tezgahlarında soğutucu sıvı kullanıldığı hallerde,
bu sıvıların sıçramasını ve dışarı taşmasını önleyecek siper yapılacak veya
gerekli tedbirler alınacaktır.
Şerit ve daire demir testere tezgahlarında testerelerin koruyucuları, ahşap
testere tezgahlarında belirtilen usullere göre yapılacaktır.
Madde 166 - Sıcak parçaların kesildiği demir testere tezgahlarında sıçrayan
kıvılcım ve parçalara karşı en az (3) milimetre kalınlığında saç koruyucular
yapılacak ve tezgahın uzaktan kumanda tertibatı bulunacaktır.
Madde 167 - Kollu demir testere tezgahlarında tehlikeli hareketli kısımlar,
uygun bir şekilde korunmuş olacak ve kesilecek parça, sağlam olarak bağlanacak-
tır.
Madde 168 - İmalat ve takım tezgahlarında talaş kaldıran takımlar, bağlama-
lar, ve işlenen parçalar, tezgah çalışırken sökülüp takılmayacak, ayar yapılma-
yacak ve gevşetilmeyecektir.
Madde 169 - Matkap ve freze tezgahları ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki
tedbirler alınacaktır :
1) Her çeşit matkap ve freze tezgahlarında işlenen parça, takımla beraber
dönmemesi için uygun şekilde bağlanacak veya mengene ile tespit edilmiş ola-
caktır.
2) Döner tablalara bağlanan parçanın çıkıntılı kısımları, uygun şekilde
koruyucu içine alınacaktır.
3) Parça işlenirken, kesici takım ağzında bulunan talaşlar temizlenmeyecek
ve soğutucu sıvının sıçramasına karşı, siperler yapılacaktır.
4) Çıkan talaşlar elle süpürülmeyecek ve bu iş için uygun fırçalar kullanı-
lacaktır.
Madde 170 - Torna ve benzeri tezgahlar ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki
tadbirler alınacaktır :
1) Otomatik torna tezgahları ile otomatik tezgahların operasyon noktaları,
uygun şekil ve nitelikte koruyucu içine alınacaktır.
2) İşçilerin kayış veya aynayı tutarak elle fren yapmaları önlenecektir.
3) Geçit ve ara yollara bakan tezgahlarda talaş fırlamalarına karşı gerek-
li tedbirler alınacaktır.
4) Rovelver ve otomat tezgahlarında çubuk halinde olan malzemeler, uygun
koruyucu içine alınacaktır.
5) Ağaç tornalarında, özellikle uzun parçaların işlenmesinde, parçanın gev-
şeyerek fırlamasına karşı, gerekli koruyucu tedbir alınacak, kundura kalıbı,
ökçe ve tahta topuk gibi parçaların işlenmesinde, döner kalemlerin temas eden
kısımları hariç diğer kısımları uygun koruyucu içine alınacaktır.
Madde 171 - Planya ve vargel tezgahlarının etrafındaki boşluklar, 60 santi-
metreden az olmayacak bu açıklığın sağlanamadığı veya hareketli tablanın üzeri-
ne konan işin tabladan taştığı hallerde, tezgahın her iki başı uygun korkuluk-
larda korunacaktır.
Madde 172 - Taşlama ve polisaj tezgahları ile yapılan çalışmalarda, aşağı-
daki tedbirler alınacaktır.
1) Zımpara taşları, gerekli sağlamlıkta yapılmış olacak ve taştan fırlayabi-
lecek parçalara karşı, uygun koruyucu içine alınacaktır.
2) Tezgaha bağlanacak zımpara taşları, işin ve tezgahın özelliğine uygun
olacak, taşın devir adedi, tezgahınkinden fazla olmayacaktır.
3) Taşlama ve polisaj tezgahlarındaki dönen kısımların yataklanması, yağlan-
ması, ayarlanması ve bakımı, teknik gereklere uygun olacaktır.
4) Çalışan işçilerin baş ve gözlerini, sıçrayan parçalardan ve kıvılcımlar-
dan korumak için gerekli tedbirler alınacaktır.
5) Çalışma sırasında meydana gelecek tozları, çıktığı yerde toplayacak bir
aspirasyon tertibatı yapılacaktır.
Madde 173 - Zımpara taşları koruyucularında, aşağıdaki özellikler buluna-
caktır :
1) Zımpara taşı koruyucusu, toz emecek özellikte ve gerekli sağlamlıkta
yapılmış olacaktır.
2) Zımpara taşı koruyucusu, milin ucunu, sıkma somununu ve flanjlarını içi-
ne alacak teknik gereklere göre zımpara taşının çevresini ve yanlarını kapatacak
nitelikte yapılmış ve tezgahın gövdesine sağlam bir şekilde bağlanmış olacaktır.
3) Çapı 150 milimetreden büyük olan zımpara taşlarının koruyucuları,çelik
saç veya dökümden yapılacaktır. Daha küçük çaptaki taşların koruyucuları, yeteri
kadar sağlam olmak şartiyle diğer metal veya alaşımlardan yapılabilir. Et kalın-
lığı 10 milimetreden az, çelik döküm veya saç kalınlığı 5 milimetreden az olan
koruyucular, çapı 40 santimetre ve genişliği 10 santimetreden daha büyük olan
taşlarda kullanılamazlar. Çapı 30 santimetreden büyük ve kalınlığı 12 milimetre-
ye kadar olan ve çevre hızı 70 metre/saniyenin üstünde bulunan kesici taşların
koruyucusu 3 ila 6 milimetre kalınlığında çelik saçtan yapılmış olacaktır.
4) Yeni takılan bir zımpara taşı ile koruyucu arasında, çap yönündeki boş-
luk 40 milimetreden az olacak, yan boşlukların her biri 30 santimetre taş çapı-
na kadar 20 milimetreden ve daha büyük çaplardaki taşlarda ise 25 milimetreden
fazla olmayacaktır.
5) Çalışma sonucu aşınan taşların, koruyucuya nazaran küçülmesi ile taşlama
ağzında artan boşluğu ayarlayabilmek için, koruyucunun önünde ayarlı bir kapak
bulunacak ve bu kapak, taşla koruyucu önündeki açıklığı 6 milimetreye indirecek
şekilde ayarlanacaktır.
6) Koruyucunun taşlama ağzı açıklığı, genel olarak 90 dereceden fazla yapıl-
mayacak ve koruyucunun üst kenarının yatayla açısı 65 dereceden fazla olmayacak-
tır.
7) Yüzey taşlama tezgahlarında, taşlama ağzı açıklığı 125 dereceye çıkarıla-
bilecek durumda olacak ve takım bileme tezgahlarında koruyucunun taşlama açıklı-
ğı 60 dereceden fazla olmayacaktır.
8) Seyyar zımpara taş aparatları, koruyucusuz kullanılmayacak ve koruyucunun
taşlama ağzı 180 dereceden fazla olmayacaktır.
Madde 174 - Zımpara taşlarının tezgaha bağlanmasında aşağıdaki tedbirleri
alınacaktır :
1) Madeni bir kısma yapıştırılmamış veya herhangi bir şekilde mile bağlanma-
mış zımpara taşları, taşın çapına ve şekline uygun bir flanjla tezgaha takıla-
caktır.
2) Zımpara taşları, yerlerine takılmadan önce kontrol edilecek çatlak ve
hasarlı olanları kullanılmayacaktır.
3) Zımpara taşları, tezgaha takılırken flanjla taş arasına, çapı flanj ça-
pından küçük olmayan kağıt, kauçuk ve deri gibi yumuşak malzemeden yapılmış
uygun pullar konulacaktır.
4) Zımpara taşının takıldığı miller, tekniğe uygun yapılmış ve yataklanmış
olacak, salgısız dönecek ve sıkıştırma somunları, dönme yönünde gevşemeyecek,
tarzda vidalanmış olacaktır.
5) Zımpara taşları, imalatçının belirttiği karakteristiklere uymayan tezgah-
larda kullanılmayacaktır.
6) Zımpara taşları, imalatçının belirttiği hızın üzerinde kullanılmayacak
ve taşın karakteristiğini gösteren ve taşın üzerine yapıştırılmış olan etiket
hiç bir surette koparılmayacaktır.
Düz satıhlı zımpara taşlarının yan yüzeyleri kullanılmayacaktır.
7) Suni zımpara taşlarının kullanıldığı yerlerde tabii zımpara taşları
kullanılmayacaktır.
8) Tabii zımpara taşı kullanıldığı hallerde, taşın çevresel hızı 15 metre
1 saniyeyi geçmeyecek ve taş, uygun koruyucu içine alınacaktır.
Madde 175 - Elle yapılan taşlama işlerinde, taşlanacak parça bir mesnet
veya tabla üzerinde tutulacaktır. Mesnet veya tabla, sağlam ve taşın şekline
uyacak tarzda yapılmış olacak, taşla aralarındaki açıklık 3 milimetreyi geçme-
yecek şekilde ayarlanabilecektir. Taş dönerken mesnet veya tabla, hiç bir neden-
le ayar edilmeyecektir.
Madde 176 - Soğuk yerlerde bulunan taş tezgahlarında, ilk çalışmada veya
yeni taş takıldığında, taş zorlanmayacak ve taşa yavaş yavaş yüklenilecektir.
Madde 177 - Konkasörler, değirmenler ve öğütücülerle yapılan çalışmalarda,
aşağıdaki tedbirler alınacaktır :
1) Kuru ve yanıcı maddelerin öğütüldüğü makinalarda, öğütme ile ilgili kı-
sımlar, bronz veya pirinç gibi çarpma ile kıvılcım çıkartmayacak malzemeden
yapılacaktır.
Öğütülecek malzeme, önce mıknatıs ile tel, çivi gibi demir parçalardan ta-
mamen ayıklanmış olacaktır.
2) Konkasörler, taş fırlamasına karşı korunmuş olacak ve açık ağızlı döner
konkasörler üzerinde çalışan işçiler, emniyet kemeri takacaklardır.
3) Döner konkasörlerde parça sıkışması halinde, makina durdurulacak uzun
ve uygun çubuklarla sıkışma giderilecektir.
4) Mekanik besleme tertibatı bulunmayan öğütücülerde uygun koruyucu tedbir-
ler alınacaktır.
5) Elle beslenen helezon dişli öğütücülere, dar boğazlı bir beslenme hunisi
konacak ve bu huninin boğaz çapı 5 santimetreden fazla ve boğazın, dişliye olan
aralığı da 15 santimetreden az olmayacak ve tehlikeli bölgeye elin girmesi ön-
lenecektir.
6) Maden hurdası kırıcılarının (değirmen) bulunduğu yerlerin etrafı, sağlam
ve yeteri yükseklikte bir duvar veya paravana ile çevrilecek ve buraya ilgili-
lerden başka kimse sokulmayacaktır.
7) Silindirli kırıcılar, değirmenler ve merdaneli öğütücülerde, beslenme
ağızlarına huni veya oluk gibi tertibat yapılacak ve tehlikeli bölgeye elin
girmesi önlenecektir.
Madde 178 - Karıştırma makina, tezgah ve aparatları ile yapılan çalışmalar-
da, aşağıdaki tedbirler alınacaktır :
1) Döner dolaplı parlatma, çapak alma makinaları ile deri ve boya imalatın-
da kullanılan döner karıştırıcılarda, dönme, eksantrik veya sarkaç hareketlerine
karşı gerekli koruyucular yapılacaktır.
Döner dolaplar, kapakları açık iken çalıştırılmayacak ve bunların doldurma
ve boşaltma sırasında ters dönmelerini önlemek üzere kilitlenme tertibatı bulu-
nacaktır.
2) Açık ağızlı karıştırıcıların ağızları, yerden 1 metreden az yüksekte ol-
duğu hallerde, yeterli nitelikte bir korkuluk içine alınacaktır.
3) Karıştırma tezgahlarında karıştırıcı kısımlar kolayca sökülemediği hal-
lerde, doldurma ve boşaltma sırasında karıştırıcı pervanelerin, harekete geçme-
sini önleyecek otomatik tertibat bulunacaktır.
4) Kapaklı karıştırıcılarda kapak açıldığı zaman, makinayı durduracak bir
tertibat bulunacaktır.
5) Gıda sanayiinde kullanılan yoğurucu, çarpıcı gibi her türlü karıştırıcı-
lar, kapalı olacak ve bu karıştırıcıların, hareket durmadıkça kapağı açılmaya-
cak veya kapağı açıldığı zaman, hareketi durduracak bir tertibatı bulunacaktır.
6) Kazanı eğilmek suretiyle boşaltılan karıştırıcılarda, hareket durmadan
kazanı eğilmeyecek ve eğik vaziyette iken, çalışmasını önleyecek tertibatı bulu-
nacaktır.
7) Yufka ve bisküvi imalatında kullanılan merdaneli hamur yoğurucuları ile
şeker ezme makinalarında ve benzerlerinde, merdanelerin üzerini örten kapaklar
bulunacaktır.
Madde 179 - Doldurma, ambalaj ve kutulama tezgahları ile yapılan çalışma-
larda, aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) Doldurma tezgahına gelen ve giden şişe, kavanoz gibi cam malzemenin ta-
şındığı konveyörlere uygun yükseklikte kenar korkulukları yapılacaktır.
2) Basınçlı şişe doldurma tezgahlarının doldurma, mantar veya kapak takma
yeri, çalışma tabanından itibaren şişeyi 10 santimetre
açacak şekilde uygun koruyucularla korunacaktır.
3) Şişe doldurma tezgahlarında, çalışma sırasında kırılan cam ve kavanozla-
rın alınması için, uygun maşa, fırça ve benzeri malzeme kullanılacak ve cam kı-
rıntıları, uygun kaplara konacaktır.
4) Otomatik veya yarı otomatik teneke doldurma ve kapama tezgahları, tamamen
korunmuş olacak, yalnız kutuların girmesi ve çıkması için kutu büyüklüğüne uygun
delikleri, lehim veya yapıştırmada çıkan duman ve kokuları dışarı atacak uygun
bir aspirasyon tertibatı bulunacaktır.
5) Teneke kapama tezgahlarında, benzol ve benzeri zehirli maddeler kullanıl-
mayacaktır.
6) Çuval doldurma tezgahlarında, doldurma borusunun önü, tercihan saydam ve
menteşeli kapaklarla örtülü olacaktır.
7) Paketleme tezgahlarında paket kağıdını kesen bıçaklar, uygun şekilde ko-
runacaktır.
8) Otomatik veya yarı otomatik doldurma, kutulama ve ambalaj tezgahlarında-
ki aksaklık ve tıkanıklıklar, makina durdurulmadan giderilmeyecektir.
Madde 180 - Preslerle yapılan çalışmalarda, aşağıdaki tedbirler alınacak-
tır :
1) Motorlu çalışan preslerde kalıp bağlanmadan önce, motor durdurulacak,
uzaktan hareketi sağlanan hidrolik ve pnömatik preslerde ise, kalıp bağlanmadan
önce, basınç bağlantısı kesilecek ve pres başlığı ile tabla arasına yeteri sağ-
lamlıkta takozlar konacaktır.
2) İşe uygun olarak alt ve üst kalıbın çalışma açıklığı ayarlanacak, açık
kalıpla çalışan preslerde, mekanik koruyucular yapılacaktır.
3) El ve parmak koruyucuları, kalıp hareketli tehlikeden önce çarpma veya
itme suretiyle gerekli uyarmayı yapacak şekilde veya belirli bir seviyeye in-
meden önce pres başlığının hareketine engel olacak şekilde yapılmış olacaktır.
4) Otomatik besleme tertibatı olmayan veya işin gereği olarak koruyucu yapı-
lamayan preslerde, çift el kumanda tertibatı bulunacak ve bunlardan bir tanesi
tek başına presi harekete geçiremiyecek şekilde yapılmış olacaktır.
5) El ve kolları korumak imkanı bulunamayan hallerde, uygun kişisel koruyu-
cular yapılacak ve işçilere kıskaç veya maşa gibi aletler verilecek mekanik
veya pnömatik iş çıkarma veya fırlatma tertibatı yapılacaktır.
6) Büyük parçaların işlendiği ağır presler ile enjeksiyon ve püskürtme
preslerinde, fotosel tertibatı bulunacak veya tamamen kapanmadıkça harekete en-
gel olan sürgülü, kontaklı veya mekanik engelli kapaklar yapılacaktır.
7) Çalışma anında parça fırlamasına karşı, preslerde uygun siperler yapıla-
caktır.
8) Pedalla çalışan preslerde, pedal üzerine, uygun bir koruyucu konacaktır.
9) Hidrolik veya hava basıncı ile çalışan preslerde, basınç borusunun görü-
nür bir yerine bir manometre ve emniyet supabı konacaktır.
10) Hidrolik presler dışında diğer preslerin pres başlığının hareketini is-
tenilen yerde tutacak fren tertibatı bulunacak ve her presin kolay erişilebilir
bir yerinde ayrı kumanda tertibatı olacaktır.
11) Pres kalıplarının kenarları ve köşeleri keskin bırakılmayacaktır.
Madde 181 - Merdane, silindir ve hadde tezgahları ile yapılan çalışmalarda,
aşağıdaki tedbirler alınacaktır :
1) Saç kıvırma ve şekillendirme, tekstilde emprime baskı ve sıkma, madeni
olmayan maddeleri ezme, deri üzerine baskı, kabartma ve matbaa baskı işleri ile
bunlara benzer işlerde kullanılan makina ve tezgahlarda; silindir ve merdanele-
rin işverme ağzına sabit veya ayarlanabilir uygun bir koruyucu konacak veya
bunlarda çift el kumanda tertibatı bulunacak ve bunlardan bir tanesi tek başına
makinayı harekete geçiremiyecek şekilde yapılmış olacaktır.
2) Metal çubuk, profil ve lama çeken hadde tezgahları önüne, çıkan malzeme-
nin kıvrım ve hareketlerine karşı, oluklar, babalar veya kapalı kanallar yapıla-
caktır. Malzeme çekilen alanın etrafında, çalışanlardan başkasının girmesini
önlemek için, parmaklık veya korkuluk yapılacaktır.
3) Merdaneli çamaşır sıkma makinalarında besleme tablası veya bantı yapıla-
cak, ilk besleyici merdanenin önüne, boydan boya geçen bir çubuk veya koruyucu
konacak ve bu çubuk veya koruyucuya el dokununca makina duracak veya merdanele-
rin arası açılacaktır.
4) Merdaneli çamaşır kolalama tezgahlarında işverme ağzı, uygun bir kapakla
örtülecek veya besleme tarafına boydan boya geçen bir çubuk konacak, buna el
dokununca makina duracaktır.
5) Ütü makinalarının yanmaya ve sıkışmaya karşı, uygun koruyucuları ve baskı
merdanelerini örten kapakların çalışma anında açılmasını önleyecek kilitleme
tertibatı olacak ve ilk merdanenin önüne, boydan boya bir çubuk konarak, doku-
nulduğunda tezgahı durduracak bir tertibatı bulunacaktır.
6) Plastik, kauçuk ve benzeri ile bunların karışımlarının hazırlanmasında
kullanılan silindirli tezgahlarda, ilk merdanenin üst yüksekliği, çalışma taba-
nından en az 115 santimetre olacak veya silindirleri bu yükseklikte olmayan tez-
gahlara, uygun çubuk koruyucular konacaktır. Bu
koruyucu çubuk veya halatlar, silindiri boydan boya katedecek ve dokunul-
duğu tezgah duracak veya ters yöne dönecek ve işçinin boyuna göre ayarla-
nabilecektir. Bu tertibat sık sık kontrol edilerek ayarlanacak ve her
zaman iyi işler durumda tutulacaktır.
7) Kağıt imal tezgahlarında, çuha kaplı merdane ile kurulucumerdane
arasından beslemenin el ile yapıldığı hallerde, bu iki merdane arasındaki
mesafe 11 santimetreden az olmayacak ve kağıt kalenderlerinde, hamurun
ilk silindirlere verilişi, taşıma bantları ile olacaktır.
8) Her merdane çiftinin arasında kapılmayı önlemek üzere, saç, boru veya
lama ve benzeri koruyucular yapılacaktır. Saçtan olan koruyucular, merdane
çiftinin içe dönen yüzeyini boydan boya kavisli olarak örtecek ve bir yay ile
veya kendi ağırlığı ile diğerinin kapma bölgesinin yakınına gelecek şekilde
yapılacaktır. Boru ve çubuk koruyucular ise, merdane boyunca ve döner şekilde
yapılmış olacaktır. Kağıt kalenderleri ile silindirlere yapışan kıymık gibi
yabancı maddeler, özel aletlerle temizlenecek ve ortaya çıkacak sıkışmalar,
makinalar durdurulmadan giderilmeyecektir.
9) Deri açkı makinalarında ve silindirlerinde, tezgahın önünde, dokunuldu-
ğunda makinayı durduracak bir tertibat bulunacak, deri yarma tezgahlarında,
tel kafesli örtü bulunacak ve bu örtü, makina durmadan açılmayacaktır.
10) Silindirli baskı tezgahlarında elle besleme yapıldığı hallerde, işçinin
oturması sağlanacaktır.
11) Yaldız baskı tezgahlarında havagazı ile yapılan ısıtmada, çıkarma kutu-
larının yan taraflarında el boşlukları bulunacak, tezgah durduğu zaman, pilot
bekten başka, diğer bekler sönecek ve tezgahın tekrar çalışması halinde pilot
alev, diğer bekleri otomatik olarak yakacaktır.
12) Rotatif baskı makinalarında çinkograf silindirinin açık yüzü, menteşeli
metal bir koruyucu ile örtülecek, kırılma halinde, çinko parçalarının etrafa
saçılması önlenecektir.
13) Mürekkep mekanizmasında, hareketli kısımlara dokunmayı önleyecek ve
mürekkep sisinin yayılmasına engel olacak, kolay ayar edilebilecek ve değişti-
rilebilecek şekilde yapılmış uygun koruyucular bulunacaktır.
14) Rotatif baskı makinaları ayrı bir motorla çalıştırılacak ve uygun yer-
lere konan düğmelerle kontrol edilecektir. Düğmelerin bir tabloda toplandığı
hallerde, tablo tamamen kapalı olacak ve makina harekete geçirilirken ışıklı
veya sesli uyarmayı yapacak bir tesisat bulunacaktır.
15) Makina ve tezgah altındaki yağlama, onarım ve ayar çukurlarının derinliği
en az 120 santimetre olacak, rotatif baskı makinalarında, merkezi yağlama
sistemi bulunacak, bu sistemin bulunmadığı makinalar-
daki yağlama ağızları, kolay erişilebilir yerlere konmuş olacaktır.
16) Rotatif baskı makinalarının makas disklerine koruyucu yapılacak
ve bunlarda toz emme tertibatı bulunacaktır.
Madde 182 - Ağaç işleme tezgahları ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki ted-
birler alınacaktır:
1) Ağaç işleme tezgahlarının motoru durduğunda, hareketi de durduracak bir
fren tertibatı bulunacaktır. Frensiz tezgahlarda kesici takımın değiştirilmesi
sırasında, hareketi engelleyecek bir kilit tertibatı bulunacaktır.
2) Sürekli çalışan, toz ve talaş çıkaran tezgahlara, uygun aspirasyon
tesisatı konacaktır.
3) Yatay bıçak merdaneli planya (kalınlık) tezgahlarında bıçağın takıldığı
kanal 13 milimetreden, tabla ile bıçak merdanesi (frezesi) arasındaki boşluk
3 milimetreden fazla olmayacaktır.
4) Bıçak merdanesinin üzerine, enine ve yüksekliğine ayarlanabilen özel
koruyucular konacak ve bıçaklar, tabla altında tehlikeli olduğu hallerde de,
bıçak merdanesi uygun şekilde korunacaktır.
5) Planya tezgahlarında parçaların son kısımları işlenirken uzun saplı
iticiler kullanılacaktır.
Otomatik iticileri bulunan planya tezgahlarında, geri tepme emniyet mandal-
ları bulunacak ve bunlar da uygun koruyucu içine alınacaktır.
6) Kanal oyma ve lamba açma tezgahlarının kalem veya freze bıçakları bağla-
nan başlıkları, tezgaha sağlam bir şekilde tespit edilmiş uygun koruyucularla
örtülecektir. Madeni koruyucuların bıçaklara yakın yüzleri ahşap kaplı olacak-
tır.
7) Besleme merdaneleri, metal lamalar veya çubuklarla korunacak ve çift
taraflı lamba açma ve oyma tezgahlarının besleme zincirleri ile kasnakları,
tamamen örtülmüş olacak, sadece işlenecek tahtayı kavrayan yüzleri açık
kalacaktır.
8) Tomruk testereleri (katraklar), biçilen tomrukların sıkışmaması için,
yeteri güçte makina veya motorla tahrik edilecek, kesme hızı ve testere ağzı,
yapılan işe uygun olacaktır.
9) Biçme esnasında çıkan talaş ve tozun yerde birikmesi ve işyerine dağıl-
ması önlenecek ve uygun aspirasyon tesisi kurulacaktır.
10) Biçilen tahtalar, kalaslar biçme yerinden uzaklaştırılacak ve düzgün
bir şekilde istif edilecek ve bunların artıkları, uygun şekilde toplanacak ve
işyerinden uzaklaştırılacaktır.
11) Katrakların kumanda ve fren tertibatı, operatörün bulunduğu platform
içinde toplanacak ve bu platformun korkuluğu 120 santimetre yükseklikte ve
sağlam bir şekilde yapılmış olacaktır.
12) Tomruk arabaları, taşıdığı yüke dayanacak sağlamlıkta demir,
çelik veya sert ağaçtan yapılacaktır. Sert ağaçtan yapılan araba, zıvanalı
geçme olarak ve tomruk kaymasını ve işçilerin sıkışmasını önleyecek şekilde
yapılmış olacaktır.
13) Tomruk arabasının, duvar veya tomruk yığınlarından açıklığı en az
80 santimetre olacak ve araba raylarının her iki ucuna, yaylı veya pnömatik
tamponlar konacaktır.
14) Tomruk arabasının hareket alanı, uygun boru veya korkuluk içine alına-
cak ve tomruk taşıma merdaneleri, 6 milimetreden ince olmayan saçtan ve 5 san-
timetreden ince olmayan sert ağaçtan uygun nitelikte yapılmış kapaklarla örtü-
lecek ve yüzeyleri pürüzlü ve kıymıklı olmayacaktır.
Madde 183 - Şerit testere tezgahları ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki
tedbirler alınacaktır.
1) Şerit testerenin alt ve üst kasnak arasında kalan kısımları uygun nitelik
ve sağlamlıkta menteşeli kapaklarla örtülecek, alt ve üst kasnaklar da, yandan
ve üstten tamamen örtülecek şekilde koruyucu içine alınacak ve kesme yerinde,
kapağın alt kısmı, kesilecek parçanın kalınlığına göre ayarlanabilir şekilde
olacaktır.
2) Şerit testereler daima gergin tutulacak şekilde, kasnakla veya bir germe
tertibatı ile ayarlanabilecektir.
3) Herhangi bir sıkışma halinde, şerit testere durmuş olsa dahi, tezgahın
motoru durdurulmadan el sürülmeyecek,keza testerede çatlak görüldüğü anda tezgah
durdurulacak ve çatlak testereler bir daha kullanılmayacaktır.
4) Şerit testere ve bıçkı makinaları testerelerin bağlantıları en az ayda
bir muayene ve kontrol edilecektir.
5) Mekanik güçle çalışan hazarlarda, gidip gelme hareketlerinin uç noktaları
ile sabit yerler arasında en az 120 santimetre açıklık bulunacak ve uç noktala-
rı, uygun korkuluklarla korunacaktır.
Madde 184 - Daire (tepsi) testere tezgahları ile yapılan çalışmalarda, aşa-
ğıdaki tedbirler alınacaktır :
1) Daire testere tezgahlarında, çalışma tablasının yerden yüksekliği 85-90
santimetre olacaktır.
2) Daire testerenin üstü ve etrafı, mafsallı ve kesilecek parçanın dokunması
ile açılabilen bir koruyucu ile örtülecek ve testerenin tabla altındaki kısmı
da korunacaktır.
3) Uzun parçaların kesildiği tezgahlarda, sıkışmayı önlemek için, ayırıcı
bir bıçak veya kama bulunacak ve el ile iş verilen tezgahlarda, kısa parçaları
veya kesilmesi biten uzun parçaları itmek için, kayar takozlar bulundurulacak
ve bunların kullanılması sağlanacaktır.
4) Daire testere tezgahlarında kullanılan ayrıcı bıçaklar, testere diş ge-
nişliğinden dar ve testere gövdesinden kalın olacak, tabla üzerinden
yüksekliği 5 santimetreden az olmayacak, testere yüksekliğinden 2 milimetre
aşağıda bulunacak ve testereye (3) milimetre açıklıkta kavisli bir şekilde
yapılmış olacaktır.
5) Daire testereler, bakımlı, ayarlı ve keskin olacak, arıza görülenlerle
çatlak olanları derhal çıkarılacak ve çatlak uçları, delinecek dahi olsa, tek-
rar kullanılmayacaktır.
6) Kalas biçen büyük testereli tezgahlarda, operatörün önüne tel korkuluk
ve daire testerenin üstüne, ayarlı bir siper konacaktır. Çift testereli tezgah-
larda, parça sıkışmasına engel olacak şekilde uygun ayırıcılar bulunacaktır.
7) Sürekli odun kesen daire testere tezgahlarında, testere üzerine tabladan
15 santimetre yükseklikte 3 milimetre kalınlıkta saç veya 4 santimetre kalınlık-
ta tahtadan yapılmış bir koruyucu bulunacaktır.
8) Sarkaç (Üstten mafsallı) testere tezgahlarında koruyucu eteği, testerenin
ekseninden aşağıya kadar uzatılacak, yanları menteşe kapaklı olacak, testere,
geri çekilme durumunda ve kesmez vaziyette iken de alt kısmı korunmuş olacak
ve testerenin önden tablayı aşması önlenecektir.
Madde 185 - Makas tezgahları ve kesici, delici ve yarıcı bıçaklı tezgahlar
ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki tedbirler alınacaktır :
1) Makas tezgahlarında,kesilen parçanın düştüğü, taraf, iş sahasına bakma-
yacak ve fırlayacak parçalara karşı, uygun koruyucu tedbirler alınacaktır.
2) Madeni levha ve saç kesme makaslarının ağzına, bıçak boyunca devam eden
koruyucu bir lama konacak, kesme işinin görülmesi gereken hallerde, lamada de-
likler açılacak ve kesilen malzemenin kalınlığına göre ayarlanabilecek durumda
olacaktır.
3) Çift taraflı çalışan tezgahlarda bıçak koruyucusu, her iki tarafa yapı-
lacaktır.
4) Mukavva ve madeni levha gibi malzeme kesen köşe kesme tezgahlarında,
koruyucular köşeli yapılacaktır.
5) Kağıt ve benzeri malzemeyi kesmekte kullanılan ve otomatik olarak mal-
zeme verilen giyotin makaslarda, çift el kumanda tertibatı bulunacak, tezgaha
tek el ile malzeme verilmesi gereken hallerde, öteki el, devamlı kumanda ter-
tibatı ile meşgul olacaktır.
Ayak pedallı giyotin makaslarda, çift el, malzeme verecek şekilde bıçağın
ağzından uzakta tutulacak veya bıçak harekete geçtiği sırada, işçinin elini dı-
şarı itecek bir tertibat veya el tehlikeli bölgede iken, bıçak hareketini dur-
duracak fotosel tertibatı bulunacaktır.
6) Otomatik giyotinli makaslar dışında mekanik güçle çalışan diğer makas-
larda, durmayı sağlayacak frenlerden başka, bıçağın hareketsiz anında ani düş-
meyi önleyecek ayrı bir emniyet freni veya tertibatı uygulanacaktır.
7) Lastik doğrama tezgahlarında bıçaklar, tel kafes veya delikleri 6 mili-
metreden geniş olmayan saç koruyucularla örtülecektir.
8) Gıda maddeleri, deri, kauçuk, kumaş ve benzeri madeni olmayan malzeme
kesen daire bıçaklı kesme tezgah ve makinalarındaki bıçaklar, uygun bir koruyu-
cu içine alınacak ve kesilecek malzeme sürülürken koruyucunun kesme ağzına gelen
kısmı, dokunma ile kendiliğinden açılabilir veya elle ayarlanabilir şekilde ola-
caktır. Elle ayarlanabilecek koruyucu ile arasındaki açıklık 6 milimetreden faz-
la olmayacaktır.
Madde 186 - Tel çekme, bükme, örme, dikiş ve zımba tezgah ve makinaları ile
yapılan çalışmalarda, aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) Tel çekme tezgahlarında, otomatik olarak durdurmayı sağlayacak bir terti-
bat bulunacak veya tezgah önüne, dokunma ile tezgahı derhal durduracak yatay bir
çubuk konacaktır.
2) Su ile çalışan tel çekme tezgahlarında, sıvının sıçramasına engel olacak
siperler bulunacak ve besleme bobininden gelen tele takılmalara karşı gerekli
koruyucular yapılacaktır.
3) Tel halat bükme ve örme tezgahları ve çalışma alanları, korkuluk içine
alınacak ve kumanda tertibatı, bu korkuluğun dışında bulunacaktır.
4) Mekanik güçle çalışan ve otomatik olmayan tek veya çok başlı tel dikiş
ve zımba makinalarında, işçinin eli tehlikeli bölgede iken, makinayı durduracak
bir emniyet tertibatı bulunacak veya işçinin elini koruyan bir siperlik yapıla-
caktır.
Madde 187 - Balya kırma (açma), hallaç, tarak, kart ve kasarlama tezgahları
ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) Balya kırma, hallaç ve tarak tezgahlarının silindirlerinde, vurucularında
ve diğer çalışan kısımlarında, tozun dışarı çıkmasını önleyecek kapaklar buluna-
cak ve gerektiğinde tozun çıktığı yerden alınması için, bir emme tertibatı yapı-
lacaktır.
Silindir ve vurucular çalışırken, örtü ve kapakların açılmasını ve örtü ve
kapaklar açık iken bunların çalışmasını önleyecek tertibat yapılmış olacaktır.
Emme tertibatı (vakum) bulunmayan tezgahlar durdurulmadan temizlenmeyecektir.
2) Balya kırma tezgahında besleme hunisi bulunacak, pamuğun, açıcılara ve
hallaç tezgahlarına veya karıştırma kazanlarına nakli, büyük tesislerde emme
usulüyle yapılacaktır.
3) Hallaç tezgahlarında, ara ve son katlama merdanelerinin ağırlıkları aşa-
ğı ve yukarı hareket edecek ve ağırlıklar, tezgah üzerinde olduğu sürece, tez-
gaha yeni bir iş vermeyi önleyici tertibat bulunacaktır.
4) Tarak tezgahlarının baş kısmı, koruyucu kapağı bulunan saç ile
örtülecek ve bu koruyucu kapak açılınca, tezgahta çalışmayı durduran bir terti-
bat bulunacaktır. Tarak tezgahının, dişli ve diğer hareketli ve tehlikeli kısım-
ları,saç kapaklarla örtülmüş olacaktır.
5) Kart tezgahlarının sargı ve irtibat merdaneleri ile katlama tertibatı ve
tarak üzerine konacak koruyucular, baskı merdaneleri inerken ulaşılamayacak ve
tezgah durmadan açılmayacak şekilde yapılacaktır.
6) Kasarlama tezgahlarına asit ileten borular, duvarda ankastre olmıyacak
veya tabanda gömülü olarak yapılmayacak, ancak, üstü kapalı kanal içine veya
duvar üstüne döşenmiş olacaktır.
Madde 188 - İplik, dokuma ve örme tezgahları ile yapılan çalışmalarda, aşa-
ğıdaki tedbirler alınacaktır.
1) Pamukla çalışan tezgahların koruyucuları tel kafesli olmıyacaktır.
Pamuktan gayri diğer malzemelerin işlendiği tezgahlarda, uygun koruyucular
bulunacaktır.
2) İplik bükme ve çekme tezgahlarında hareketi sağlayan dişlilerin üstü,
uygun şekilde korunacak ve bu koruyucunun kapağı açıldığında, tezgahı durduracak
tertibatı bulunacak ve bu tertibat, temizleme, bakım ve onarım sırasında da tez-
gahın çalışmasına engel olacaktır.
3) Gidip gelmeli çalışan tezgahlarda, hareket alanında iki bitimi ile diğer
sabit makinalar veya duvarlar arasındaki açıklık en az 1 metre olacak ve bu
tezgahların uç noktaları çarpmalara karşı korunacaktır.
4) Başlık tezgahları ile fitil ve iplik tezgahlarında, merdanelerin kapma
noktaları korunacak, dişli kutusu açılınca tezgahı durduracak bir tertibat bu-
lunacaktır.
5) Kendir, halat ve elyaf bükme makinalarında kullanılan bobin millerinin
üzerine, fırlamaları önleyecek koruyucular konacak, bunlar tezgah çalışırken
kurtulmayacak şekilde yapılacak ve koruyucu takılmadan tezgah çalışmayacaktır.
Keten, kenevir ve jöt gibi yaş elyafı büken tezgahlarda sıçrayacak suya
karşı uygun siperler yapılacaktır.
6) Yüksek devirli çözgü tezgahları üzerindeki birikintiler, elle sıyrılma-
yacaktır.
7) Haşıl tezgahlarında, merdanenin kapma noktası, korunacak ve uygun yük-
seklikte yatay çubuklu durdurma tertibatı bulunacak ve mahlul deposundaki sıkma
merdaneleri, manivelalarla kaldırılacak şekilde yapılmış olacaktır.
Haşıl tezgahlarının buhar borusuna, basınç düşürme vanası ile tezgah arası-
na bir manometre ve emniyet supabı konacaktır.
Haşıl kazanlarının kapaklarında, genişleme çemberi olacaktır.
8) İplik, dokuma ve örme tezgahlarının hareketsiz kısımları ile bu tezgah-
ların tabanı, tezgah durdurulmadan temizlenmeyecektir. Tezgahların, çalışırken
temizleme zorunluluğu bulunan hallerde, bir emme tertibatı yapılacak veya özel
fırçalar kullanılacaktır.
9) Dokuma tezgahlarında, tefenin ön kısmına, uygun nitelikte mekik koruyu-
cusu konacak ve mekiğin fırlaması önlenecektir. Mekik koruyucularının ayarları-
nın düzgünlüğü ve tokmak yuvası ile mekik başı çubuğu arasındaki açıklık, sık
sık kontrol edilecektir.
Dokuma tezgahlarında ayar, bakım ve onarım sırasında, tezgahın aniden çalış-
masını önleyecek bir tertibat bulunacaktır.
10) Dokuma atelyesinde leventler, transportörlerle yüksekten taşındığı hal-
lerde, tezgahlar arasındaki açıklıktan bir kazayı önleyecek şekilde ayarlanmış
olacaktır.
11) Apre tezgahlarının ana mili ve merdaneleri, koruyucu içine alınacak ve
merdane koruyucusunun kapağı açılınca, tezgahı durduracak bir tertibat bulunacak
ve bu kapak açık iken tezgah çalışmayacaktır.
12) Trikotaj ve örme tezgahlarında, tığ fırlamalarına karşı koruyucular ya-
pılacak ve örme tezgahlarındaki dolaşıklar, makina durdurulmadan giderilmeyecek-
tir.
Madde 189 - Açık kaplar ile yapılan çalışmalarda, aşağıdaki tedbirler alına-
caktır.
1) İçinde sıcak, kemirici ve aşındırıcı veya zehirli sıvılar bulunan açık
ağızlı kaplar veya banyolarda, boşaltma muslukları ve bina dışında uygun bir
yere akıtacak akıntı boruları ile taşma tavaları bulunacak veya bunların etrafı-
na, kabın hacmine eşit bir boşluk bırakılacak şekilde duvar veya sütre yapıla-
caktır.
2) Bu çeşit kapların üzerinde köprü ve geçit yapılmayacak, taşıma aracı ge-
çirilmeyecektir. Ancak o kap için gerekli kaldırma araçları ile bunların bakımı
için gerekli köprü ve merdivenler bulunabilecek ve bunların genişliği 45 santi-
metreden dar olmayacaktır.
3) Dericilikte kullanılan tabaklama kuyularının etrafı, uygun korkuluklarla
korunacaktır.
Madde 190 - Separatör, santrifüj ve elek makinalarıyla yapılan çalışmalarda,
aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) Merkezkaç (santrfüj) kuvvetle çalışan ayırıcı, sıkıcı ve kurutucu makina-
larda; 1 milimetreden ince koruyucu saç kapaklar kullanılmayacak ve kapaklar
açılırken makinayı durduracak ve açık iken çalışmasına engel olacak tertibat
bulunacak, makina dururken döner kabın elle hareketi sağlanacaktır.
2) Büyük tesislerde, hız ayarlayıcı ve sınırlayıcılar (regülatör) bulunacak-
tır.
3) Her makinanın freni olacaktır.
4) Santrfüj makinalarının tekneleri, sıvı sızdırmayacak şekilde yapılmış
olacaktır.
5) Temizleme, apre, boya ve buna benzer işlerde, yanıcı veya parlayıcı sı-
vıları kumaştan ayırmakta kullanılan santrfüjlerde; kapaklar ve tekneler, demir
veya çelikten yapılmayacak, bu maddelere dayanıklı diğer malzemeden yapılmış
olacaktır. Boşaltma borusu üzerinde bir sifon bulunacak, boşaltma borusu kana-
lizasyona bağlı olmayacak, atıklar ve kirli sıvı, özel bir çukura boşaltılacak
veya damıtılması için ayrı bir kaba alınacak ve her gün tesisat boşaltılarak
dolu bırakılmayacaktır. Makinanın yatakları fazla ısınmayacak ve elektrik motor-
ları, kıvılcım çıkarmayan kapalı tipten olacaktır.
6) Kakao, un, baharat, nişasta, pudra,şeker, kömür ve diğer benzeri maddele-
ri eleyen kalbur ve elekler tozu dışarı vermeyecek şekilde yapılmış olacak ve
makina durmadan kapağın açılmasını engelleyecek tertibatı bulunacaktır.
Madde 191 - İşyerlerindeki cihaz, alet, tezgah, makina ve tesislerden çıkan
toz, duman, buğu, ısı, gaz ve koku, çalışılan ortama yayılmadan, uygun aspiras-
yon tesisatı ile çıktığı yerden emilerek dışarı atılacaktır.
Madde 192 - Birbirlerine karıştıklarında, parlama veya patlama tehlikesi bu-
lunan çeşitli toz, duman buhar ve gazlar, aynı emme tesisatı ile dışarı atılma-
yacak, her biri için ayrı ayrı mevzii tesisleri yapılacak ve birbirlerinden uzak
yerlerden dışarıya atılacaktır.
Madde 193 - Havadan ağır olan gaz, duman, buhar, toz veya benzerleri, tabana
yakın yerlerden emilerek dışarı atılacaktır.
Madde 194 - Mevzii çekme tesisatında kullanılacak davlumbazlar, zararlı
kaynağa yakın olacak ve davlumbazın çekme niteliğini bozacak hava akımlarına
engel olunacaktır.
Madde 195 - Paslandırıcı, aşındırıcı, kemirici, zararlı ve zehirli gazlar,
dumanlar veya sisler çıkaran daldırma, elektroliz, eloksal veya diğer kaplama
işlerinin yapıldığı tekneler, kaplar, havuzlar veya tanklar üzerinde yapılacak
çekme ağızları; kabın veya teknenin iç ve üst tarafına yakın ve yatay, boydan
boya yarık olacak, bir uzun kenar boyunca, eni 50 santimetreden 120 santimetre-
ye kadar olan teknelerde, her iki kenar boyunca ve daha büyük teknelerde ise,
dört kenar boyunca devam edecek şekilde yapılacaktır.
Davlumbaz ağızları ise; işe engel olmayacak şekilde tekneye veya kaba yakın
ve bunları kaplayacak büyüklükte olacaktır.
Madde 196 - Aspirasyon tesisatında kullanılan kanal veya borular, yanmaz
malzemeden uygun kesitte yapılacak ve seyyar emme ağızlarında, spiralli veya
eğilebilen hortumlar kullanılacaktır.
Boru ve kanallar, tekniğe uygun olarak yapılmış, eklenmiş ve menfezlere
sağlam bir şekilde bağlanmış olacaktır.
Yanıcı ve parlayıcı gazlar, sisler, buharlar, dumanlar ve patlayıcı
atıkların emildiği kanallar, yuvarlak borudan ve uygun malzemeden yapılmış ola-
caktır.
Madde 197 - Emilen hava içinde yanıcı veya parlayıcı maddelerin bulunduğu
hallerde, aspiratör pervanesinin kanalı, göbeği ve gövdesi, demir ve çelik mal-
zemeden yapılmayacak, pervane yatakları, kanal dışında, iyi yağlanmış ve toz
geçirmez bir şekilde yapılacak, çıkış menfezlerine, sağlam madeni tel kafesler
konacaktır.
Aspiratörlerin elektrik motorları, çalışacağı ortama uygun olacak, emilen
hava içinde, yanıcı ve parlayıcı maddeler bulunduğu hallerde motor, yanıcı ve
parlayıcı maddelere karşı, uygun şekilde monte edilmiş veya bu maddelere daya-
nıklı tipte yapılmış olacaktır.
Madde 198 - Hava filtreleri, kapasite ve nitelik bakımından kullanılacağı
işin özelliğine uygun ve en az bir günlük çalışmaya yeterli olacak ve bunlar,
kolay temizlenebilecek ve temizlik sırasında, tehlikeli ve zararlı bir ortam
yaratmayacak şekilde yapılmış olacaktır.
Filtrelerin çıkış borularının ağzı, işyeri çatısından en az 180 santimetre
yüksekte veya en yakın kapı ve pencereden 8 metre uzakta olacaktır.
Madde 199 - İşyerinden emilen hava, tekrar işyerine verilmeyecektir. Ancak,
içinde kurşun tozu veya kurşun buharı veya silis tozu ve benzerleri bulunmayan
pis hava, uygun süzgeçlerden geçirilip tamamen temizlendikten sonra işyerine
verilebilecektir.
Madde 200 - Aspirasyon tesisatının günlük bakım ve temizliği ile üç ayda
bir de genel kontrol ile temizliği yapılacak ve onarımlardan sonra, tesisatın
kuruluş karakteristiği bozulmayacaktır.
Madde 201 - Emilen tozlar, bir siklonda toplandığı hallerde, siklon, açık-
ta, sağlam, rüzgara dayanıklı ve uygun malzemeden yapılacaktır.
Siklonlarda parlayıcı ve patlayıcı atıkların ve tozların toplandığı haller-
de, siklonlar, işyerinin uzağına konacak ve bunlarda patlamaya dayanacak sağ-
lamlıkta menfezler bulunacaktır.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Kazanlarda, Basınçlı Kaplarda ve Kompresörlerde Alınacak Güvenlik
Tedbirleri :
Madde 202 - Her çeşit buhar ve sıcak su kazanları ile bunların malzeme ve
teçhizatı, fennin ve tekniğin ve kullanılacağı işin gereklerine uygun bir şe-
kilde yapılmış ve kazanlar, sağlam bir taban üzerine uygun bir şekilde monte
edilmiş olacaktır.
Madde 203 - Her kazanın görünür bir yerine, imalatçı firma tarafından aşa-
ğıdaki bilgiler yazılı bir plaka konulacaktır :
1) İmalatçı firmanın adı,
2) Kazanın numarası,
3) İmal edildiği sene,
4) En yüksek çalışma basıncı.
Madde 204 - Kazanlarda basıncı, sıcaklığı ve su seviyesini gösteren aşağı-
daki ölçü cihazları bulunacaktır :
1) Kazanın en yüksek çalışma basıncının iki katını gösterecek şekilde taksi-
matlı manometresi olacak ve bunun en yüksek çalışma basıncını gösteren rakamı,
kırmızı çizgi ile işaretlenmiş bulunacaktır.
Manometrenin işaretleri, kazan boyunun birbuçuk katı uzaklıktan rahatça oku-
nabilecek büyüklükte olacaktır.
2) Sıcak su kazanlarında bir termometre bulunacaktır.
3) Kazanlarda birbirinden ayrı en az iki adet su seviye göstergesi buluna-
caktır. Bunlardan en az bir tanesi camdan olacak ve kırılmaması için mahfaza
içine alınacaktır. Göstergenin bağlantı borusunun çapı, ısıtma yüzeyi 25 metre-
kareye kadar olanlarda 25 milimetreden, 25 metrekareden büyük ısıtma yüzeyi olan
kazanlarda 45 milimetreden az olmayacaktır. Su göstergeleri, doğrudan doğruya
kazana bağlı olacak en çok ve en az su seviyelerini gösterecek şekilde işaret-
lenmiş bulunacaktır. Su göstergesinin kazanla olan bağlantısı, en az su seviye-
sinin 15 santimetre altında ve çamur seviyesinden 45 santimetre yukarıda olan
bir yerde bulunacaktır.
Bütün göstergelerin giriş ve çıkışlarına, kazan basıncına uygun birer adet
vana veya musluk konacaktır. Bağlantı borusu üzerinde, başka bir delik açılmış
olmayacak bunlar doğrudan doğruya kazana bağlanacaktır.
Bütün göstergeler, kazanın önünden veya yanından, normal çalışma durumunda
görülebilecek şekilde yerleştirilmiş olacaktır.
Madde 205 - Buhar kazanlarında en az iki adet emniyet supabı bulunacak ve
bunlar, doğrudan doğruya kazanla bağlantılı olacak kazanla emniyet supapları
arasında bağlantı borusu üzerinde, hiç bir şekilde buharın geçmesini engelle-
yecek bir valf veya başka bir engel bulunmayacaktır.
Emniyet supapları, kazanın çalışma basıncına göre ayarlanacak ve hiç bir
zaman tutukluk yapmayacak şekilde paslanmaz malzemeden yapılmış olacaktır.
Emniyet supapları, titreşim yapmadan ayarlanabilecek ve ehliyetsiz kimselerin,
ayarı bozmasını önleyecek şekilde kapatılmış veya mühürlenmiş olacaktır.
Emniyet supapları, fazla basınçtan dolayı, çıkan buharı dışarı atarken,
çalışanlara zarar vermeyecek şekilde teçhiz edilmiş olacaktır.
Ağırlıklı emniyet supaplarına gelen buhar basıncı, 600 kilogram/santimetre-
kareyi geçmeyecek ve ağırlık yekpare olarak yapılacaktır.
Madde 206 - Her imalatçı firma, kazanın bütün teknik karakteristiğini göste-
ren ve muayenesinin Hükümet veya mahalli idarenin kabul ettiği teknik elamanlar
tarafından yapıldığını belirten bir belgeyi, alıcıya verecek, işveren de bu bel-
geyi istenildiğinde ilgililere gösterecektir.
Madde 207 - Buhar ve sıcak su kazanlarının; imalinin bitiminde, monte edilip
kullanılmaya başlamadan önce, kazanlarda yapılan değişiklik veya onarım veya re-
vuzyonlardan sonra, yılda bir periyodik olarak ve en az üç ay kullanılmayıp ye-
niden servise girmeden önce, kontrol ve deneyleri, ehliyeti Hükümet veya mahal-
li idarelerce kabul edilen teknik elemanlar tarafından yapılacak ve sonuçları
sicil kartına veya defterine işlenecektir.
Madde 208 - Her işveren, işyerlerindeki kazanlar için bir sicil kartı veya
defteri tutacak, bunlara, yapılan onarım, bakım ve deneyleri, günü gününe işle-
yecektir.
Madde 209 - Kazanların hidrolik basınç deneyleri, en yüksek çalışma basın-
cının en çok 1,5 katı ile yapılacak, kontrol ve deneylerin sonucu uygun bulun-
mayan kazanlar, uygunluk sağlanıncaya kadar kullanılmayacaktır.
Madde 210 - Kazanlar ehliyeti Hükümet veya mahalli idareler tarafından ka-
bul edilen kişiler tarafından işletilecektir.
Madde 211 - Kazanların giriş ve çıkış boruları üzerine, birer adet ana
stop valfı konulacak, bunlar çabuk ve kolay kapanacak şekilde olacak ve buhar
yoğunlaşması halinde kullanılmak üzere, kazanlarda blöf tertibatı yapılacaktır.
Birlikte çalışan kazanların her birinde ayrı ayrı stop valfı bulunacaktır.
Madde 212 - Yakıtları otomatik olarak verilen kazanlardaki yakıt besleyici-
lerinin çalışma basıncına veya sıcaklığına uygun olarak ayarlanabilen bir terti-
batı bulunacaktır.
Madde 213 - İşyerinde kullanılan bütün kazanlar, yangına ve patlamaya karşı
dayanıklı ayrı bir bölmede veya binada olacak ve kazan dairesinin üstündeki
katta, işçi çalıştırılmayacaktır.
Patlayıcı, parlayıcı veya kolay yanıcı maddelerle çalışılan işyerlerindeki
kazan dairelerinin diğer atelyelere açılan pencere ve kapıları bulunmayacaktır.
Kazan dairelerinin tavanı, gerektiğinde kazan üzerine çalışmaya kolaylaş-
tıracak yükseklikte olacaktır.
Kazan daireleri sürekli olarak havalandırılacaktır, Tabii havalandırmanın
yeterli olmadığı hallerde, uygun aspirasyon tesisatı yapılacaktır.
Madde 214 - Buhar ve sıcak su kazanlarında onarım, bakım ve temizlikte,
kazan içine veya baca kanalına girmek için, yeteri kadar uygun
şekil ve büyüklükte kapı veya kapak bulunacaktır.
Madde 215 - Kazanlarda suyun veya çamurun boşaltılması için, kazanın alt
kısmında yeteri kadar boşaltma valfu veya musluğu bulunacak, su veya çamur bir
boruyla kanala veya dışarıya akıtılacaktır.
Madde 216 - Kazanlarda yakıt olarak havagazı ve benzerleri kullanıldığı hal-
lerde, gaz besleme boruları üzerinde ayarlanabilir bir musluk ve sulu emniyet
kapları bulunacaktır.
Madde 217 - Yüksek ve orta basınçlı kazanlarla yapılan çalışmalarda, aşağı-
daki tedbirler alınacaktır :
1) Yüksek ve orta basınçlı kazanlarda; akaryakıt, kömür tozu veya gaz yakıl-
dığı hallerde, Cehennemliklerin en yüksek noktasında bir veya daha fazla sayıda
patlama kapakları bulunacaktır. Yerden 2 metre yüksekliğe kadar olan patlama
kapaklarının önüne, yeteri sağlamlıkta koruyucu bir siper konacaktır.
2) Kazandan ayrı bulunan buhar kızdırıcılarının buhar çıkış yerleri ile ön
ısıtıcıların üzerine en az birer adet emniyet supabı konacaktır.
3) Her kazanda, deney basıncını gösteren manometrenin bağlanması için, val-
fı bir ağız bulunacaktır.
4) Arı su kullanılmayan kazanlarda, kazantaşı oluşumunu önlemek için tasfi-
ye edilerek yumuşatılmış su kullanılacaktır.
5) Her kazanın besleme suyu borusu üzerinde, stop vanası ile geri tepme
klepesi (ek valf) bulunacak ve bu boru, ateşin en sıcak bölgesinden geçmeyecek-
tir.
6) Besleme suyunun kazana ön ısıtıcılardan geçirilerek verildiği hallerde,
bunlarda da stop valfı ve geri tepme klepesi bulunacaktır.
7) Parelel çalışan kazanların buhar çıkışlarına, stop valfı ile geri tepme
klepesi konacaktır.
8) 25 metrekare veya daha fazla ısıtma yüzeyi olan buhar kazanları, ayrı
sistemde çalışan en az iki tertibatla beslenecek ve bunlardan biri, enjektör
tipi veya buhar türbinli pompa olacaktır.
Isıtma yüzeyi 25 metrekareden az olan kazanlar, tekniğe uygun şekilde bes-
lenecektir.
9) Buhar kazanlarının ön ısıtıcılarında; bir emniyet supabı, su giriş ve
çıkış sıcaklığını gösteren termometreler, ön ısıtıcılarla kazan arasında, iyi
kapanan damperler ve iç kısımda biriken tortu ve çamuru temizlemek için, tapa
veya kapaklar bulunacaktır.
Madde 218 - Alçak basınçlı buhar kazanları veya sıcak su kazanları ile yapı-
lan çalışmalarda aşağıdaki tedbirler alınacaktır :
1) Alçak basınçlı buhar ve sıcak su kazanlarında, basınç 0,5 atü ve sıcak-
lık ise 110¼C geçmeyecektir.
2) Her sıcak su kazanına bir adet genişleme kabı ve borusu (nefeslik)
konacak, bunun bulunmadığı kapalı sistemlerde, genişleme valfı bulunacaktır.
Genişleme valfı, çalışma basıncına göre ayarlanabilecek ve fazla basıncı ön-
leyecek şekilde yapılmış olacaktır.
3) Genişleme borusu ile genişleme valfından çıkacak sıcak sular, çalışan-
lara zarar vermeyecek şekilde dışarı atılacaktır.
4) Her alçak basınçlı buhar kazanı ile sıcak su kazanının besleme suyu bo-
ruları üzerine, en az birer adet stop valfı ve geri tepme klepesi konacaktır.
5) Paralel çalışan alçak basınçlı buhar kazanıyla sıcak su kazanlarının
çıkışlarına, stop valfı ve geri tepme klepesi konacaktır.
6) Alçak basınçlı buhar kazanı ile sıcak su kazanlarına otomatik yakıt ve-
rildiği hallerde, kazan basıncının 1 kilogram/santimetrekarenin (bir atmosferin)
üzerine çıkmasını önleyecek ve yakıtı kesecek bir tertibat bulunacaktır.
7) Gaz, kömür tozu ve akaryakıtla otomatik çalışan sıcak su kazanlarında
sıcaklığın 120¼C nin üstüne çıkmasını önleyecek bir termostat bulunacaktır.
8) Alçak basınçlı buhar kazanlarında besleme suyu, ocaktaki ateşin karşısı-
na gelen kazan kesimine verilecektir.
9) Sıcak su kazanlarına verilen besleme suyunun basıncı, bir atmosferin üze-
rinde ise, kazana doğrudan doğruya verilmeyi boru tesisatına bağlanacaktır.
Madde 219 - Kazanların işletilmesi ile ilgili çalışmalarda, aşağıdaki ted-
birler alınacaktır :
1) Kazan dairelerine sorumlu, ilgili ve yetkililerden başka kimse girmeye-
cektir.
2) Kazanlar yakılmadan önce, kazancı tarafından tüm vanaların, klepelerin,
kapakların, emniyet supaplarının durumu, yakıt ve su miktarları ve işletme ile
ilgili bütün hususlar gözden geçirilecek ve kontrol edilecektir.
3) Kazanlar, ilk ateşlemede sıcaklığın birden yükselmesine engel olacak
şekilde ve yavaş yavaş yakılacaktır.
4) Yakıt olarak sıvı veya gaz maddeler kullanılan kazanların yakılmasından
önce, ocağın içinde, beklerin ağzında veya yakınında ve kazanın etrafında dö-
külmüş yakıt bulunmayacak ve ocağın içi, hava, gaz veya akaryakıtın patlayıcı
karışımları bulunmayacak şekilde iyice havalandırılmış olacaktır.
5) Kazanların devreye girmesinde; ana çıkış vanası açılmadan önce, emniyet
ventili kontrol edilecek, boru tesisatı üzerindeki hava çıkış vanaları, hava
boşaltılıncaya kadar açık tutulacak ve kazan, gerekli basınç ve sıcaklığa ulaş-
tıktan sonra, ana çıkış stop valfı, yavaş yavaş açılacaktır.
6) Kömürle ısıtılan kazanlarda, süngülemek, cüruf ve kül almak için, ge-
rekli araçlar bulunacak ve süngüleme sırasında hava verme durdurulacak ve baca
kapağı açılmış olacaktır.
7) Kazanın emniyet supapları, vardiye değişiminde kontrol edilecektir.
8) Yakıt olarak kömür kullanılan kazanların söndürülmesinde, ateş dışarı
çekilmeyecek, bütün delik ve kapaklar kapandıktan sonra kendi kendine sönmeye
terkedilecektir. Ocaktaki ateş, ancak tehlike anında çekilecek ve ateşin alın-
masından önce, emniyet supabı açılarak stop valfları kapatılacak ve gerektiğin-
de ateş sönünceye kadar, kazana besleme suyu verilecektir.
9) Söndürülen kazan, sıcaklık ve basınç normale dönünceye kadar boşaltılma-
yacak ve kazancı kontrole devam edecektir.
Madde 220 - Kazanlarda bir arıza nedeniyle tehlike belirmesi halinde,
aşağıdaki tedbirler alınacaktır.
1) Basınç derhal düşürülecek, yakıt sevki derhal kesilecek, hava verilmesi
durdurulacak, kazan içerisinde hava akımını önlemek için baca damperleri ile
kazan ön kapakları kapatılacaktır. Kömür yakılan kazanlarda ateş çekilecek pa-
ralel çalışan kazanlarda bağlantı derhal kesilecek, bu işlemlerden sonra kazan
devreden çıkartılacaktır.
2) Sıcak su kazanlarında kaynama ve köpürme olduğu hallerde, kazan stop
valfı kapatılacak, ocaktaki ateş bastırılacak ve mümkün olduğunda su yüzeyinden
blöf yapılacak, su miktarı normal ise kısmi blöf yapılarak tekrar beslenecektir.
Bu tedbirlere rağmen kazanda kaynama ve köpürme devam ederse, kazan devreden
çıkartılacaktır.
3) Kazan suyunda yağ belirtisi görüldüğü hallerde; yüzey blöfü yapılacak,
bu işlem fayda vermediğinde kazan devreden çıkartılacak ve yağı giderici madde-
lerle yıkanarak temizlenecektir.
4) Kısmi blöf yapılırken su miktarı hiç bir zaman, en az su seviyesinin al-
tına düşürülmeyecektir.
5) Külleri otomatik tesisatla veya suyla taşınan kazanların ızgaralarında
tıkanma olduğu hallerde, tıkanan ızgarayı açmak üzere en az iki işçi görevlendi-
rilecek bir tanesi içerde çalışan işçiyi dışardan gözetleyecek ve tehlike anında
derhal yardımına koşacaktır.
Izgaralardaki tıkanıklığı gidermeye çalışan işçinin üzerine, sıcak küllerin
dökülmesini önleyecek bir siper konacaktır.
Madde 221 - Kazanların bakım ve onarımıyle ilgili çalışmalardan aşağıdaki
tedbirler alınacaktır :
1) Buhar basıncı altında bulunan kazanların basınçla ilgili kısımlarında
onarım yapılmayacaktır.
2) Söndürülen bir kazanın içine basınç ve ısı normale dönmedikçe
bakım ve onarım için kimse sokulmayacaktır.
3) Paralel çalışan kazanların birbirleri ile olan bağlantıları kesildik-
ten sonra, kör tapa ile kapatılacak ve vanaların üzerine uyarma levhaları
konacaktır.
4) Kazanın içinde yapılacak temizlik, bakım ve onarım için, işçinin kazan
içine girmesinden önce blöf, besleme suyu, buhar ve sıcak su çıkış stop valfla-
rı ile diğer bütün vanalar kapatılacak ve üzerlerine uyarma levhaları konacak-
tır.
5) Bakım ve onarım için kazana girmiş olan bir işçiyi gözetleyecek ve gerek-
tiğinde ona yardım edecek diğer bir işçi kazan kapakları başında bekletilecek-
tir.
6) Ocak, içerisine işçi girmeden önce, tehlikeli gazlara karşı havalandırıl-
mış olacak ve onarım sırasında ve özellikle rutubetli günlerde, vantilatör ve
aspiratör çalıştırılarak baca gazlarının ve dumanı kazana dolması önlenecektir.
7) Kazan içerisinde gerekli tedbirler alınmadıkça, oksi - asetilen kaynağı
yapılmayacaktır.
8) Kazanın temizliğinde ve onarımında, mekanik aletlerle çalışılması gerek-
tiği hallerde, bu aletleri çalıştıran basınçlı hava komprosörleri veya diğer
tahrik makinaları, kazanın dışında bulunacak, bunların kazan içindeki cihazlar-
la bağlantıları sağlam olacak ve elektrik kabloları, çalışmaya başlamadan önce
kontrol edilecektir.
Madde 222 - Ocaksız buhar ve sıcak su kapları ile basınçlı hava depoları,
gaz tüpleri ve depoları gibi basınçlı kaplar ve bunların bağlantıları, teçhiza-
tı ve malzemesi tekniğe uygun olacaktır.
Basınçlı kapların görünür yerlerine imalatçı firma tarafından aşağıdaki
bilgilerin yazılı olduğu bir plaka, konacaktır.
1) Kap hacmi (litre)
2) İşletme basıncı (kilogram/santimetrekare),
3) Deneme basıncı (kilogram/santimetrekare),
4) Kontrol tarihi.
Madde 223 - Basınçlı kapların kontrol ve deneyleri, ehliyeti Hükümet veya
mahalli idarelerce kabul edilen teknik elemanlar tarafından, imalinin bitimin-
den sonra ve monte edilip kullanılmaya başlanmadan önce, veya yapılan değişiklik
ve büyük onarımlardan sonra, en az üç ay kullanılmayıp yeniden servise girmeleri
halinde ise tekrar kullanmaya başlanmadan önce ve herhalde periyodik olarak
yılda bir yapılır. Kontrol ve deney sonuçları, düzenlenecek bir raporda belirti-
lir ve bu raporlar işyerlerinde saklanır.
Madde 224 - Basınçlı kapların üzerinde, gerektiğinde içine girmeyi sağlaya-
cak kapılar veya kapaklar bulunacak, girilemeyecek kadar küçük
olan basınçlı kaplarda, el delikleri yapılacak ve bu delikler emniyetli bir
şekilde kapatılmış olacaktır. Kapı ve kapaklar deney basıncına dayanacak
sağlamlıkta olacak, giriş deliklerinin boyutları tekniğe uygun olarak bir in-
sanın rahatça girmesini sağlayacak büyüklükte yapılacaktır. El deliklerinin
boyutları 70290 milimetreden küçük yapılmayacak ve basınçlı kaplar üzerinde
bulunan yıkama ve kontrol körtapaları en az 25 milimetre çapında olacaktır.
Madde 225 - Basınçlı kaplar üzerinde, emniyet supabı, boşaltma vanası,
manometre ve termometre gibi kontrol cihazları bulunacaktır.
Paralel çalışan basınçlı, kapların, giriş, çıkış, boşaltma ve blöf vanala-
rı ayrı ayrı işaretlenmiş olacaktır.
Emniyet supapları basınçlı kapların en çok kullanma basıncına göre ayarla-
nacak ve bu basıncın onda biri oranında bir basınç artışında açılacak özellikte
olacaktır.
Madde 226 - Basınçlı kaplarda bulunan emniyet supabı, basınçlı kaba doğrudan
doğruya bağlı olacaktır. Ancak, kabın içinde bulunan madde, emniyet supabının
takılmasını engellediği veya bozulmasına yol açtığı hallerde, emniyet supabı,
basınçlı kaba en yakın bir tesisat üzerine takılacaktır.
Emniyet supabı, bağlı olduğu basınçlı kabın kapasitesine ve besleme borusu-
nun çapına uygun büyüklükte ve basıncı çabucak düşürecek şekilde yapılmış ola-
caktır.
Basınçlı kaplarda iki veya daha çok emniyet supabı varsa, bunlardan en az
bir tanesi, en çok basınça göre ayarlanmış olacaktır.
Emniyet supapları, her vardiyada veya günde en az bir defa denenecek ve
kaplar içinde yanıcı gazlar bulunduğunda, gerekli tedbir alınacaktır.
Emniyet supaplarının, yoğunlaşmaya karşı, blöf muslukları bulunacaktır.
Madde 227 - Basınçlı kapların hidrolik basınç deneyleri, en yüksek çalışma
basınçının 1,5 katı ile yapılacaktır.
Kontrol ve deney sonucu kullanılması sakıncalı görülen, güvenlikle çalış-
mayı sağlayacak teçhizatı eksik olan ve bağlantı parçaları uygun bir şekilde
bağlanmamış bulunan basınçlı kaplar, eksikleri tamamlanıncaya ve arızalar gi-
derilinceye kadar kullanılmayacaktır.
Madde 228 - Buharla veya sıcak su ile ısıtılan basınçlı kaplardaki basın-
çın ana buhar hattındaki basınçtan düşük olması hallerin de, giriş borusu üze-
rine sıra ile basınç düşürücü valf ve emniyet supabı konacak ve bunlar gerekli
şekilde korunacaktır.
Buharla ısıtılan basınçlı kaplara giren ve çıkan buhar veya sıcak su
boruları, kanal içine alınacak veya izole edilecektir.
Buharla ısıtılan basınçlı kaplarda, kapak açık iken basınç artmasına ve
kabın basıncı atmosfer basınçına inmeden kapağın açılmasına engel olacak bir
tertibat bulunacaktır.
Madde 229 - Buharla ısıtılan döner basınçlı kapların doldurulmasından veya
boşaltılmasından önce, hareket mekanizması kapalı duruma getirilecek ve stop
vanaları kapatılarak kilitlenecektir.
Madde 230 - Otoklavların dış gömlek etekleri, tabana kadar uzatılacak ve
altından geçilmeyecek şekilde kapatılacaktır.
Otoklavların kapıları ile varsa karşı ağırlıkları, bir kızak veya korkuluk
içine alınacaktır.
Yağ gömlekli otoklavlarda yağın ısıtılması, tehlikeli olmayacak şekilde
otoklavdan uzak bir yerde yapılacaktır.
Madde 231 - Eritme kazanlarının blöf vanaları, kazandan uzak ve korunmuş
bir yerden idare edilecek ve bu kazanlarda, basıncın artışını bildiren bir
uyarma tertibatı bulunacaktır.
Eritme kazanlarında blöf yapılmadan önce, bütün işçiler blöf çukurundan
çıkarılacak, blöf çukurlarının kapakları kapatılacak, kazanın bulunduğu yer
ile blöf çukuru civarında bulunan işçilere, uyarma çanları veya zilleri ile
blöf vanasının açılacağı duyurulacaktır.
Eritme kazanlarının içerisine, ısı ve basınç normale dönmeden ve bunlar
iyice havalandırılmadan, kontrol ve onarım için kimse sokulmayacaktır.
Madde 232 - Kağıt hamuru hazırlamak üzere kullanılan kaynatma kazanlarıyle
benzeri kazanlar içindeki malzeme atıklarının veya tortuların, ölçü ve emniyet
cihazlarını tıkamaması için gerekli tertibat alınacaktır.
Bu kazanlar için de kimyasal reaksiyonlar nedeniyle kazan basıncının çalış-
ma basıncı üstüne çıktığı veya emniyet supabının arıza ve tutukluk yaptığı
hallerde; kazanı korumak üzere, kırılabilen cinsten bir emniyet cihazı veya
benzeri bir tertibat yapılacaktır.
Madde 233 - Çökertme ve ayırma veya benzerleri gibi dikey, kapalı ve basınç-
lı kaplara veya tanklara melzemenin buharla verildiği hallerde, depo ile tan-
kın arasında uygun bir uyarma tertibatı bulunacak ve depo ile tank başında bulu-
nan işçiler, birbirlerinden işaret almadan besleme vanasını açmayacaklardır.
Madde 234 - Donyağı eritme kazanları ve suni gübre kurutucuları gibi sa-
bit basınçlı kapların doldurma ve boşaltma kapakları, kazan içinde oluşacak
basıncı düşürmek için, yaylı olarak yapılacaktır.
Çalışma sırasında kapaklar kapatılacaktır.
Madde 235 - Vülkanizatör ve devülkanizatörlerin kapak bağlantıları, sağ-
lam ve uygun aralıklı yapılmış olacaktır.
Vülkanizatörlerle açık buharlı devülkanizatörlerde blöf tertibatı, ayrı
ayrı olacaktır. Boyları 7,5 metreyi geçenlerin ortasında ayrı bir blöf vanası
bulunacaktır.
Vülkanizatörlerin otomatik veya mekanik güçle açılan kapaklarında gerekli
emniyet tertibatı bulunacaktır.
Alkali devülkanizatörlerdeki emniyet cihazları, kırılır cinsten yapılacak-
tır.
Vülkanizatör ve devülkanizatörler, üç ayı, geçmemek üzere periyodik ola-
rak ehliyeti, Hükümet veya mahalli idarelerince kabul edilen teknik bir eleman
tarafından kontrol edilecek ve kontrol sonuçları, bir sicil defterine işlene-
cektir.
Madde 236 - Buhar gömlekli kazanlarda buhar gömleği, vanalar açılmadan
önce blöf edilecek ve buhar vanaları yavaş yavaş açılacak ve bu durum, işçile-
re uygun şekilde duyurulacaktır.
Buhar gömlekli kola kazanları, benmariler, yapılacak işe engel olmayacak
şekilde kapaklarla örtülecek ve bunların etrafında taşma kanalları bulunacak
ve bu kanalların drenajla bağlantısı olacaktır.
Madde 237 - Basınçlı su ve hava tankları ve depoları, bağlı bulunduğu kazan-
ların veya tesisatın en yüksek çalışma basıncına dayanacak sağlamlıkta olacak
veya stop vanası ile tank arasına basınç düşürme vanası ve sıcak su tesislerin-
de genişleme kabı veya vanası konacak, hava basınçlı tanklarda ve depolarda
emniyet supabı bulunacaktır.
Basınçlı hava ve su tankları ve depolarında kontrol manometreleri, basınç
düşürme vanası ile emniyet supabı arasına konacaktır.
Basınçlı sıcak su tanklarına konan kontrol ve emniyet cihazlarında, buhar
meydana gelmemesi için gerekli tedbirler alınacak, tankların ve boruların do-
kunulabilecek yerleri izole edilecektir.
Basınçlı su ve hava tanklarının, belli aralıklarla periyodik muayeneleri
yapılacak ve sonuçlar sicil defterine işlenecektir.
Basınçlı soğuk su tankı, dona karşı uygun bir şekilde izole edilecektir.
Aynı kompresörle beslenen basınçlı hava tanklarının herbirinde ayrı ayrı
stop valfı ve bunların önüne ve tank tarafında olmak üzere birer emniyet supabı
bulunacaktır.
Basınçlı hava tankının en alçak yerine konan boşaltma musluğu her gün açı-
lacak, içerde biriken su, yağ ve pislik dışarı atılacaktır. Normal olarak dışa-
rı atılamayan yağ, karbon ve benzeri maddeler, uygun şekilde temizlenecektir.
Madde 238 - Basınçlı asit kaplarında, asit borusuna, bir adet aside daya-
nıklı malzemeden yapılmış geri tepme klepesi konacaktır.
Basınçlı asit kaplarının gövdesi ile ana hava borusu arasına, basınç düşü-
rücü vana konacak, kapla basınç düşürücü vana arasına manometre ve emniyet
supabı veya kırılabilir bir emniyet tertibatı bulunacaktır.
Su ile karışma sonucu, ısı veren asitlerle çalışan basınçlı kaplarla ilgili
rögar ve kanallara su karışmaması için, gerekli tedbir alınacaktır. Asit, hava
ile basılmadan önce, hava borularında birikmiş olan su, uygun şekilde boşaltı-
lacaktır.
Basınçlı asit kapları, içindeki asit tamamen boşaltılıp iyice yıkandıktan
ve havalandırıldıktan sonra kontrol edilecektir. Bu kontrol sırasında asit va-
naları kapatılacak, kilitlenecek ve kap içinde çalışıldığını belirten levhalar,
uygun yerlere konacaktır.
Madde 239 - Soğutma tesislerinde, soğutma tanklarının kapakları ve delikle-
ri, soğutucu gazların kaçmasını engelleyecek şekilde sağlam yapılacak ve bu
tanklarda sıvı kullanıldığı hallerde, sıvı yüksekliği göstergesi bulunacaktır.
Soğutma tanklarının kapasitesi 140 litreyi ve boru çapı 15 santimetreyi
geçtiği hallerde, soğutma tanklarında en az iki adet basınç ayar vanası buluna-
cak, bunlardan bir tanesi kırılabilir cinsten olacaktır.
Soğutma tanklarının kapasitesi 140 litreden az olduğu hallerde, soğutma
tanklarında bir basınç ayar vanası veya kırılabilen cinsten güvenlik tertibatı
bulunacaktır.
Soğutma tanklarındaki basınç ayar araçları, tankın üzerine ve soğutucu
sıvının en yüksek seviyesinin üstünde uygun bir yere yerleştirilecektir.
Soğutma tanklarına konan basınç ayar araçları ile kırılabilir çeşitten
güvenlik tertibatının uçlarına, birer boru takılarak açık havaya kadar uzatı-
lacak veya amonyak veya kükürt dioksit gibi maddelerin soğutucu olarak kulla-
nıldığı tanklarda, bu borular kapalı kaplara bağlanmış olacaktır.
Madde 240 - Kompresörlerde basınç, ayarlanmış basınca ulaştığında, kompre-
sör motorunun otomatik olarak durması sağlanacak ve motorun durması geciktiğin-
de, basınçlı havayı boşa verecek bir güvenlik tertibatı bulunacaktır.
Madde 241 - Hava kompresörlerinin hız regülatörü, periyodik olarak kontrol
edilecek ve her zaman iyi çalışır durumda tutulacak ve bunlarda soğutma suyunun
akışının gözle izlenebileceği bir tertibat yapılacaktır.
Sabit kompresörlerin temiz hava emmeleri sağlanacak ve patlayıcı, zararlı
ve zehirli gaz, duman ve toz emilmesi önlenecektir.
Hava kompresörü ile hava tankları arasında, yağ ve nem ayırıcıları (sepe-
ratör) bulunacak ve bunlar hiç bir şekilde çıkarılmayacaktır.
Hava kompresörlerinin çıkış borusu üzerinde stop valfı bulunduğunda, bu
valf ile kompresör arasında bir adet güvenlik supabı konacaktır.
Madde 242 - Buhar ve gaz ile çalışan kompresörlerin çıkış borularına, elle
kumanda edilen ve yavaş kapanan bir valf konacaktır.
Madde 243 - Patlayıcı, parlayıcı ve zararlı gaz kompresörlerinin yapıldığı
malzeme, sıkıştırdığı gazın ve içindeki maddelerin kimyasal etkisine dayanacak
nitelikte olacaktır.
Madde 244 - Kompresörlerin güvenlikle çalışmalarını sağlamak üzere; kompre-
sörlerin montajından sonra ve çalıştırılmasından önce, kompresörler üzerinde
yapılacak değişiklik ve büyük onarımlardan sonra, periyodik olarak yılda bir
kontrol ve deneyleri, ehliyeti Hükümet veya mahalli idarelerce kabul edilen
teknik elemanlar tarafından yapılacak ve sonuçları, sicil kartına veya defterine
işlenecektir.
Kompresörlerin her kademesinde basınç deneyi, o kademede müsaade edilen en
yüksek basıncının 1,5 katı ile yapılacaktır.
Madde 245 - Kompresörler üzerine aşağıdaki bilgiler yazılı bir plaka, ima-
latçı firma tarafından konacaktır.
1) İmalatçı firmanın adı,
2) Yapıldığı yıl,
3) En yüksek çalışma basıncı,
4) Kompresörün sıkıştırdığı gazın cinsi ve miktarı,
Madde 246 - Kompresörlerin, tehlike anında, uzak bir yerden durdurulması
sağlanacaktır.
Madde 247 - Kompresörlerin hava depolarında güvenlik supabı bulunacak ve bu
supaplarda, çıkan gazlara karşı gerekli tedbirler alınacak ve emniyet supabla-
rının açıldığını bildiren uygun uyarma tertibatı yapılacaktır.
Madde 248 - Kompresörlerde, her kompresöre özgü, özel kompresör yağı kulla-
nılacaktır.
Madde 249 - Sabit kompresörlerin depoları, patlamalara karşı dayanıklı bir
bölmede olacak, seyyar kompresörler, çalışan işçilerden en az 10 metre uzaklık-
ta veya dayanıklı bir bölme içinde bulunacaktır.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Fırınlarda ve Ocaklarda Alınacak Güvenlik Tedbirleri :
Madde 250 - Maden ve filizlerinin eritildiği veya malzemelerin ısıtıldığı,
eritildiği, pişirildiği, kurutulduğu veya soğutulduğu kapalı veya kısmen açık
fırın ve ocaklar; yapısı, malzemesi ve teçhizatı bakımından fenne, tekniğe ve
kullanılacağı işin özelliğine uygun olarak yapılmış olacaktır.
Madde 251 - Fırın ve ocaklarda çalışan işçilere işin özelliğine uygun ki-
şisel korunma araçları verilecek ve bakım ve onarım gibi nedenlerle fırın ve
ocakların içine girilmeden önce, sıcaklığı 50¼ C aşağıya düşürülecektir.
Maden 252 - Fırın ve ocaklarda, yakıt ileten boruların bağlantıları sağlam
olacak ve bunların üzerinde sıvı ve gaz yakıt kesecek valflar ve patlama men-
fezleri (kapakları) bulunacaktır.
Akaryakıtla çalışan bütün fırın ve ocakların yakıt beklerinde hava ba-
sıncının düştüğünde, yakıtı ayarlayan veya kesen otomatik bir tertibat ve
pilot alev memesi bulunacak ve bunun sönmemesi sağlanacaktır.
Madde 253 - Fırın ve ocaklar, yeterli uzaklıkta bulunan açık veya kapalı
bir yerden idare edilecek ve ateşlenmeden önce, bunların bağlantıları ve ci-
hazları kontrol edilecektir.
Madde 254 - Elle ateşlenen fırın ve ocaklarda ateşleme meşalesi, eli yak-
mıyacak kadar uzun ve emniyetli olacak ve ocak uygun şekilde ateşlenecek,
ateşleme sırasında hiç kimse ocak kapağı önünde bulunmayacaktır.
Madde 255 - Fırın ve ocaklar, herhangi bir nedenle söndüğü hallerde, ocak-
ların içi iyice havalandırılacak ve bundan sonra bekler ateşlenecektir.
Madde 256 - Yüksek fırınların gaz tesisatındaki toz süzgeçlerinin bağlan-
tıları, çabuk temizlenecek ve gaz kaçırmayacak şekilde yapılmış olacak ve bun-
ların toz toplayıcıları ve bunlarla ilgili kontrol mekanizması ve filtreleri-
nin temizlenmesinde, yangına karşı gerekli tedbirler alınacaktır.
Yüksek fırınların ana gaz boruları üzerinde gazı kesecek vanalar ve gaz
yıkayıcılarının giriş ve çıkışlarında birer valf ve kontrol cihazı bulunacak
ve bunlar darbe ve sarsıntılardan korunmuş olacaktır.
Madde 257 - Yüksek fırınlarda yüklemede, sıcak hava tesislerinde, gaz
ocaklarında ve döküm alınan yerlerde, çalışan işçilerle postabaşı, ustabaşı,
kontrol, bakım ve onarım elamanları arasında, telefon veya konuşma boruları
ile veya buna benzer bir tertibatla haberleşme sağlanacaktır.
Birkaç ocağın birden idare edildiği vantilatör veya körük dairesinde, her
ocak için ayrı bir işaret lambası bulunacaktır.
Madde 258 - Yüksek fırın servisi konur veya servisten çıkarılırken, gerek-
li tedbirler alınacaktır.
Madde 259 - Kupol ocaklarında döküm alınırken, önce ışıklı ve sesli uyarma
yapılacaktır.
Sürekli dökümlerde kullanılan arabaların (vagonetler) ağırlık merkezleri
yere yakın olacak ve yanları, uygun kapaklarla korunacaktır.
Döküm dereceleri (kalıpları), içindeki maden katılaşıp soğumadan açılmaya-
caktır.
Döküm potaları sağlam, yeteri kadar kalın ve kuru olacak ve içinde yabancı
madde bulunmayacaktır.
Madde 260 - Siemens - Martin ocaklarında, erimiş maden üzerinde tuğla
parçaları görüldüğü veya ocak tabanının delindiği hallerde, ocaktaki erimiş
maden derhal potaya alınacak veya cüruf çukuruna akıtılacaktır.
Ocak yükleme platformlarının altındaki yerlerde, dinlenme ve soyunma odası
veya benzerleri yapılmayacaktır.
Ocağa atılan malzemede, patlamalara sebep olacak tehlikeli maddeler bulun-
mayacak ve cüruf içinde su bulunmayan çukurlara dökülecek ve soğumadan parçalan-
mayacaktır.
Madde 261 - Besmer ocağının eğme tertibatı kontrol, onarım ve deneme anında
ocağın beklenmedik hareketine karşı kilitlenecektir.
Besmer ocakları yatırılıp kaldırılırken, çalışanlar uygun şekilde uyarıla-
caktır.
Besmer ocaklarının yedek tabanları ve yeni gömlekleri iyice kurutulmadan
kullanılmayacaktır.
Hava vantilatörleri, yanıcı gazların karışımına karşı, uygun yerlerde kuru-
lacaktır.
Madde 262 - Pota ocaklarında, üst kısmı tabandan 30 santimetreden yüksekte
olanlarının etrafında bir platform bulunacaktır.
Birden fazla vantilatör veya birden fazla akaryakıt beki bulunan pota ocak-
larında; vantilatörlerin veya beklerin aynı kaynaktan beslenmediği veya hava
basıncı aksadığı veya kesildiği hallerde, ocağa gelen akaryakıtı kesecek otoma-
tik veya elle çalışır bir valf bulunacaktır.
Potalar kuru ve sıcak bir yerde bulundurulacak ve nemli, çatlak veya hasar-
lı olmayacaktır.
Potalar tehlikeli şekilde ve fazla doldurulmayacak, uygun boyutlarda kollu
halkalarla taşınacaktır.
Potalar yeteri kadar işçi ile taşınacak ve işçiler zorlanmayacaktır.
Madde 263 - Elektrik ark ocaklarında, elektrotları otomatik olarak indirip
kaldıran tertibat ve cihazlardan başka, elle kumanda tertibatı bulunacaktır.
Bu ocakların, kapak ve delikleri önüne, ark ışınlarına karşı uygun paravana
kepenk, perde veya siper konacaktır.
Elektrik ark ocaklarında döküm alınmadan önce, oradaki işçiler, operatörler
ve diğer kişiler tehlike alanı dışına çıkarılacaktır.
Madde 264 - Tav ocakları ve tav fırınları, fazla ısıya karşı dıştan izole
edilecek, tav ocak ve fırınlarının ağızlarına uygun paravanalar konacak veya
aşağıdan yukarı bütün ağız genişliğince hava püskürtülerek ısının azaltılması
sağlanacaktır.
Su verme işlemi için kullanılan kapların üstleri, uygun kapakla örtülü ola-
cak çıkacak buhar ve gazlara karşı davlumbaz yapılacak ve kapaklar mekanik ola-
rak açılıp kapanacaktır.
Tav ocakları ve fırınlarında, termometreler bulunacak, yakıt olarak gaz, toz
veya akaryakıtın otomatik verildiği tesislerde, sıcaklık derecesine göre, yakıt
miktarını ayarlayabilecek tertibat (termostat) yapılacak ve akaryakıt veya gaz
boruları kontrol edilecektir.
Madde 265 - Tuğla ve çömlek fırınları, işe uygun şekilde yapılmış olacak
ve ocak soğumadıkça fırınların içine girilmeyecektir.
Madde 266 - Çimento, kireç, alçı, dolamit, ağlomerit gibi malzemelerin üre-
timinde kullanılan döner fırınların altındaki soğutma yerlerinde, boşaltma veya
temizleme sırasında fışkıran sıcak tozlara veya geri tepen alevlere karşı gerek-
li tedbirler alınacaktır.
Döner fırınların arkasından tozların çekildiği veya temizlendiği sırada
ani akışları önlemek için, uygun koruyucular kullanılacaktır.
Döner fırınların içinde meydana gelen büyük klinker kemer külçelerini par-
çalamadan önce, fırının yakıtı kesilecektir.
Klinker külçelerini parçalayacak özel araçlar, fırının ağzına sağlam bir
şekilde konacak ve bunların hareketleri sınırlanacak ve ağır makinalı tüfek
kullanıldığında, atılan mermilerin fırın içinde sekerek dışarı fırlamasını ön-
leyecek tedbirler alınacaktır.
Döner fırınların iç gömlekleri, durdurmalar sırasında kontrol edilecektir.
Madde 267 - Kurutma fırınlarının doldurulmasında ve boşaltmasında, fırın
kapaklarının açık kalmasını sağlayacak tertibat bulunacaktır.
Zincirle idare edilen üstü sürgülü (giyotin) kapakları bulunmayan kurutma
fırınlarının her iki başında, yüksekliği 170 santimetreden az olmayan ve içer-
den kolayca açılabilen birer kapı bulunacaktır.
Yanıcı maddelerin kurutulduğu fırınlarda, yangınlara karşı uygun yangın
söndürme tesisatı ve teçhizatı bulunacaktır.
Buharla ısıtılan kurutma fırınlarındaki buhar boruları, uygun paravana ile
örtülecek ve bunların bacalarında, bir kolla çekilip açılan ve bırakılınca
kendi kendine kapanan klepeler bulunacak ve ocak içinde veya açıkta bulunan
vantilatörler, yangına dayanıklı yerlere konacak ve dokunmalara karşı koruna-
caktır.
Madde 268 - Yakıt olarak gaz veya akaryakıt kullanılan ekmek fırınlarının
üst tarafında zincirle açılan bir güvenlik kapağı bulunacak, gaz veya akaryakıt
vanaları, sızma ve kaçaklara karşı kontrol edilecektir.
Ekmek fırınlarının üstündeki ve yanındaki yerlere, malzeme stok edilmeyecek-
tir.
Ekmek fırınlarının içi, bacaları ve diğer kısımları sık sık temizlenecektir.
Madde 269 - Katı yakıtla çalışan emaye, lak, boya, vernik ve benzeri pişirme
fırınlarının ocak kapağı, fırın kapısının ters yönünde bulunacak ve bunlarda
uygun aspirasyon tesisatı yapılacaktır.
Pişirme fırınından çıkan gaz, duman ve buharlar uygun yükseklikteki bacalar-
la dışarı atılacaktır.
Gaz veya akaryakıtla çalışan bu pişirme fırınlarında, ana yakıt vanası ile
beklere gelen borular üzerine ayrı ayrı vanalar konacak ve beklere gelen hava
borularında basınç düştüğü veya hava akımı kesildiği hallerde, yakıt verilmesi-
ni durduracak, basınç ve hava akımının normale dönüşünde yakıtı tekrar verecek
bir cihaz bulunacaktır.
Pişirme fırınlarında, sıcaklığı kontrol ve ayar eden bir cihaz bulunacaktır.
BEŞİNCİ BÖLÜM
Elektrik Tesisatında Alınacak Güvenlik Tedbirleri :
Madde 270 - Toprakla portansiyel farkı 230 volt veya daha yukarı olan alter-
natif gerilim ile çalışan elektrik motorları, özel motor dairelerinde veya ta-
bandan en az 3 metre yüksek bir yerde bulunacak veya muhafaza sistemi içinde
olacaktır. Bu durum ve özellikte olmayan motorlar, uygun şekilde korunacaktır.
Madde 271 - Fazla nem, buhar veya benzerlerinin bulunduğu yerler ile yağlı
yerlerdeki elektrik motorlarının gerilim altındaki kısımlarıyla bağlantıları
uygun şekilde korunmuş olacaktır.
Madde 272 - Parlayıcı gazların veya maddelerin üretildiği, kullanıldığı
veya elden geçirildiği yerlerle çalışmalar sırasında parlayabilen gaz, buhar,
toz veya benzerlerinin çıktığı yerlerde bulunan elektrik motorlarının besleme
kablolarının başlıca kumanda tertibatı ile termik starterleri, akım kesicileri,
komitatörleri, röleleri, dirençleri ve benzeri tertibatı, ateşe dayanıklı ve
izole edilmiş oda veya hücreler içine yer-
leştirecek ve atelye içinde kolay erişilir yerlere, uygun tipte starter
düğmeleri ve yardımcı akım kesicileri yapılacaktır.
Madde 273 - Şerare veya kıvılcım çıkaran elektrik motorları; patlayıcı
parlayıcı veya yanıcı gazların bulunduğu yerlerde kullanılmayacaktır.
Madde 274 - Toprak ile potansiyel farkı 42 volttan fazla olan alternatif
gerilimli elektrik tabloları, özel yerlerde bulundurulacak ve bu yerlerin taba-
nı, akım geçirmeyen malzemeden yapılmış veya bu cins malzeme ile kaplanmış ola-
caktır.
Madde 275 - Gerilimi 250 volttan yukarı olan alternatif veya doğru akım
devrelerinde kullanılan sigortalardan değeri 20 amperin üstünde olanları, kapa-
lı bir tablo içine monte edilecek ve en az bir şalter veya anahtarla kontrol
altına alınacak, bu şalter veya anahtarla akım kesilmeden, tablo kutusu kapağı
açılmayacak ve tablo kutusunun kapağı kapanmadan akım verilmeyecektir.
Madde 276 - Tevzi tablosu veya benzeri tertibat üzerinde bulunan sigortalar,
şalterler ve anahtarlar, uygun şekilde yapılmış ve korunmuş olacaktır.
Madde 277 - Atelye içinde veya işçilerin erişebileceği yerlerde bulunan
tevzi tabloları, panoları ile kontrol tertibatı ve benzeri tesisat, kilitli
dolap veya hücre içine konulacak veya bunların tabanı, elektrik akımı geçirme-
yen malzeme ile kaplanmış olacaktır.
Bakım ve onarım nedeniyle gerilim altındaki tesisatın tecritlerinin çıkarıl-
ması gerektiğinde, bu kısımlar paravana veya koruyucularla korunacaktır.
Madde 278 - Gerilimi 650 voltu geçmeyen ana dağıtım tabloları, bakımı veya
ayarı gerektiren her kısmı kolayca erişilebilecek, iletkenler kolayca izlenebi-
lecek, şalter veya kumanda cihazları tablonun önünden idare edilebilecek ve bü-.
tün ölçü ve kontrol aletleri ile sinyalizasyon cihazları, tablonun ön cephesin-
den kolayca görülebilecek şekilde düzenlenecektir.
Madde 279 - Gerilimi 650 volt veya daha fazla olan ana dağıtım tabloları ve
yüksek gerilimle çalışan bütün aletlerin metal koruyucuları topraklanmış olacak
veya bunlar, uygun şekilde izole edilecek ve bütün metal kollar ile diğer bütün
metal bağlantılar topraklanacaktır. Bunların kontrolünde, bakım ve onarımında
akım kesilecek ve kontrol, bakım veya onarımı yapılan tablo veya pano, diğer-
lerinden bir paravana veya bir bölme ile ayrılacaktır.
Madde 280 - Beher bölmesinde, hücresinde veya tankında 5000 lit-
reden fazla yağ bulunan transformatörler ile kondansatörler veya benzerleri,
işyeri binalarının dışına konacak veya herhangi bir hücre, bölme veya tankın
içindeki yağları alabilecek genişlikteki bir sarnıcın, kuyunun veya çukurun
üstüne yerleştirilecektir.
Madde 281 - Transformatörler, kondansatör ve benzerlerinin konulduğu iş-
yerlerinin yeteri kadar havalandırılması sağlanacak ve duvarları ile kapıla-
rı, yangına dayanıklı olacaktır.
Madde 282 - Transformatörler, kondansatör ve benzerleri, şarj kalıntıları-
nı önleyecek şekilde bağlanmış ve kontrol edilmiş olacak ve bu techizatın
bulunduğunu bildiren ve bunlara dokunulmadan önce alınması gereken tedbirleri
açıklayan levhalar, uygun yerlere konacaktır.
Madde 283 - İşyerine konacak hava soğutmalı elektrik transformatörleri,
yanabilir malzemeden yeteri kadar uzakta bulunacak veya yanabilir maddelerden,
ısı geçermeyen ve yanmayan bir bölme ile ayrılmış veya uygun şekilde kapatıl-
mış olacaktır.
Madde 284 - Transformatör ve kondansatör merkezlerindeki diğer yüksek geri-
lim cihazları, parmaklıklı veya kafes telli kapılar ile kapalı özel hücrelere
yerleştirilmiş olacaktır. Yüksek gerilim hücrelerinde yalıtılmış tabure kauçuk
eldivenler, ıstakalar, yangın söndürme cihazları kısa devre ve topraklama
techizatı ve talimatı haiz tabela vb. bulundurulacaktır.
Madde 285 - Sabit akümülatör tesisleri, tabanı aside dayanıklı malzemeden
yapılmış, iyi havalandırılmış ve özel olarak yapılmış odalarda veya hücrelerde
bulundurulacaktır.
Madde 286 - Akümülatör bataryalarının kutuları; cam, sert kauçuk veya benze-
ri akım geçirmeyen maddelerden yapılmış olacak ve bunlar, akım geçirmeyen sağ-
lam ayaklar üzerine oturtulacaktır.
Madde 287 - Akümülatör bataryaları, kullanıldıkları işe uygun şekilde kapa-
tılacak veya korunacak ve gaz çıkarmalarına karşı gereken otomatik tertibat
alınmış olacaktır.
Madde 288 - Akümülatör odalarına sağlanacak suni ışık yalnız akkor flamanlı
elektrik ampulleri vasıtasiyla yapılacaktır. Bu gibi yerlere açık alevli vası-
talarla girilmesi ve buralarda sigara içilmesi yasaktır.
Madde 289 - Akümülatör bataryaları tesisi gerektiğinde bütün kutuplarda
kesilecek şekilde yapılacaktır.
Madde 290 - Akümülatör bataryalarının asitleri değiştirilirken işçiler göz-
lük, önlük, lastik eldiven ve benzeri kişisel koruyucular kullanacaklardır.
Madde 291 - Toprak ile potansiyel farkı 250 volttan yukarı olan alternatif
akım tesisatında, sürekli olarak taşınabilir veya çekme ilet-
kenler kullanılmayacaktır. Ancak işin gereği olarak yetkili bir eleman tara-
fından bunlar, geçici olarak kullanılabilecektir.
Madde 292 - Taşınabilir iletkenlerin kullanılması gereken yerlere, yeteri
sayıda ve uygun şekilde topraklanmış elektrik prizleri konacaktır.
Taşınabilir elektrik kabloları, dayanıklı kauçukla kaplanmış olacak ve
gerektiğinde eğilip bükülebilecek bir metalle dayanıklılığı arttırılacak ve bun-
ların kaplamaları bozulmayacak, bağlantıları iyi durumda tutulacaktır.
Madde 293 - İletkenler, mekanik ve kimyasal etkilerden korunmuş olarak
yerleştirilecektir.
Madde 294 - Yeraltı kablolarında yapılacak bir işlemde, ceryan kesilmesinden
hemen sonra kapasitif boşalmayı temin için, üzerinde çalışılması gereken kablo-
ların bütün iletkenleri kısa devre edilecek ve topraklanacaktır.
Kısa devre ve topraklama işlemi, çalışma yerinin en yakın kısımları üzerin-
de ve bu yerin her iki ucunda yapılacaktır.
Yeniden gerilim altına girme tehlikesini önlemek için, gerilim vermeye el-
verişli bulunan bütün ayırıcılar açık durumda kilitlenmiş olacaktır.
Madde 295 - Topraklama devresi, düşük dirençli iletkenden yapılmış olacak
ve bağlandığı cihazın izolesinde meydana gelecek en büyük kaçağı (kısa devreyi)
iletecek kapasitede olacak veya devrede, gerektiğinde o cihazı devreden çıkara-
cak, uygun bir devre kesme tertibatı bulunacak ve topraklama tesisatı, uygun
bir şekilde korunacaktır.
Madde 296 - Elektrik iletkenlerinin mahfazaları, metal mahfaza boruları,
elektrik teçhizatının metal koruyucuları ve diğer gerilim altında bulunmayan
yalıtılmış kısımları, uygun bir şekilde topraklanacaktır.
Madde 297 - Alternatif veya doğru akım ile çalışan çıplak metal kısımlı
elektrik cihazları, uygun bir şekilde topraklanacaktır.
Madde 298 - Elektrik tesisatı veya teçhizatının bakım ve onarımında, bunla-
rı, devreden çıkaracak bir devre kesme tertibatı bulunacak, devreden çıkarıldık-
tan sonra bunların, topraklı olması hali devam edecektir.
Madde 299 - Kofra ve diğer koruma tertibatı ile gerilim altındaki makina,
cihazlar ve iletkenlerin mahfazaları, elektrik çarpmalarına karşı uygun şekil-
de korunacaktır.
Madde 300 - Topraklamada, bağlantı hatları açık çekildiği takdirde, mekanik
ve kimyasal etkilerden korunmuş olacaktır.
Madde 301 - Toprak hatları, kolay muayene edilecek şekilde çekilmiş olacak-
tır.
Madde 302 - Kontrol, bakım ve onarımı yapılacak makina ve elektrik devrele-
rinin akımı kesilecek ve akımı kesen şalter veya anahtarlarda kilitleme tertiba-
tı bulunacak veya bunların açık oldukları, uygun şekilde belirtilecektir.
Madde 303 - Elektrik tesisatının, cihazlarının veya çıplak iletkenlerin,
daima gerilim altında bulunduğu kabul edilecek ve teknik bir zorunluluk bulun-
madıkça gerilim altında elektrik onarımı yapılmayacaktır.
Toprakla potansiyel farkı 250 volt ve daha yukarı olan alternatif veya doğ-
ru akımlı tesisatta, gerilim kaldırılmadan akım kesilmeden hiç bir çalışma ya-
pılmayacaktır.
Toprakla potansiyel farkı 250 volttan aşağı alternatif veya doğru akımlı
tesisatta yapılacak işlere girişilmeden yine gerilim kesilecek, ancak, zorunlu-
luk halinde gerekli tedbirler alınacak ve akım geçirmeyen aletler, uygun iş
elbisesi ve eldiven gibi kişisel koruyucular, kauçuk paspaslar ile akım geçir-
meyen paravanalar, tabureler ve platformlar gibi araçlar kullanılacak ve işçi-
ler yetkili bir elemanın gözetiminde çalıştırılacaklardır.
Üzerinde çalışılan gerilim altındaki çıplak iletkenler, uygun kafes, para-
vana veya yalıtkan mahfazalarla korunacaktır.
Madde 304 - Gerilim altındaki kısımların dokunmaya karşı gerilimi 42 volt-
tan yukarı olan alternatif veya doğru akımlı devre ve tesisat parçaları ile
pencere veya duvar boşluklarından erişilebilecek tesisat kısımları, kofra veya
diğer uygun mahfazalar ile korunacaktır.
Madde 305 - Toprakla potansiyel farkı 42 volt veya daha yukarı olan alterna-
tif akım devrelerinin gerilim altında bulunan kısımları, ana dağıtım tabloları-
nın arkasında olduğu gibi, sürekli açıkta tutulmaları gereken yerlerde döşeme-
lere akım geçirmeyen ızkaralar konacaktır.
Madde 306 - Toprakla potansiyel farkı 42 volt veya daha yukarı alternatif
akımlı iletkenler, gerilim değerine uygun olarak yalıtılacak ve bu iletkenlerle
bunların bağlantı ve kontrol tertibatı, dış etkilere karşı uygun şekilde koruna-
caktır.
Madde 307 - Vinçlere akım sağlayan hava iletkenleri uygun şekilde yerleşti-
rilmiş ve korunmuş olacak ve bunların altına veya yakınına malzeme istifi ve
yığını yapılmayacaktır.
Madde 308 - Yukarı doğru açılan bıçaklı elektrik anahtarları ve devre kesi-
cilerinin kendi ağırlıkları ile kapanmalarını önlemek için, mandal veya sürgü
tertibatı yapılacak, yatay açılan bıçaklı elektrik anahtarlarıyla devre kesi-
cilerinin kendi kendine kapanmaları önlenecektir.
Madde 309 - Sigortalar, değiştirilmeden önce gerilim dışı bırakılacak ve
gerilim yokluğu kontrol edilecektir.
Sigorta gerilim dışı bırakılamıyorsa, kesicilerle devrenin kesilmesi sağ-
lanacak ve bu gibi hallerde, elleri ve gözleri koruyacak kişisel koruyucular
kullandırılacaktır.
Madde 310 - Priz ve fiş sisteminde topraklama kontakt elemanları, akım
kontakt elemanlarından önce bağlantıyı sağlayacaktır.
Madde 311 - Kazan içinde veya buna benzer dar ve iletken kısımları bulunan
yerlerle ıslak yerlerde, alternatif akımla çalışan lambalar kullanıldığı tak-
dirde, çalışma yerinin dışında bulunan ve sargıları birbirinden ayrı olan trans-
formatör yardımı ile elde edilen küçük gerilim (en çok 42 v) kullanılacaktır.
Madde 312 - Elektrik işlerinde kullanılan penseler, kargaburunlar, tornavi-
dalar ve benzeri el aletleri, uygun şekilde yalıtılmış ve yağdanlıkların, sü-
pürgelerin, fırçaların ve diğer temizlik araçlarının sapları, akım geçirmeyen
malzemeden yapılmış olacaktır.
Elektrik el aletleri iyi bir şekilde muhafaza edilecek ve her an işe hazır
şekilde bakımlı bulundurulacaktır.
Elektrik el aletleri kendi özel gayeleri için, doğru olarak ve kendi kapa-
siteleri içinde, aşırı zorlamalara başvurulmadan kullanılacaktır.
Madde 313 - Taşınabilir elektrikli el aletlerinin sapları, yeterli cins ve
kalınlıkta akım geçirmeyen bir maddeyle kaplanacak veya bu gibi malzemeden ya-
pılmış olacak ve bu aletlerin üzerlerinde, devreyi kapalı tutmak için, sürekli
olarak basılması gereken yaylı devre kesicileri (enterüptör) bulunacaktır.
Madde 314 - İnşaat şantiyeleri ile diğer açık çalışma yerlerinde kullanılan
elektrikli el aletleri, küçük gerilim veya 1/1 oranlı ve sargıları birbirinden
ayrı güvenlik transformatöründen (ayırıcı transformatör) elde edilen gerilim ile
çalıştırılacak veya özel olarak imal edilmiş, iki yalıtkanlı olacaktır.
Güvenlik transformatörü kullanılması halinde, çıkış devresine yalnız bir
elektrikli el aleti bağlanacaktır.
Madde 315 - Elektrikli el aletleri üzerinde meydana gelebilecek kaçakların
zararlı bir seviyeye gelmesinden önce, alete gelen elektrik devresini kesen gü-
venlik otomatikleri de uygun bir iş güvenliği tedbiri olarak kabul edilecektir.
Topraklamalı aletlerde, topraklama devresindeki kesinti halinde, aletin
elektrik devresini kesen bir kontaktörün bulunması şekli de geçerli sayılacak-
tır.
Madde 316 - Taşınabilir elektrikli el aletlerinin topraklanması, toprak-
lama elemanı bulunan özel fiş ve prizlerle yapılacak, yüksek amperajlı priz-
ler üzerinde ayrıca bir şalter bulundurulacak, bunlara akım sağlayan kablo-
lar dağınık bulundurulmayacak ve geçitlerde yüksekten geçirilecektir.
Aletler, besleme kablosu içinde bulunan özel topraklama iletkeni ile top-
raklanacaktır.
Madde 317 - Parlayıcı, patlayıcı maddelerin imal edildiği, taşındığı ve de-
polandığı yerlerde, elektrikli el aletleri kullanılmayacaktır.
Madde 318 - Kazanlar, tanklar ve benzeri dar yerlerle nemli ve ıslak yer-
lerde, elektrikli el lambalarında olduğu gibi alçak gerilim kullanılmayacaktır.
Doğru akım kullanılıyorsa, kullanma gerilimi 100 voltu geçmeyecek ve artı kutup
topraklanmış olacaktır. Alternatif akımda ise ancak en küçük gerilim (en çok
42 V) kullanılacaktır. Buralarda, iyi yalıtılmış esnek kablolar kullanılacak
ve kablolar düzenli ezilmeyecek şekilde bulundurulacaktır.
Madde 319 - Asılı olarak kullanılması gereken taşınabilir elektrikli alet-
ler, yay veya bir kablo veya bir zincir ucuna asılarak uygun ağırlıklarla den-
gede tutulacaktır.
Madde 320 - Taşınabilir ağır elektrikli aletlerin bir yerden diğer bir ye-
re taşınması, özel sapan veya askılarla yapılacak ve bu sapan askılar, çalışma
sırasında kullanılmayacaktır.
Madde 321 - Taşınabilir elektrikli aletler ile çalışan işçiler, bol ve
etekleri geniş elbiseler giymeyecekler, kauçuktan gayri eldiven takmayacaklar-
dır.
Madde 322 - Elektrikli el aletleri kullanılmadan önce, yetkili kimseler ta-
rafından kontrol edilecek, topraklanması arızalı, motoru fazla kıvılcımlı, priz,
fiş, anahtar ve bağlantı kablosu bozuk olanlar kullandırılmayacaktır.
Taşınır elektrik lambaları, ancak sürekli aydınlatmanın yeterli yapılamadığı
yerlerde kullanılacak, duyları ve gerilim altındaki kısımları, akım geçirmeyen,
sağlam, kanalı koruyucu kafesler içinde olacak ve organik tozlar veya parlayıcı
maddeler bulunan yerlerle nemli yerlerde, lambalar cam koruyucu içinde bulundu-
rulacaktır.
Madde 323 - Elektrik kaynağı yapılan yerler, başka işçilerin çalıştığı yer-
lerden en az 2 metre yükseklikte ve ışık geçirmeyen taşınmaz veya taşınabilir
paravanlarla ayrılmış olacaktır.
Madde 324 - Elektrik kaynağı işlerinde çalışan işçilere, işin özelliğine
uygun kişisel korunma araçları verilecektir.
Madde 325 - Elektrik kaynak makinası bağlantıları ve prizler, yalnız yet-
kili elektrikçiler tarafından yapılacak ve değiştirilecek, kaynak işlerinde
ise ehil kaynakçılar çalıştırılacaktır.
Madde 326 - Elektrik kaynak makinalarının kullanılmasında, aşağıdaki ted-
birler alınacaktır.
1 ) Elektrik kaynak makinaları ve teçhizatı yalıtılmış ve topraklanmış
kaynak penseleri kabzalı ve dış yüzleri yalıtılmış olacaktır.
2 ) Elektrik kaynak makinalarının şalteri, makina üzerinde veya çok yakı-
nında bulunacak, kablolar sağlam şekilde tespit edilmiş olacaktır.
3 ) Otomatik veya yarı otomatik dikiş ve punta kaynağı makinalarında, ope-
rasyon noktasına kapalı koruyucu yapılacak veya çift el kumanda usulü uygula-
nacaktır.
4 ) Beslenme ve kaynak kabloları, üzerinden taşıt geçmesi halinde, zede-
lenmeyecek ve bozulmayacak şekilde korunacaktır.
5 ) Yanıcı maddeler yakınında elektrik kaynağı yapılmayacaktır.
Madde 327 - Elektrik kaynak makinasının şebeke bağlantısındaki şalter, bü-
tün kutupları kesecektir.
Madde 328 - Elektrik kaynak makinalarının temizlenmesi tamir ve bakımı veya
çalışma yerinin değiştirilmesi sırasında,makinalar şebekeden ayrılıp elektri-
ği kesilecektir.
Madde 329 - Kazanlar gibi dar ve kapalı hacimlerle aynı zamanda nemli yer-
lerdeki kaynak çalışmalarında, yalnız doğru akım kullanılacaktır.
Madde 330 - Elektrik kaynak veya kesme makinalarında kullanılan elektojen
grupları, elektrik redresörleri veya transformatörleri ile bunların gerilim al-
tındaki yalıtılmamış kısımları, dokunmalara karşı korunmuş ve elektrik kaynak
makinalarının metal çerçeveleri uygun şekilde topraklanmış olacaktır.
Madde 331 - Elektrik kaynak ve kesme makinalarının çıkış uçlarının veya kay-
nak devrelerinin birer kutbu, kaçak akımlara karşı, iş parçasında topraklanmış
olacaktır.
Madde 332 - Akımı sağlayan kablo uçlarının bağlantı noktası ve elektrot
pensleri yalıtılmış ve kaynak ısısına karşı elektrot pensleri, uygun şekilde ko-
runmuş olacaktır.
Madde 333 - Dirençli kaynak makinalarının punto noktası ile gerilim altın-
daki kısımları yalıtılmış olacak, bunların kablolarının makina üzerinde veya
yakınında bir yerde bir anahtarı bulunacak, akım giriş uçları, vida veya sapla-
ma ile iyice tespit edilecek ve buralarda fişler kullanılmayacaktır. Ancak, ku-
manda devresinde fişler kullanılacaktır.
Madde 334 - Parlayıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlerle bu mad-
delerin yakınındaki yerlerde, statik elektrik yüklerinin meydana gelmesine
karşı nemlendirme, topraklama, iyonizasyon, silindirlerin ayarı v.b. gibi
uygun tedbirler alınacaktır.
Statik elektriği iletmeyen malzemelerin kullanılmasından mümkün olduğu
kadar kaçınılacaktır.
Madde 335 - Sıvı parlayıcı ve patlayıcı maddelerin çok büyük akma hızları
ile doldurulup boşaltılmasından, sıçramalı ve yüksek basınçla doldurulmaların-
dan kaçınılacaktır.
Madde 336 - Transmisyon tertibatındaki miller ve yataklar, statik elektiri-
ğe karşı topraklanacak, kayışla kasnak arasına ve kayışın kasnağı terkettiği
kısmın her iki tarafına, topraklanmış metal taraklar uygun şekilde konulacak-
tır.
Madde 337 - Parlayıcı sıvılar, depolama tanklarından kara veya deniz tan-
kerlerine aktarıldıklarında, statik elektriğe karşı depolama tankının topraklı
metal kısmı ile aracın metal kısımları arasında bir elektriksel bağlantı yapı-
lacak, havalı veya dolu lastik tekerlekli ve benzeri araçlar ayrıca toprakla-
nacaktır.
Madde 338 - Öğütülerek toz haline getirilmiş maddelerin, pnömatik konveyör-
lerle taşındığı hallerde, statik elektriğe karşı konveyörün ayrıntılı metal
boruları, bütün hat boyunca birbirine iletken bağlantılı olacak ve topraklana-
cak ve titan, alüminyum ve mağnezyumun ince tozlarının taşındığı yerlere, sta-
tik elektrik dedektörleri veya benzeri uygun tertibat konulacaktır.
Madde 339 - Statik elektrik birikmelerine karşı, gerekli yerlere statik
elektrik yük gidericileri veya nötralizörler konulacak veya uygun diğer tedbir-
ler alınacaktır.
Madde 340 - Tabanca boyası yapılan tesislerde boyanacak veya verniklenecek
metal parçalar, boyama hücrelerinin bütün metal kısımları ile davlumbazlar, kap-
lar, emme tertibatı ve boya tabancaları, uygun bir şekilde topraklanmış olacak-
tır.
Madde 341 - Litreden büyük sentetik akaryakıt kapları, iletken maddelerle
kaplanacaktır. Nemin düşük olmadığı hallerde, karton veya kağıt ile kaplama ya-
pılacak veya metal boyalarla boyama veya iletken ağ geçirme işlemleri uygulana-
cak yahut da bu cins kaplar toprak içine yerleştirilecektir. Sentetik kaplara
iletken yüzeyler kazandırılması halinde, bu yüzeyler doldurma ve boşaltmadan ön-
ce topraklanacaktır.
Madde 342 - Akaryakıt depolama tankları, akaryakıt doldurulduktan sonra, il-
gili standartlara uygun olarak gerekli bir süre dinlendirilecektir.
Madde 343 - İşyerlerindeki parlayıcı,patlayıcı ve yanıcı maddelerin imal
edildiği,işlendiği veya depolandığı yerler,yağ,boya veya diğer parlayıcı sıvıla-
rın bulunduğu binalar,yüksek bacalar,yüksek binalar ile üzerinde direk veya
sivri çıkıntılar yahut su depoları gibi yüksek yerler bulunan binalar,yıldırıma
karşı yürürlükteki yönetmelik ve şartnamelere göre yapılacak yıldırımlık tesisa-
tı ile,hava hatları ise uygun kapasitedeki parafudrlar ile korunacaktır.
Madde 344 - Maden çatılı veya karkaslı bina,atelye,depo ve benzerleri ile
iletken olmayan tabanlar üzerinde kurulmuş makinalar,havagazı,su ve kalorifer
tesisatı ve bütün madeni kısımlar,usul ve tekniğe uygun olarak etkili bir şekil-
de topraklanacaktır.
Madde 345 - Gerilim altındaki elektrik devrelerinin,elektrik makinalarının
veya cihazlarının onarımına girişilmeden önce,onarımı yaptırmakla görevlendiri-
lenler tarafından ve bunların sorumluluğu altında onarılacak;devrenin,tesisat,
motor veya techizatın her türlü enerji kaynağı ile bağlantıları kesilecek,
onarılacak devreyi besleyen şalter veya devre kesicilerinin açık durumda olma-
ları ve bu şekilde kalmaları sağlanacak ve onarım bitirilmeden devreye akım
verilmeyecektir.Akım onarımın bitiminde,sorumlu görevlinin izniyle verilecektir.
Madde 346 - Birden fazla kaynaktan beslenen elektrik tesisatında,kablo veya
hava hatları üzerinde onarıma girişilmeden önce,akım her yönden kesilecektir.
Madde 347 - Onarılacak hava hatlarının her iki tarafı devreden çıkarıldıktan
sonra,ayrıca topraklanacak ve onarım işçilerine emniyet kemerleri gibi uygun ki-
şisel korunma araçları verilecektir.
Madde 348 - Binalarda yapılacak ek inşaat,onarım veya boya işleri ile benze-
ri çalışmalara başlamadan önce,gerilim altındaki iletkenlere yaklaşması gereken
kimselerin korunması sağlanacaktır.
Madde 349 - Toprak ile potansiyel farkı 42 volttan fazla olan ve alçak geri-
lim ile çalıştırılan her türlü elektrik tesisatı,yetkili kimselerin girebileceği
oda veya kapalı yerlerde bulundurulacak veya tesadüfen dokunulamayacak kadar
yüksek yerlere yerleştirilecektir.
Madde 350 - Üzerinde 650 volt gerilim bulunan şalter veya ona benzer açık
elektrik teçhizatı,en az 215 santimetre yükseklikte ve bakım ve kontrol çalışma-
larına elverişli şekilde yapılmış olacaktır.
Gerilim altındaki kısımların bakım ve kontroluna yarayan uygun geçitler
yapılacak ve bunlar yol olarak kullanılmayacaktır.
Madde 351 - Alçak gerilimli tesisatta servis koridorları en az 60 santimet-
re genişlikte ve yüksek gerilimli tesislerde ise en az 80 santimetre genişlikte
olacaktır.Hiç bir yerde bu koridorların tavan yüksekliği 2 metreden az olmaya-
caktır.
Madde 352 - Binaların dış yüzlerine konulacak transformatör,kondansatör
veya buna benzer diğer elektrik teçhizatı ile bu cihazlara ulaşan iletkenler;
pencere,balkon ve benzeri yerlerden yeteri kadar uzak ve zararsız bir yerde
bulunacaktır.
Madde 353 - Elektrik tesisatı,cins ve hacmine göre ehliyetli elektrikçiler
tarafından yapılacak,bakım ve işletmesi sağlanacaktır.
Madde 354 - Nemli ve tozlu yerlerle geçici olarak nemli olan,ıslak,korozif,
yangın tehlikesi arzeden ve yüksek sıcaklığı olan yerlerde yapılmış ve yapılacak
elektrik tesisatı ile bina dışına yapılmış elektrik tesisatı,Elektrik İç Tesisat
Yönetmeliği ve Fenni Şartnamesine uygun olacaktır.
ALTINCI BÖLÜM
El Aletlerinin Kullanılmasında Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Madde 355 - İşyerlerinde kullanılacak el aletleri,yapılacak işe uygun
malzemeden yapılmış olacak ve yalnız yapımına özgü işlerde kullanılacaktır.
Bunların ahşap sapları budaksız,iyi cins ve elyaflı ağaçtan,uygun biçim ve
boyutta,kenarları yuvarlatılmış kıymıksız ve düzgün yapılmış olacaktır.
Madde 356 - Kıvılcımın tehlikeli olacağı yerlerde kullanılacak el aletleri,
kıvılcım çıkartmayacak malzemeden yapılacak ve bu nitelikte olmayan aletler,bu
yerlerde kullanılmayacaktır.
Madde 357 - Çekiç,balyoz,kalem,keski,zımba ve benzeri aletler,standartlarına
uygun şekilde ve kaliteli çelikten yapılacak ve bunların bozulan veya çapaklanan
başları,taşlama veya eğeleme suretiyle düzeltilecektir.
Madde 358 - El aletlerinin su verme veya bilenmesi ile bakım ve onarım
işleri,kalifiye işçiler tarafından yapılacak ve bunların sivri veya keskin uçla-
rı,kullanılmadıkları zaman uygun şekilde korunacaktır.
Madde 359 - El aletleri,yerlerde,merdivenlerde,geçitlerde veya işçilerin
geçit olarak faydalanabileceği herhangi bir yer üzerinde ortada bulundurulmaya-
cak ve bunlar için uygun dolap,askı tablosu veya en az 2 santimetre yükseklikte
etekliği bulunan raflar yapılacaktır.
Baş üstü yüksekliğinden düşmelere karşı gerekli tedbirler alınmadan,bunlar
elden bırakılmayacaktır.
Madde 360 - Baltalar,keserler,satırlar gibi el aletleri,daima keskin olarak
bulundurulacak,bunların sapları alete sıkı ve sağlam duracak şekilde geçirilecek
ve taşınmalarında uygun kılıf,askı veya mahfaza içinde bulundurulacaktır.
Madde 361 - Kalemler,keskiler (saplı keskiler),zımbalar ve benzeri aletler-
de,kalem uçları,keski ağızları ve zımba burunları,yapılacak işe uygun biçimde
ve daima keskin olacak ve bunlar kullanılırken,uygun siper veya paravanalar
veya benzeri koruyucular bulundurulacaktır.
Madde 362 - Kaldıraçlar ve benzeri aletler kullanılmadıkları sırada,yere
veya tezgah üzerine dayalı ve dik olarak bırakılmayacak,yatık olarak bırakıla-
caktır.
Madde 363 - Eğe ve törpülerin metal bileziği bulunan sağlam sapları veya
başka çeşit bir tutacakları olacak ve bunlar sapsız olarak kullanılmayacaktır.
Eğe ve törpüler,sandık açma,çivi sökme veya sert bir cisme vurma işlerinde
kullanılmayacak,bunlara çekiç ve benzeri aletle vurulmayacak ve eski eğelerden
keski,kalem veya zımba gibi aletler yapılmayacaktır.
Madde 364 - Bıçakların sapları üzerine,gerektiğinde elyaf,deri veya paslan-
maz çelikten yapılmış kabza mahfazaları yapılacak veya parmak kavramları veya
kalkan konulacaktır.
Kauçuğun kesilmesinde kullanılan bıçakların uçları,uygun şekilde yuvarlatı-
lacaktır.
Konserve,deri yüzme,deri işleme ve lastik fabrikalarında kullanılacak bıçak-
ların taşınmaları için,uygun kılıfları veya kınları bulunacaktır.
Madde 365 - Krikolar,yük kaldırılırken yere sağlam bir şekilde ve dik olarak
konulacak ve yükler istenilen yüksekliğe kaldırıldıktan sonra,krikolar dayanıklı
ve uygun takozlarla beslenmedikçe bu yüklerin altında veya üstünde çalışılmaya-
cak ve yüklerin kriko ile indirilmesinde gerekli tedbirler alınacaktır.
Madde 366 - Tomruk veya kütük aktarma veya ambarlama işlerinde kullanılan
kancaların veya süngülerin uçları,daima sivri olacak ve el kancalarının kolları,
saplarına sağlam ve sıkı bir şekilde geçirilecektir.
Madde 367 - Penseler,tel makasları ve kıskaçları ile gergin tel,yay veya
benzeri teller kesilirken,telin kesilen uçlarından biri uygun şekilde tespit
edilecektir.
Madde 368 - Somun sıkma veya gevşetme için,uygun anahtarlar kullanılacak,
pense ve benzeri aletler kullanılmayacaktır.Normal kollu anahtarların ucuna boru
geçirerek veya benzerleri takılarak uzatılmayacak ve anahtarlar,çekiç olarak
kullanılmayacaktır.
Mandren anahtarları,yuvasına gevşek oturacak ve bırakıldığında,kendiliğinden
düşebilecek şekilde olacak ve zincir,ip veya benzerleriyle bir yere bağlanmış
olmayacaktır.
Madde 369 - Pnömatik seyyar cihazların kumanda tetikleri uygun şekilde
konulmuş olacak ve operatör elini çektiğinde,hava giriş supabı otomatik olarak
kapanacaktır.Bunların basınçlı hava hortumları ve hortum bağlantıları,yapacakla-
rı işe uygun ve dayanıklı olacak ve bunlarla normal onarım dışında bir parça
değiştirilirken veya benzeri bir iş yapılırken,hava hortumlarının ana valfları
kapatılacaktır.
Madde 370 - Pnömatik çekiçlerin pistonları,çalışırken yerlerinden çıkmayacak
şekilde yapılmış ve parça fırlamalarına karşı yaylar,güvenlik,kancaları veya
benzerleriyle korunmuş olacaktır.
Pnömatik çekiçlerden parçalar basınçlı hava ile fırlatılarak çıkarılmayacak-
tır.
Madde 371 - Pnömatik keskilerle perçin başı kesilirken,kesilen perçin başla-
rının bir tel sepet içine düşmesi sağlanacak ve bu işlerde çalışanlara,baş ve
gözlerin korunması için uygun koruyucu araçlar verilecektir.
Madde 372 - Basınçlı çivi çakma tabancalarının tetiklerinde güvenlik terti-
batı ve namlularında,parça fırlamalarına karşı,koruyucu bir huni bulunacaktır.
YEDİNCİ BÖLÜM
Kaldırma Makinalarında Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Madde 373 - Normal vinçler ile oklu,raylı,köprülü,ayaklı köprülü,tek raylı,
motorlu seyyar,seyyar atelye vinçleri ve platformlu kaldırıcı arabalar,maçuna-
lar,elektrikli,pnömatik,hidrolik zincirli ve halatlı palangalar gibi kaldırma
makinaları ve araçların tamburları,kaldıracağı yüke ve kullanılacak halatın çap,
nitelik ve sargı sayısına uygun olarak yapılacak ve iki yanı gerekli yükseklikte
faturalı olacaktır.
Madde 374 - Kaldırma makinalarının çelik halat uçları,tambur içine sağlam
bir şekilde bağlanacak ve halat üzerindeki kaldırma kancaları en aşağı seviyede
olduklarında,tambur üzerinde en az iki tam devir yapacak boyda halat sarılı
kalmış bulunacaktır.
Madde 375 - Elektrikle çalışan kaldırma makinalarında,belirtilen üst ve alt
noktalar geçildiğinde,elektrik akımını otomatik olarak kesecek ve tamburun
hareketini otomatik şekilde frenleyecek bir tertibat bulunacaktır.
Madde 376 - Kaldırma makinaları,kabul edilen en ağır yükün en az 1,5 katını,
etkili ve güvenli bir şekilde kaldıracak ve askıda tutabilecek güçte olacak ve
bunların bu yüke dayanıklı ve yeterli yük frenleri bulunacaktır.
Madde 377 - Elektrik veya basınçlı hava ile çalışan ve yerden kumanda
edilen kaldırma makinalarının manevra halatlarında,dolaşmaları önleyecek gerekli
tedbirler alınacaktır.
Madde 378 - Kaldırma makinaları ve araçları her çalışmaya başlamadan önce,
operatörleri tarafından kontrol edilecek ve çelik halatlar,zincirler,kancalar,
sapanlar,kasnaklar,frenler ve otomatik durdurucular,yetkili teknik bir eleman
tarafından üç ayda bir bütünüyle kontrol edilecek ve bir kontrol belgesi düzen-
lenerek işyerindeki özel dosyasında saklanacaktır.
Madde 379 - Kaldırma makinalarında yüklerin kaldırılmaları,indirilmeleri
veya taşınmaları,yetiştirilmiş manevracılar tarafından verilecek el ve kol
işaretlerine göre yapılacaktır.
Madde 380 - Bir kaldırma makinasında birden çok işçi görevli bulunduğu
hallerde,kaldırma makinası operatörü,bağlayıcı,sapancı veya diğer görevlilerden
yalnız birinden işaret alacak ve işaretçi,operatör tarafından kolayca görülebi-
lecek yerlerde duracaktır.
Operatör,her kim tarafından verilirse verilsin,her dur işaretini daima
yerine getirecektir.
Madde 381 - Yükler dik olarak kaldırılacaktır.Bunların eğik olarak kaldırıl-
ması zorunlu olduğu hallerde manevralar,sorumlu bir elemanın gözetiminde yapıla-
cak ve yük sallanmalarına ve yükün kötü durumuna,karşı,gerekli tedbirler alına-
caktır.
Madde 382 - Kaldırma makinalarının operatörleri,özellikle eritilmiş maden
potaları veya elektrikli mıknatıslarla taşınan parçaları ve benzeri tehlikeli
yükleri,çalışanlar üzerinden geçirmeyeceklerdir.Bu gibi yükler taşınmadan önce,
operatör tarafından sesli bir sinyal verilecek ve işçiler tehlikeli bölgeden
ayrılıncaya kadar,kaldırma ve taşıma işleri durdurulacaktır.
Madde 383 - İndirilen bir yükün altından sapan halatının çekilmesi için
kumanda vermeden önce işaretçi,işçilerin güvenliğini sağlayacaktır.
Madde 384 - Kaldırma makinalarının yüksüz hareket ettirilmeleri gerektiğin-
de,istifçi veya sapancılar,işaretçiye hareket işaretini vermeden önce,denk veya
sapan halatlarını kancalara uygun bir şekilde takacaklar ve operatörler de kan-
caları,yeter bir yükseklikte tutacaklardır.
Madde 385 - Operatörler,kaldırma makinalarında bir yük asılı bulunduğu
sürece makinalarının başından ayrılmayacaklardır.
Madde 386 - Elektrikli mıknatıslı vinç,dinlenme halinde iken,mıknatıslar
vinç üzerinde asılı olarak yüksekte bırakılmayacak,bunlar
ya doğrudan doğruya yere değdirilecek veya bu iş için yapılmış platformlar
üzerine indirilecektir.
Mıknatıslar kullanılmadıklarında,vinç üzerinden çıkarılacaktır.
Madde 387 - Açık havada çalışan vinçlerin kabinleri kapalı olacak ve bunla-
rın operatöre en geniş görüş alanını sağlayacak şekilde yukarı kaldırılabilen
sürgülü pencereleri bulunacak ve soğuk havalarda,uygun şekilde ısıtılacaktır.
Madde 388 - Hareket halindeki vinç kabinleri içinde veya vinç arabaları
üzerinde,yalnız görevli kimseler bulunacak ve vinç operatörleri,hiç bir kimsenin
yük üzerine binmesine veya boş halat veya kancalara asılmasına izin vermeyecek-
tir.
Madde 389 - Kaldırma araçlarının kancalarının güvenlik kat sayısı (taşıma
gücü),taşıyacakları yükün en az; el ile çalıştırılanlarda 3 katına,mekanik ola-
rak çalışanlarda 4 katına ve erimiş maden veya yakıcı veya aşındırıcı (korozif)
maddeler gibi tehlikeli yükleri taşıyanlarda ise, 5 katına eşit olacaktır.
Madde 390 - Açık havada ray üstünde çalışan vinçlerde,rüzgarın etkisi hesap-
lanacak ve bunlarda takozlama,bağlama yapılacak ve sürgü güvenlikli fren terti-
batı bulunacaktır.
Madde 391 - Tek raylı askılı vinçlerde askı milinin kopması halinde,yükü
askıya alabilecek bir veya birkaç güvenlik bağlantısı bulunacaktır.
Madde 392 - Ray üstünde çalışan vinçlerde,vincin ve vinç arabasının üzerinde
gidip geldikleri rayların her iki başında ve en az tekerleklerin yarı çapı yük-
sekliğinde takozlar bulunacak,köprülü ve asma vinçlerin,köprü ve vinç arabası
tekerleklerinde,uygun el,kol ve ayak koruyucuları bulunacaktır.
Madde 393 - Tek raylı vinçlerin geçtikleri yollar,serbest tutulacak ve bu
yollar,çizgilerle açıkça belirtilecektir.
Madde 394 - Ray üstünde çalışan vinçlerde,vinç kabinine ve vinç köprü geçit-
lerine çıkmayı sağlayan sabit merdivenlerle vinç köprülerin her iki tarafında
ve köprü boyunca en az 45 santimetre genişliğinde geçit veya sahanlıklar buluna-
caktır.
Vinç kabin geçitlerinin köprü üzerinde güvenle geçmeleri sağlanamadığı
hallerde,vinç köprüsünün her iki başına ve köprü geçitlerine dikey vaziyette en
az 40 santimetre genişliğinde sağlam yapılı,uygun şekilde korunmuş geçit veya
sahanlıklar yapılacaktır.
Madde 395 - Vinç arabalarının geçit ve sahanlıkları ile bunların
altına ve üstüne rastlayacak sabit tesisler arasında 180 santimetreden az açık-
lık bırakılmayacaktır.
Madde 396 - Köprü ayaklı gezer vinçlerin geçtiği yol boyu ve rayların her
iki tarafı sürekli olarak serbest tutulacak ve buralar en az 75 santimetre
eninde olacaktır.
Madde 397 - Raylı vinçlerde kumanda tertibatının ve operatörlerin bulunduğu
kabinler,yanmaz malzemeden ve açık havada çalışanlarınki de ayrıca dış etkilere
dayanıklı malzemeden yapılmış olacaktır.
Kabinler,operatörün bütün manevra alanını kolaylıkla görmesini sağlayacak
ve manevra için tehlikesizce dışarıya sarkabileceği şekilde yapılmış olacaktır.
Kabinlerde,operatörleri yakıcı ve korozif maddelerin sıçramasına karşı
koruyacak tedbirler alınacak ve bunlar,zararlı uçucu maddelerle,zehirli duman,
gaz ve buharlardan en uygun ve etkili şekilde korunacaktır.
Kabinler,titreşimleri önlemek için,iyi ve sağlam bir şekilde tespit edilmiş
olacaktır.
Arıza halinde vinç operatörünün,kabini güvenlikle terk edebilmesi için;ka-
binde lüzumlu halat,ip merdiven veya diğer uygun bir inme aracı bulundurulacak-
tır.
Madde 398 - Raylı vinçlerin kabin kapılarının sahanlık veya geçit seviyesin-
den 30 santimetreden daha yüksekte bulunduğu hallerde,bu kapıların önüne uygun
basamaklar yapılacak ve kabinlerde,kum dolu bir kova veya elektrik akımı iletme-
yen madde ile doldurulmuş bir yangın söndürme aleti bulundurulacaktır.
Madde 399 - Raylı vinç kabinleri içinde bulunan ana şalterden başka,kabin
damı üzerine ve geçitten kolay erişilir bir yere veya işyeri tabanının uygun bir
yerine,yalnız vinçi durduran ikinci bir ana şalter konulacaktır.
Madde 400 - Raylı vinçlerin yükseltmeyi sınırlayıcı tertibatı,doğrudan
doğruya vinçin kasnağı veya kancası tarafından harekete geçirilecek uygun akım
kesme tertibatlı ve yükün,beklenmedik bir anda inmesini önleyebilecek şekilde
yapılmış olacaktır.Bu tertibat,vincin,fren tesisatına bağlı olarak çalışacak ve
raylı vinç operatörlerin çalışmaya başlamadan önce ve çalışmanın bitiminde,bu
tertibatı çalıştırarak kontrol edeceklerdir.
Madde 401 - 5 ton veya daha fazla yük kaldıran raylı vinçlerde,2 elektrikli
fren veya bir elektrikli ve bir mekanik fren bulundurulacaktır.
Madde 402 - Açık havada çalışan raylı vinçlerde,yük kancasını sürekli olarak
aydınlatabilecek ve vinç üzerine bağlanmış lambalar bulunacaktır.
Madde 403 - Vinç köprülerinin hareketlerini kontrol için,bu köprülerde
kollu el frenleri veya pedallı ayak frenleri bulunacaktır.
Madde 404 - Asma vinç kaidelerinin tekerleklerinden,tekerlek koruyucuları
ve bunların yanında vinci tespit için uygun tertibat bulunacaktır.
Madde 405 - Vincin veya kaldırılan yükün hareketi esnasında çalışanları
uyarmak için operatör,sesi açıkca işitilebilen zil,çan ve benzerleriyle işaret
verecek ve bunlar hareket halinde devamlı olarak çalacaktır.
Madde 406 - Raylı vinçlerde ana şalterleri açmadan önce operatörler,bütün
kumanda kol ve düğmelerinin stop durumunda olduğunu kontrol edecekler ve elekt-
rik akımının kesildiği hallerde,bütün kumanda sistemini stop durumuna getire-
cekler ve bu durumu,akım tekrar verilinceye kadar değiştirmeyeceklerdir.
Kabinleri terk etmeden önce,raylı vinç operatörleri,bütün kumanda tertibatı-
nı stop durumuna ve ana şalterleri de açık duruma getireceklerdir.
Madde 407- Aynı yükü kaldırmak için,iki raylı vincin birlikte çalıştırılması
halinde,her iki vinç operatörüne,yalnız bir işaretci tarafından kumanda verile-
cek ve vinçlerin hareketlerinde ahengi sağlayacak özel tedbirler alınacaktır.
Madde 408 - Yüklerin,vinçlerle asılı olarak taşınmasında görevlendirilen
işaretçi veya işçiler,yüklerinin önünde gidecek,ray makaslarını kontrol edecek
ve yüklerin bir kimseye veya herhangi bir engele çarpmayacak bir yükseklikte
taşınmasını sağlayacaklardır.
Madde 409 - Raylı vinçlerin onarımında,bu vinçlerin altına döşemeli bir
iskele kurulacak veya bir ağ çekilecek ve tekerlekleri içten ve dıştan uygun
şekilde takozlanacaktır.
Madde 410 - Vince ait ağır parçaların indirilip kaldırılması için vinç
üzerinde ceraskal veya makaraların takılabileceği çelik kollar,halkalar veya
benzerleri bulunacaktır.
Madde 411 - Raylı vinçler üzerinde herhangi bir onarıma başlamadan önce,
bütün kumanda tertibatı,stop durumuna getirilecek,iki ana şalter açılacak ve
bunlardan biri,sıkıca bağlanacaktır.
Vinç üzerine ve uygun yerlere,onarım yapıldığına dair uyarma levhaları
konulacaktır.
Aynı ray şebekesi üzerinde başka vinçler çalıştığında,bunları uygun uzaklık-
ta durduracak takozlar konulacak veya aynı işi görecek başka tedbirler alınacak-
tır.
Madde 412 - Halat tamburlarının ve millerinin veya motor bobin-
lerinin sökülmesinden evvel kaldırma halatları,tamburlar üzerinden çıkarılacak-
tır.Ancak,bunun sağlanamadığı hallerde,tamburun ani olarak dönmesi önlenecektir.
Madde 413 - Raylı vinçlerde yapılan onarımın bitiminde,bütün koruyucuları
yerlerine takılacak ve vinç harekete geçirilmeden önce,onarımda kullanılan bütün
araç,gereç ve malzeme kaldırılmış olacaktır.
Madde 414 - Motorlu seyyar vinçlerin kaldıracakları en ağır yükler,kabinle-
rin içinde veya dışında yazılı olarak belirtilecek ve kollu vinçlerde ayrıca
yatıklık ve ok mesafelerine göre kaldırılmasına izin verilen en ağır yükler,
aynı şekilde gösterilecek ve bunlardan en ağır yükten fazlası kaldırıldığında,
durumu bildiren sesli ve ışıklı otomatik bir uyarma tertibatı bulundurulacaktır.
Madde 415 - Vinç operatörlerinin kaymasını önlemek için,motorlu seyyar
vinçlerin platformları,tahtadan veya damarlı metal plakadan yapılmış olacak ve
buharla çalışan motorlu seyyar vinç kabinlerinin içinde,bir yandan diğerine
rahatça gitmeyi sağlayacak bir geçit bulunacaktır.
Madde 416 - Motorlu vinçlerle yük kaldırılırken veya vinç yer değiştirirken
sesli ve ışıklı uyarma yapılacak ve bunların gece çalışmalarında farları ve ar-
kalarında stop lambaları yakılacak ve kabinler uygun şekilde aydınlatılacaktır.
Madde 417 - Motorlu vinçler ray üzerinde hareket ettiklerinde, makaslar
görevliler tarafından idare edilecek ve operatörler,vinç şasesini veya vinç
okunu herhangi bir yere değmeyecek şekilde ayarlayacak,çalışmaların bitiminde
veya geçici duraklamalarda vinci frenleyecek,okları uygun mesnetler üzerine
yatıracak ve makinaları durduracaklardır.
Madde 418 - Oklu vinçlerde okların yatıklıklarına ve vinç arabasının durumu-
na göre,taşınabilecek en ağır yükler,vinç arabasının veya okun uygun bir yerinde
gösterilecek ve bunlarda en ağır yükten fazlası kaldırıldığında,durumu bildiren
sesli ve otomatik bir uyarma tertibatı bulundurulacaktır.
Madde 419 - Seyyar vinçlerin,platformlu kaldırıcı arabaların ve benzerleri-
nin tekerlekleri korunacak,bunlarda el ile çalışan sesli uyarma tertibatı bulu-
nacak ve bunların elektrikle çalışanları,uygun ve yeterli şekilde topraklanacak-
tır.
Madde 420 - Geçme (teleskopik) platform tipli kaldırıcı arabalarda,yükselen
üst kısmın birdenbire inmesini engelleyecek otomatik sürgülü veya benzeri uygun
tertibat bulunacak ve bunlar elektrikle çalıştıklarında,platformun yükselmesini
ve inmesini sınırlayacak bir tertibat yüklerin indirilmesini ayarlayan elektrik-
li veya mekanik bir fren bulunacaktır.
Bunlar yüklü olarak yer değiştirdiklerinde,devrilmelerini önlemek için,
platformlar yere yakın tutulacaktır.
Madde 421 - Kaldırma araç ve makinalarında meydana gelen herhangi bir aksak-
lık halinde,yükleri bulundukları durumda tutabilecek güçte frenler bulunacaktır.
Madde 422 - Maçuna tamburlarının boy ve çapları,yük halatını tek kat halinde
sarabilecek durumda olacak ve maçunların kumanda kolları,uygun kavrama tertibat-
lı bulunacaktır.
Madde 423 - Buharla çalışan maçunalarda,işçiler sıcak su veya buharla yanma-
ya karşı korunacak ve eksoz borularından çıkan buharlar,operatörlerin görüşünü
azaltmayacaktır.
Madde 424 - Elektrikli maçunların durması halinde,yükü askıda tutabilecek
frenleri olacak ve bunların kumanda kol başlıkları,elektrik akımı geçirmeyen
maddelerden yapılmış bulunacaktır.
Madde 425 - (Pnömatik) basınçlı hava ile çalışan maçunların kumanda kutusu
kolları,bırakıldığında otomatik olarak kendiliğinden ölü noktaya gelecek terti-
batlı olacaktır.
Madde 426 - El maçunları,kaldırılacak en ağır yüke göre,kaldıraç kolu veya
kolları üzerinde yapılacak baskı,adam başına 10 kiloğramı geçmeyecek şekilde
yapılmış olacak,bunlarda kaldıraç kolu bırakıldığında,yükü askıda tutabilmek
için,tambur mili üzerine güvenlik mandalının oturacağı dişli bir kasnak veya
aynı işi görebilecek otomatik sonsuz bir vida konulacak ve yüklerinin indirilme-
sini ayar ve kontrol etmek için,bir fren tertibatı bulundurulacaktır.
Madde 427 - En ağır yük için,kaldırma ve bağlama (sapan) zincirlerinin ve
kancalarının güvenlik kat sayısı en az 5 olacaktır.
Zincirler bu özelliklerini yitirdiklerinde ve boyları % 5 den fazla uzadıkla-
rında ve bakla veya halka kalınlıklarının dörtte birini geçen bir aşınma meydana
geldiğinde,bunlar kullanılmayacaklardır.
Madde 428 - Tamburlara sarılan veya kasnaklar üzerinden geçen zincirler,be-
lirli devrelerde yağlanacaktır.Ancak,dökümhanelerde veya yağ ve greslerin kuru
veya benzeri maddeleri zincirler üzerinde toplanabileceği yerlerde,kullanılan
zincirler ve sapan zincirleri yağlanmayacaktır.
Madde 429 - Yüklerin kaldırılmasında kullanılan zincirlerde,düğüm ve büküm
olmayacak,sert ve kesici köşeli yükler kaldırılırken,köşelerle zincirler arası,
uygun yastıklarla beslenecek ve kırılan bir kaldırma veya bağlama zinciri,telle
bağlanmayacak veya civatalarla tutturulmayacaktır.
Madde 430 - Kaldırma ve bağlama zincirleri,kullanılmadıkları zaman,uygun
kancalara asılacak ve bunların paslanması önlenecek,ezilmelere ve korozif mad-
delerin etkilerine karşı korunacaktır.
Madde 431 - Çelik halatların güvenlik kat sayısı 6 dan aşağı olmayacak ve
halatların ek yerleri,halkaları,başlık ve bağlantıları halatların kaldıracağı
en ağır yüke dayanıklı olacaktır.
Madde 432 - 6 bükümlü çelik halatların 50 santimetre veya özel çelik halat-
ların 1 metre boyunca dayanımlarını,aşağıda gösterilen miktarlarda kaybetmiş
olanları kullanılmayacaktır.
7 telli çelik halatlarda % 12,
19 telli çelik halatlarda % 20,
37 telli çelik halatlarda % 25,
61 telli çelik halatlarda % 25,
Seal özel çelik halatlarda % 12,
Üçgen bükümlü özel çelik halatlarda % 15,
Nuflese özel çelik halatlarda % 20.
Madde 433 - Çelik halatların bağlantı kısımlarında tellerin aşınması,kopması
ve bağlantının gevşemesi gibi hallerde,halatın 1-3 metresi,uygun şekilde kesile-
cek ve halatın başları,yeniden uygun şekilde bağlanacaktır.
Madde 434 - Kaldırma veya çekme işlerinde kullanılan ip halatlar,iyi cins
kenevirden veya benzeri elyaftan yapılacak ve bunların kopmaya karşı,güvenlik
kat sayıları en az 3 olacaktır.
İp halatlar,asitlerin veya bunların buharlarının yahut yıpratıcı diğer kimya-
sal maddelerin bulunduğu yerlerde kullanılmayacak ve saklanmayacaktır.
İp halatlar,ıslak olduklarında kurutulacak,kirli olduklarında yıkanacak ve
kuru olarak saklanacaktır.
Madde 435 - Kaldırma araç ve makinalarının alt kısmında bulunan makaraların
uygun koruyucuları olacak ve bu makaraların kaymaları önlenecektir.
Madde 436 - Kaldırma araç ve makinalarının yük kancaları; demir,dövme,çelik
veya benzeri uygun malzemeden yapılmış olacak,yüklerin kurtulup düşmelerini ön-
lemek için,bunlardan güvenlik mandalı veya uygun güvenlik tertibatı bulunacak-
tır.
Madde 437 - Eşit kollu sapanlarla uygun şekilde taşınamayacak yükler için,
kolları eşit boyda olmayan sapanlar kullanılacaktır.
Birden fazla kollu sapanlar kullanıldığında,sapan kollarının başları,aynı
halkaya bağlanacak ve sapan kolları uygun açıklıkta olacaktır.
SEKİZİNCİ BÖLÜM
Taşıyıcılarda (Transportör) Alınacak Güvenlik Tedbirleri
Madde 438 - Merdaneli,ağırlıklı zincirli ve havai zincirli transportörlerle
tomruk transportörü,sonsuz vidalı,pnömatik ve bantlı transportörler ve benzeri
taşıyıcıların üzerinden geçmek zorunluluğu bulunan hallerde,güvenliği sağlayan
geçitler yapılacak ve hareket halindeki transportörlerin üstüne çıkmalar önle-
necektir.
Madde 439 - Transportörlerin çukurda veya yer seviyesinde bulunduğu haller-
de,bunlar ve boşluklar,uygun korkuluk ve eteklerle korunacaktır.
Madde 440 - Çalışanların üstünden geçen transportörlerin altlarına saç lev-
ha veya tel kafesten koruyucular konulacaktır.
Madde 441 - Transportörlerin yükleme ve boşaltma yerleriyle hareket ve germe
tertibatının bulunduğu uygun yerlere durdurucu tertibat konulacaktır.
Madde 442 - Yükleri eğik olarak yükselten transportörlerde hareketin durması
halinde,yüklerin kaymasını ve transportörün geriye doğru boşa çalışmasını önle-
yecek mekanik bir tertibat bulundurulacaktır.
Madde 443 - Transportörlerin eriştikleri yerler,operatörün kumanda görüş
sahası dışında bulunduğu hallerde,transportör boyunca tehlikeli noktalarda bulu-
nabilecek işçilere,operatörün,transportörün harekete geçeceğini bildirmesini
sağlıyacak sesli veya ışıklı bir tertibat kurulacaktır.
Madde 444 - Merdaneli,ağırlıklı transportörlerin dirsekli kısımları ile
yerden 150 santimetreden fazla yüksekte bulunan taşıma yollarının yanları,parça
düşmelerine karşı uygun şekilde korunacaktır.
Madde 445 - Bantlı transportörlerden bantların kopmalarına karşı,uygun koru-
yucular yapılacak ve bunlar,silindirin iki başından en az 1 metre uzatılacaktır.
Madde 446 - Bantlı transportörler ile taşınan malzeme,bir boşaltma tertibatı
ile alınarak yer altında olan ve ağızları,geçilen yerlerde bulunan silolara
boşaltıldığı hallerde,bu silo ağızlarına malzemeyi geçirecek aralıklı ızgaralar
konacak veya uygun korkuluk ve eteklikler yapılacaktır.
Madde 447 - Bantlı transportörlerin baştaki silindir veya tamburlarına yapı-
şan maddeler el ile temizlenmeyecek,bunlar uygun bıçaklar veya döner fırçalarla
temizlenecektir.
Madde 448 - Şişe,kavanoz ve benzerlerinin devrilme veya düşmelerini önlemek
için,tablalı transportörlerin taşıma yüzeylerinin her iki
tarafına,uygun yükseklikte koruyucular yapılacaktır.
Madde 449 - Kovalı yatık transportörlerin en az 215 santimetre yüksekliğinde
ve transportörü tamamen kapatabilen ve kontrolü,temizlenmesi ve onarımı için,
üzerinde kırılmaz camlı pencereleri veya takma kapakları bulunan ve bina içinde
geçtikleri her katta,kovaların boşalmasını sağlayan koruyucuları bulunacak ve
tesisatın kumanda kolları,güvenli ve kolay erişilir bir yerde bulunacaktır.
Madde 450 - Merdaneli transportörlerin merdaneleri arasında 15 santimetreden
fazla bir açıklık bulunduğunda,bunlar metal,ağaç veya diğer bir maddeden yapıl-
mış uygun ve dayanıklı kaplarla kapatılacak ve miller ve dirsek dişlileri,uygun
şekilde korunacaktır.
Madde 451 - Seyyar transportörlerin eğimleri,kriko,sonsuz vida gibi mekanik
veya otomatik bir tertibatla ayar edilecek ve seyyar transportörlere elektrik
akımı,uygun kablolarla verilecek,gerilim altındaki bütün kısımlar izole edilecek
ve metal kısımlar topraklanacaktır.
Madde 452 - Sonsuz vidalı transportörler,çelik veya levhalarla döşenmiş
oluklar içine konulacak,bu oluklar en az 3 milimetre kalınlığında ve kaldırılıp
açılabilen aynı malzemeden yapılmış kapaklarla kapatılacaktır.Bu kapakların
altına metal ızgaralar yerleştirilecektir.
Kapaklar açılınca transportör otomatik olarak duracaktır.Bunun sağlanamadığı
hallerde,transportör durdurulmadan ve kumanda tertibatı kilitlenmeden,tıkanık-
lıklar gidirilmeyecek veya onarım yapılmayacak ve bunların motorları,fazla yük-
lemede otomatik olarak duracaktır.
Madde 453 - Pnömatik transportörlerin verici veya emici ağızları,sağlam
kafeslerde korunacak ve vantilatörlerinin yatakları,tozlara karşı tecrit edilmiş
olacak ve bunların otomatik yağlama tertibatı,uygun yerlere konmuş bulunacaktır.
Madde 454 - Pnömatik transportörlerin kanalları,bu kanalların çapına uygun
kalınlıkta çelik veya aynı dayanıklılıkta saçtan yapılacaktır.
Bu kanalların temizlenmesine yarayan menfezlerde,menteşeli veya kızaklı ve
sağlam sürgülü kapaklar bulunacak,buralarda statik elektriğe karşı,topraklama
yapılacak veya benzeri tedbirler alınacaktır.
Madde 455 - Pnömatik transportörlere,taşıyacakları,malzemeler el ile veril-
diği ve besleme ağzının çapı 30 santimetre veya daha büyük olduğu hallerde,bu
ağızlara,kanallardan en az 1 metre uzakta uygun huniler yapılacaktır.
DOKUZUNCU BÖLÜM
Motorlu Arabalarda Alınacak Güvenlik Tedbirleri:
Madde 456 - Motorlu arabaların gündüz çok loş ve karanlık yerlerde veya gece
kullanıldığında,ön ve arka ışıkları yakılacaktır.
Motorlu arabaların operatör platformlarının üstleri ve kenarları,demir veya
çelikten yapılmış sağlam boru korkuluklarla korunacaktır.
Madde 457 - Motorlu arabaların güçlü frenleri olacak ve dikiz aynaları bulu-
nacaktır.Tekerlekleri veya tırtılları,şase dışında ise bunlar uygun şekilde ko-
runacaklardır.
Madde 458 - Benzin,mazot ve benzeri yakıtla çalışan motorlu arabalar,patla-
yıcı maddelerin,tozların ve parlayıcı buharların bulunduğu yerlerin yakınında,
binaların içlerinde,vasıtaların akaryakıt depolarının doldurulduğu kapalı yer-
lerde kullanılmayacaktır.
Madde 459 - Motorlu arabaların klakson,çan veya zil sesleri,işyerindeki
diğer sinyal seslerinden farklı,diğer makinaların meydana getirdiği gürültüleri
bastıracak kadar kuvvetli ve titiz olacak ve aynı işyerinde çalışan çeşitli
motorlu arabalar için aynı ses tonu kullanılacaktır.
Madde 460 - Görevli olmayanların motorlu arabalar ve römorklar üzerine
çıkmaları,operatörler tarafından önlenecek ve bunlar,üzerinde açıkça gösterilmiş
bulunan en ağır yükten fazla yüklenmeyecek ve yükler,arabanın gabarisi dışına
taşırılmayacak ve sağlam bir şekilde bağlanacaktır.
Madde 461 - İşyerlerindeki demiryolları şebeke ve tesislerinin inşa,tertip,
tanzim,yükleme,boşaltma,işletme,bakım ve onarım işleri T.C. Devlet Demiryolları
mevzuatına göre yapılacaktır.
Madde 462 - İşyerlerindeki tren personeli ve görevlilerinden başkaları,
hareket halinde olan vagon ve lokomotifler üzerinde bulunmayacaklardır.
Madde 463 - İşyerlerindeki demiryollarının,binalara yakın olarak geçmeleri
zorunlu olan hallerde,bu binalara demiryolunun bulunduğu taraftan kapı açılmaya-
cak ve buralarda işçiler durmayacak,eşya ve malzeme bırakılmayacak ve bunları
yasaklayan uyarma levhaları bulundurulacaktır.
Madde 464 - İşyerlerinde,demiryolları seviyesinde bütün geçitler kapatıla-
cak ve bunların yerine,yayalar ve araçların geçmesine özgü üst veya alt geçit-
ler yapılacaktır.Bunların sağlanamadığı hallerde,geçitlerde gerekli güvenlik
tedbirleri alınacaktır.
Madde 465 - Akaryakıtla çalışan lokomotiflerin yakıt depolarının
doldurulmasına yarayan ağızlar,doldurma dışında kapalı tutulacak ve doldurma
sırasında motorlar durdurulacaktır.
Madde 466 - Elektrikli lokomotif makinistleri,kumanda kol veya kollarını
çıkarıp almadan veya bunları kilitlemeden yerlerini terk etmeyeceklerdir.
Madde 467 - İşyerlerindeki lokomotiflerin makinistleri,lokomotifler harekete
geçmeden önce veya yol geçitlerine yaklaşırken veya binalara girerken veya diğer
tehlikeli yerlerde sesli ve ışıklı uyarma yapacaklardır.
Madde 468 - İşyerlerinde,lokomotife bağlı olmadan bir vagona veya bir katara
yer değiştirildiğinde,o vagon veya katarı,el freni ile kontrol altında tutmak
için,bir işçi görevlendirilecektir.
Yeri değiştirilecek vagonlar hareket ettirilmeden önce,vagonlar arasında
veya altında veya ray üzerinde hiç bir işçinin kalmadığı kontrol edilecektir.
Madde 469 - Lokomotifler veya vagonlar bir binadan çıkarken veya bir binaya
girerken tren personelinden bir görevli,uygun aralıkla vagonların önünde ilerle-
yecek ve gerekli uyarmaları yapacaktır.
Madde 470 - İşyerlerindeki bakım ve onarım hatlarının makaslarıyla,parlayı-
cı,patlayıcı,korozif veya tehlikeli maddeler taşıyan sarnıçlı vagonların bulun-
duğu hatların makasları kilitlenecek ve parlayıcı sıvılar taşıyan sarnıçlı
vagonların boşaltıldığı hatlar,yalnız bu işte kullanılacaktır.
Madde 471 - Parlayıcı sıvıların veya gazların yüklü bulunduğu vagonlar,
boşaltma veya doldurma rampalarında bulunduklarında,bunlar ve bağlantı boruları
topraklanacaktır.
Madde 472 - Vagonların yükleme veya boşaltılmasında çalışan işçiler,vagonla-
ra bir kalas üzerinden geçmek zorunluluğunda kaldıkları hallerde,bu kalaslara
uygun basamak çıtaları çakılacak ve kalasın her iki başı sağlamca bağlanacak ve
bu işçilere,uygun emniyet kemerleri verilecek ve vagonların yanında yardımcı bir
işçi görevlendirilecektir.
Madde 473 - Kenarları açık vagonlardan mekanik kepçelerle döküm halindeki
maddeler veya mıknatıslı vinçlerle metal parçalar boşaltılırken,işçiler vagon
içinde bulundurulmayacaktır.
Madde 474 - Kenarları açık vagonların veya cevher vagonlarının dip kapakla-
rının açılmasında,sap kısmında bir koruyucu bulunan emniyet anahtarları
kullanılacaktır.
Madde 475 - Yük vagonlarından yere boşaltılan malzeme,hat gabarisi dışında
bulundurulacak ve hatlara doğru kaymayacak veya yıkılmayacak şekilde istif
edilmiş olacaktır.
Madde 476 - Sıvı,kıvamlı veya yarı katı korozif maddelerle parlayıcı veya
zehirli maddeler ve basınçlı gazların taşınmasında kullanılan sarnıçlı vagonlar,
doldurulma ve boşaltılmalarında sürekli bir gözetim altında bulundurulacak ve bu
işlerin bitiminde,kullanılan boru ve rekorlar ortadan kaldırılacaktır.Doldurma
ve boşaltma işlerinin durdurulması gerektiği hallerde,kullanılmakta olan boru ve
rekorlar,yerinden çıkarılacaktır.
ONUNCU BÖLÜM
Boru Tesisatında Alınacak Güvenlik Tedbirleri:
Madde 477 - Sarnıçlı vagonların doldurulmasında veya boşaltılmasında kulla-
nılan boru,vana,supap ve bunlarla ilgili parçalar,taşıyacakları maddelerin kim-
yasal etkilerine ve en yüksek basınç ve sıcaklığa dayanıklı malzemeden yapılacak
ve boru tesisatı,sifon yapmayacak şekilde kaplara bağlanmış olacaktır.
Madde 478 - Boruların uzayıp kısalabilmeleri için,uygun yerlerinde genişleme
dirsek veya bağlantıları bulunacak ve bunların başları sağlam bir şekilde tespit
edilecek ve borular,ayarlanabilen ve düzgün şekilde yerleştirilmiş dayanaklar
üzerine konulacaktır.
Boru şebekesinin en alçak noktasında,kontrol ve boşaltma ağızları bulunacak-
tır.
Madde 479 - Yakıcı derecede sıcak maddeler taşıyan borular,binaların duvar,
bölme,döşeme veya diğer kısımları içinden geçtiklerinde,bunların etrafında en az
6 milimetrelik bir boşluk bırakılacak 100¼ C den üstün bir sıcaklıkta su buharı,
gaz veya sıvıların taşındığı borular,ısı geçirmeyecek uygun malzeme ile kaplana-
caktır.
Madde 480 - Parlayıcı sıvıların taşındığı borular,buhar kazanlarının,motor-
ların,elektrik akımı kesicilerinin ve çıplak ateş veya alevin bulunduğu yerler-
den geçirilmeyecektir.
Madde 481 - Binaların dışında veya yer altında bulunan borular,dona karşı
uygun şekilde korunacaktır.
Madde 482 - Boru tesisatındaki borular,vanalar,supaplar ve bunlarla ilgili
parçalar,taşındıkları maddelere göre ayrı renklerde boyanacak ve kolay görülebi-
len yerlere belirti işaretler konulacak ve kollu veya saplı vana ve muslukların
üzerinde,bunların açık veya kapalı olduklarını gösteren işaret veya tertibat
bulunacaktır.
Otomatik vanaların üzerlerinde,bunları gerektiğinde el ile çalışır duruma
getirecek bir tertibat bulundurulacaktır.
Madde 483 - Asitlerin veya basınçlı sıvıların taşındıkları boruların vanala-
rının kol ve kapakları,uygun şekilde korunacaktır.
Madde 484 - Boruların herhangi bir kısmında yoğunlaşan sıvıların veya biri-
ken yağların boşaltılması için,bunların gerekli yerlerine seperatör veya kondan-
satörler konulacak ve bunlarda en az bir boşaltma vanası bulunacaktır.
Madde 485 - İşyerlerinde boru tesisatı,periyodik olarak kontrol edilecek ve
kusurlu bulunan vanalar,kaçak yapan bağlantılar ve aşınmış olan borular değişti-
rilecektir.
ONBİRİNCİ BÖLÜM
Malzemenin Kaldırılma,Taşınma,İstiflenme ve Depolanmasında Alınacak Güvenlik
Tedbirleri
Madde 486 - Malzemenin kaldırılması,taşınması,istiflenmesi ve depolanmasında
genellikle mekanik araçlar kullanılması esastır.
Ağır parçaların ekip halinde kaldırıldığı veya taşındığı hallerde,önceden
belirtilen kumanda hareket ve işaretleri kullanılacaktır.
Madde 487 - Fıçı,varil ve benzeri büyük yuvarlak kaplar,eğik düzlemlerden
indirilirken takozlar,kaldıraçlar,halat ve ipler kullanılacak ve işçiler,eğik
düzlemin alt başında ve indirilen kapların önünde durmayacaklardır.
Madde 488 - Ağır parçaların boru veya çubuk ve benzeri yuvarlak parçalar
üzerinde yürütülerek taşındığı hallerde,bunlar el ile itilmeyecek,kaldıraçlarla
veya benzerleri ile hareket ettirilecektir.
Madde 489 - İşyerlerinde malzemeler,aydınlatmayı engellemeyecek,makina ve
tesisatın çalışmasını güçleştirmeyecek,geçitlerde gidiş ve gelişi aksatmayacak
ve yangın söndürme tesisatının kullanılma ve çalışmasını engellemeyecek ve dev-
rilmeyecek şekilde ve ağırlıklarına dayanacak taban üzerine ve ancak 3 metre
yükseklikte istiflenecektir.
Madde 490 - Ağır çuval ve torbalar,dört köşesi çaprazlama olarak ve en çok
5 sırada bir,1 torba eksik konularak istif edilecektir.
Madde 491 - Kızışmayı önlemek ve dengeyi sağlamak için,kesilmiş keresteler,
yerden yüksekte yapılan raflar üzerine yatay olarak veya az eğik sıralar halinde
istiflenecek ve her sıra arasına,uçları geçitleri kapamayan latalar atılacaktır.
Madde 492 - Çubuk ve borular,uygun raf veya sehpalar üzerine veya bunların
sağlanamadığı hallerde,kalaslardan yapılacak bir taban üzerine istiflenecek ve
istifin her iki tarafı,dayanıklı kazıklarla desteklenecektir.
Madde 493 - Kuru maddelerin döküm halinde bulunduğu ve alttaki boşaltma
ağzından,bu maddelerin mekanik vasıtalar veya el ile alın-
dığı üstü açık siloların üst ağızları,uygun ızgaralarla kapatılacaktır.
Madde 494 - Kuru maddelerin döküm halinde bulunduğu silolara işçilerin gir-
mesi gerektiğinde,her işçiye,ucu sağlam bir yere bağlanmış uygun emniyet kemeri
verilecek ve silo ağzında sürekli olarak görevli bir işçi bulundurulacaktır.
Madde 495 - Döküm halinde kuru maddelerin depolandığı siloların sahanlık ve
sabit dik veya yatık merdivenleri bulunacak ve bunlar uygun korkuluklarla koru-
nacaktır.
Madde 496 - Yanabilen kuru maddelerin döküm halinde depolandığı silolar,ate-
şe dayanıklı maddelerden yapılmış olacak ve bunlarda uygun havalandırma tertiba-
tı bulunacaktır.
Madde 497 - Kuru maddelerin yığın halinde depolandığı ve bunların el aletle-
ri ile alındığı hallerde,yığınların dip tarafında,bunların dengesini bozabilecek
nitelikte boşluklar meydana getirilmeyecektir.
Madde 498 - Depoların kuru maddeler,patlayıcı veya zehirleyici karışımlar
meydana getirebilecek nitelikte olduğu hallerde,yükleme,boşaltma ve depolama
işlerinde ayrıca gerekli özel tedbirler alınacaktır.
ONİKİNCİ BÖLÜM
Bakım ve onarım işlerinde alınacak güvenlik tedbirleri
Madde 499 - İşyerinde çalışanlar; bina veya bina kısmında,inşaatta,makinada,
tesisatta,alette ve edevatta göreceği noksan veya tehlikeli durumu,amirine veya
bakım ve onarım işleriyle görevli olanlara hemen bildirecek ve işveren de bu
kusurları en kısa zamanda ve uygun şekilde giderecektir.
Madde 500 - Bakım ve onarım işlerinin yapılabilmesi için,koruyucu tertibatın
kaldırılması gerektiği hallerde,bunlar makina durdurulduktan ve onarım işlerin-
den sorumlu olanlardan izin alındıktan sonra kaldırılacak ve onarım işlerinden
sorumlu kişi,onarılan makina,cihaz veya tesisatın çalışmasına izin vermeden ön-
ce,koruyucu tertibatın uygun şekilde tekrar yerlerine konulup konulmadığını
kontrol edecektir.
Madde 501 - Bakım ve onarım işlerinde,uygun ve yeterli bir aydınlatma sağla-
nacak ve gerektiğinde özel aydınlatma yapılacak,bakım ve onarım işleriyle görev-
li işçilere,alev geçirmez el lambaları verilecektir.
Madde 502 - Bakım ve onarım işleri ile görevlendirilenlere,yapılacak işlerin
gerektiği bütün aletleri alabilecek büyüklükte ve işyerindeki platform veya
diğer yüksek yerlere tehlikesizce çekebilecek takım çantaları veya kutuları ve-
rilecek,bakım ve onarım işlerinde kullanılan büyük aletlerin taşınması için,özel
el arabaları bulundurulacaktır.
Madde 503 - Bina ve tesisatta yapılacak bakım ve onarım işlerinde,geçici
olarak uygun ve güvenli sabit merdivenle platformlar,geçit veya iskeleler yapı-
lacaktır.
Madde 504 - İşyerlerinde bakım ve onarım işleri,bu yerlerdeki çalışmalar
durdurulmadan yapıldığı hallerde,gerekli güvenlik tedbirleri alınacaktır.
Madde 505 - Kuyu veya diğer yeraltı tesislerinde yapılacak bakım ve onarım
işlerinde;zararlı,zehirleyici,boğucu veya parlayıcı gaz veya sıvıların tehlikeli
bir şekilde toplanacakları gözönünde bulundurularak gerekli ve yeterli güvenlik
tedbirleri alınacaktır.
Bu gibi yerlerde,tecrübeli ve usta işçiler çalıştırılacak,bunlara uygun ki-
şisel koruma teçhizatı verilecek ve tecrübeli bir veya birden fazla gözlemci
görevlendirilecektir.
Madde 506 - Hendek,çukur ve diğer kazı işlerinin yapıldığı yerlere,uygun
şekilde payandalar ve korkuluklar yapılacak ve buralara,geceleri ışıklı uyarma
levhaları konulacaktır.
Madde 507 - Sürekli olarak transmisyonla çalışılan işyerlerinde,bakım ve
onarım sırasında boşa alınan kayışlar,sabit kancalara veya uygun diğer tertibata
takılacaktır.
Madde 508 - Basınçlı kazanlar ve kaplar,basınç altında iken onarılmayacak-
tır.
Madde 509 - Betondan yapılmış depolar içinde bakım ve onarım için çalışılma-
sı ve özellikle betonun kırılması gereken hallerde,beton tarafından emilmiş bu-
lunan maddelerin meydana getirebilecekleri tehlikelere karşı,gerekli özel koruma
tedbirleri alınacaktır.
Madde 510 - Tehlikeli gaz,buhar veya sislerin meydana gelebileceği tank veya
depolar içinde yapılacak bakım ve onarım işlerinde;işçilere maskeler,solunum
cihazları ile emniyet kemerleri gibi uygun kişisel korunma araçları verilecek ve
iş süresince tank veya depo ağızlarında bir gözlemci bulundurulacaktır.
Madde 511 - Onarılacak depo veya tanklar,başka depo veya tanklarla bağlantı-
lı bulunduklarında,bağlantı borularının vanaları,güvenli bir şekilde kapatılacak
veya bu borular sökülerek bağlantı ağızları,kör tapa veya kapaklarla kapanacak-
tır.
Madde 512 - Onarılacak tank veya depoların içinde mekanik karıştırma terti-
batı bulunduğu hallerde,bakım ve onarıma başlanmadan önce,karıştırıcı tertibatın
güç kaynağı ile bağlantısı kesilecek ve karıştırıcılar,uygun şekilde takozlana-
cak,desteklenecek veya bağlanacaktır.
Madde 513 - Tehlikeli sıvıların bulunduğu tank ve depolar,en geç
yılda bir defa kontrol edilecek ve onarımda bunlar tamamen boşaltılacak,bağlantı
boruları sökülecek veya uygun kör tapalarla tıkanacak veya vanaları kapatılacak-
tır.
Birikinti ve çamurlar,depo dışında duracak işçiler tarafından gelberi veya
diğer uygun aletlerle dışarı çıkarılacak ve depo ağzından içeri
uzatılacak spralli borular veya hortumlarla ve basınçlı su ile yıkanacak ve
gerektiğinde uzun saplı araçlarla kazınarak raspalanacak ve kıvılcım ve darbe
etkisiyle patlama veya parlama tehlikelerine karşı,özel koruma tedbirleri alına-
caktır.
Dışarıdan temizlenemeyen büyük depolara işçilerin girmesi gerektiği haller-
de,bu işçilere;çizme,eldiven,gözlük,elbise veya temiz hava maskesi gibi uygun
kişisel korunma araçları verilecek ve depo ağzında,işin süresince bir gözlemci
bulundurulacaktır.
İşyerinde buhar bulunduğu ve temizleme işlerinde kullanıldığı hallerde,depo-
nun hava ağzı ile buhar verilen ağızdan başkaları kapatılacak ve depo içine,
basınçlı buhar verilecek ve depodaki sıvının özelliğine göre,buhar verme süresi-
nin bitiminden önce,deponun diğer ağızları açılacaktır.
İşyerinde buhar bulunmadığı hallerde depo,su ile tamamen doldurulacak ve en
az 24 saat kadar su verilmek suretiyle sürekli olarak karıştırılacaktır.
Buhar veya akarsu verildikten sonra,dipte toplanabilecek birikintiler,uygun
şekilde temizlenecek ve depo,en az 2 saat hava basma veya emme suretiyle hava-
landırılacaktır.
Havalandırmanın bitiminde deponun içi,ilgililerce kontrol edilecek,yapılan
kontrol ve analizler sonucu,deponun uygun şekilde temizlenmediği anlaşılırsa,su
veya buharla temizleme ve havalandırma tekrarlanacaktır.
Madde 514 - İçinde işçilerin çalışmakta olduğu küçük depo veya kapalı yerle-
re,gerektiğinde sürekli olarak ve uygun şekilde temiz hava verilecektir.
Madde 515 - Korozif,parlayıcı,patlayıcı veya zehirli maddelerin taşındığı
boru veya kanalların onarım işlerine başlanmadan önce,vanalar iyice kapatılıp
kilitlenecek veya uygun sürgü tertibatı ile bağlanacak,boru ve kanallar tamamen
boşaltılacak ve bu arada çıkacak gaz veya buhar,dağılıp kayboluncuya kadar bek-
lenecektir.
Oksijenle kaynak veya kesme işleri yapıldığı hallerde,borular yıkanacak ve
gerektiğinde kaynar su veya buhar geçirilecektir.
Madde 516 - Tehlikeli maddelerin taşındığı boruların manşon ve flanşlarının
sökülmesi gerektiğinde,manşon ve flanşların etrafı kurşun bir levha ile koruna-
cak ve önce flanşların alt kısımlarındaki somunlar,
sızıntı başlayıncaya kadar gevşetilecek,sızıntı kesildikten sonra flanşlar
tamamen açılacaktır.
Birbirine yapışmış veya kaynamış olduğu görülen flanşlar,uygun bir kalem
veya başka uygun bir aletle açılacaktır.
Madde 517 - Tehlikeli maddelerin taşındığı boru ve kanalların onarım işle-
riyle görevlendirilen işçilere,taşınan maddelerin özelliklerine uygun kişisel
korunma araçları verilecek ve işçiler bunları çalışırken kullanacaklardır.
Madde 518 - Kaynak işleri yapılan işyerlerindeki gaz tüpleri,borular,
elektrik kabloları ve benzeri malzeme;ezilmeyecek,devrilmeyecek veya düşmeleri
veya çarpmaları önlenecek şekilde yerleştirilmiş olacak ve elektrik kaynağı ya-
pılan yerlerde,uygun paravana veya bölmeler bulundurulacaktır.
Madde 519 - Parlayıcı veya patlayıcı maddeler taşınmış olan kaplara,üzerinde
kaynak veya oksijenle kesme işi yapılmadan önce,bunlar buharla veya diğer bir
usul ile temizlenecek,zararlı veya tehlikeli gazların,kap içinde kalıp kalmadığı
kontrol edilecek ve kaplar,karbondioksit veya azot veya asal gazlar veya benzer-
leri ile doldurulacak,oksijenle kesme işleri yapıldığı sürece bu gazlardan biri,
yavaş yavaş verilecektir.
Madde 520 - Gömlekli veya çift cidarlı veya kapalı kaplarda ısı veya kaynak
işleri yapılmadan önce,bunlar iyice havalandırılacak ve kaynak işlerinin yapıl-
dığı sürece hiç bir şekilde oksijen verilmeyecektir.
Madde 521 - Korkuluklu platformlarla çalışılması imkanı sağlanamayan ve 4
metreden fazla yüksekliği bulunan binaların dış kısımlarında,çatılarında ve ben-
zeri yüksek yerlerde,bakım veya onarım işleriyle her türlü bina sökme ve yıkma
işlerinde gerekli güvenlik tedbirleri alınacak ve çalışan işçilere,uygun baret,
emniyet kemerleri ve bağlama ipleri gibi kişisel korunma araçları verilecek ve
işçiler bunları kullanacaklardır.
ALTINCI KISIM
Kişisel Korunma Araçları
Madde 522 - Bu kısımda sözü geçen :
1) Baret; içinde bir ayar kayışı,file veya bantlar bulunan ve başı,ve darbe-
lere karşı koruyan sert bir başlık,
2) Koruyucu gözlük; kullanan kimsenin her durumda ve işin özelliğine göre
gözlerini korumak üzere yapılmış değişik tipteki gözlükler,
3) Yüz siperi;ayarlı bir bantla başa tespit edilebilen,mafsallı şekilde
indirilip kaldırılabilen ve yüzü,kısmen veya tamamen dış etkilere karşı koruyan
saydam yüz siperi,
4) Başlık;işçilerin başlarına giydikleri ve gözlerini,yüzlerini boyunlarını
koruyan araç,
5) Siper;el ile tutulan veya işçinin müdahalesi olmadan lüzumlu bir yere
tespit edilerek gözleri ve yüzü koruyan saydam siper,
6) Filtreli toz maskesi;yüze takılan ve kullanan kimseye,çevresindeki tozlu
havayı,bir filtreden geçirerek veren maske,
7) Süzgeçli gaz maskesi;havanın ihtiva ettiği zararlı gaz ve buharları süz-
mek üzere kimyasal maddeler ihtiva eden bir süzgeci bulunan maske,
8) Basınçlı temiz hava maskesi;kullanan kimsenin başına takılan spiralli bir
hortumla uygun bir sistemden alınan basınçlı temiz havayı veren maske,
9) Hortumlu temiz hava maskesi;kullananın yüzüne takılan ve ucundaki hortum
vasıtası ile normal atmosfer basıncındaki temiz havanın solunmasını sağlayan
maske,
10) Basınçlı oksijen solunum cihazı;yüze takılan bir maskeye bağlı,oynak bir
hortum vasıtasıyla oksijen ihtiva eden uygun bir sistemle bağlantılı cihaz,
11) Basınçlı hava solunum cihazı; yüze takılan bir maske ile oynak bir hortum
vasıtasıyla basınçlı hava ihtiva eden tüple bağlantılı cihaz,
12) Oksijen üretimli solunum cihazı;yüze takılan bir maske ile kimyasal bir
yolla üretilen oksijenin solunumunu sağlayan cihaz,
anlamındadır.
Madde 523 - Başlarına bir cismin düşmesi,çarpması veya vurulması tehlikesi
olan işlerde çalışan işçilere,başın korunması için başa iyi oturan ve yanmaz ve-
ya ağır yanar malzemeden ve elektrik tehlikesi olan yerler için,iletken olmayan
malzemeden yapılmış uygun baretler verilecektir.
Kullanılmış baretler,dezenfekte edilmeden başka işçilere verilmeyecektir.
Makinaların yanındaki işçilerin saçları,bütünüyle uygun keplerle veya benze-
ri bir örtü ile korunacaktır.Kadınların saçlarının korunmasında,önden bağlanan
başörtüleri kullanılmayacaktır.
Madde 524 - Gözler için tehlikeli olan işlerde çalışan her işçiye,gözün
korunması için işe en uygun gözlükler verilecek ve işçiler bu gözlükleri
kullanacaklardır.
Normal görmeleri için sıhhi gözlük kullanmak zorunda bulunan işçilerin,koru-
yucu gözlük takmaları gerektiği hallerde,koruyucu gözlüklerin camları,sıhhi
gözlükteki camların numaralarına uyacak veya koruyucu gözlüklerin,sıhhi gözlük-
ler üzerine takılması sağlanacaktır.
Koruyucu gözlükte veya yüz siperinde veya çeşitli maskelerde kullanılan
cam veya saydam plastik malzeme, işe uygun ve dayanıklı olacak ve normal gör-
meyi bozacak duruma gelen gözlük veya siperler kullandırılmayacaktır.
Kesme, zımba, perçin, kalafat, raspa ve kuru taşlama gibi işlerde çalışan
işçilere, parça veya çapak sıçramalarına karşı, kırılmaz saydam plastikten ve-
ya tel kafesten yapılmış gözlük verilecektir.
Erimiş maden işlerinde çalışan işçilere, ışınlara karşı, uygun renkli ve
ısıya ve sıçrayacak parçalara karşı dayanıklı ve gerektiğinde mafsallı uygun
koruyucu gözlükler ve siperler verilecektir.
Asitlerle veya kostik maddelerle çalışan işçilere, cam etrafındaki çerçeve-
leri yüze kolayca uyacak ve havalandırma delikleri, sıçrayacak sıvının girmesi-
ni engelleyecek şekilde yapılmış gözlükler verilecektir.
Gözleri rahatsız eden, gaz, duman veya buğuların bulunduğu yerlerde çalışan
işçilere, havalandırma delikleri bulunmayan, gözleri sıkıca çevreleyen ve bu
maddelere karşı dayanıklı malzemeden ve buğulanmayı önleyecek şekilde yapılmış
koruyucu gözlükler verilecektir.
Oksijen kaynağı, elektrik kaynağı, kesme ve ocak işleri veya benzeri fazla
ışıklı işlerde çalışan işçilere, meydana gelen ışınlardan gözleri koruyacak
nitelikte renkli malzemeden yapılmış uygun koruyucu gözlükler verilecektir.
Kullanılmayan yüz siperleri ve koruyucu gözlükler, özel yerlerde saklana-
caktır.
Madde 525 - Gürültülü yerlerde çalışan işçilere, kulakların korunması için
uygun kulak tıkaçları verilecek ve bu tıkaçlar her gün temizlenecek ve steri-
lize edilmeden diğer bir işçiye verilmeyecektir.
İşin özelliğine göre işçilere; kulakları, alnı, yanakları ve yüzü kıvıl-
cıma, erimiş metale, fırlayan parçalara ve kıymıklara ve benzerlerine karşı
koruyan uygun başlıklar verilecektir.
Kullanılmayan koruyucu başlıklar, uygun şekilde saklanacaktır.
Madde 526 - İşçilerin kendi elbiselerine zarar verecek veya bunları so-
kakta giyilmez bir halde kirletecek işlerde çalışan işçilere, işin gerektirdiği
şekil ve nitelikte koruyucu giyim eşyası olarak birer iş elbisesi veya iş göm-
leği giydirilecektir.
Madde 527 - Koruyucu elbiseler; vücuda uygun, çalışmada hareketi engelle-
meyecek nitelikte olacak ve bunların cep kapakları, saçak gibi sarkıntılı kı-
sımları bulunmayacak ve cepleri az ve küçük olacaktır.
Yanıcı, patlayıcı, parlayıcı ve zehirli tozlarla çalışan işçilerin giydiği
iş elbiselerinde kol kapakları, pantolon paçalarında dubleler ve cep gibi, to-
zun birikebileceği kısımlar bulunmayacaktır.
İşbaşında yırtık, sökük, sarkıntılı elbiseler giyilmeyecek, döner veya
diğer hareketli makinalardaki çalışmalarda, boyunbağı, anahtarlık, saat zinciri
ve başörtüsü gibi sarkan ve yüzük, bilezik ve kol saati gibi metal eşya kulla-
nılmayacaktır.
Parlama veya yanma tehlikesi bulunan yerlerde; çalışma sırasında kolalı
gömlek, parlayıcı selüloz türevinden yapılmış siper, kasket ve gözlük çerçeve-
si gibi kolay yanabilecek eşya kullanılmayacaktır.
İşbaşında sıvalı kollu gömlek yerine, kısa kollu gömlek giyilecektir.
Keskin veya sivri uçlu eşya ile patlayıcı, parlayıcı maddeler ve yanıcı sı-
vılar, cepte taşınmayacaktır.
Çalışma sırasında kullanılacak ayakkabılar, postallar, çizmeler veya her
çeşit ayak kılıflar, işe uygun ve yeterlikte olacak ve ayakkabı bağları, kısa
olacak ve her zaman ayakkabı kenarına sokulacaktır.
Madde 528 - Döner veya hareket halinde bulunan makinalar yanında veya yakı-
nında çalışırken, önlük takılmayacaktır. Ancak, işin gereği olarak önlük giyil-
mesi zorunlu olan hallerde, bunların göğüs kısmı, belden ayrı olacak ve her iki
kısım da işçinin vücuduna gayet ince bağlarla tutturulmuş bulunacaktır.
Açık ateş karşısında, ocak önünde, kızgın veya erimiş madenle çalışan iş-
çilerin kullanacağı önlükler, yanmaz veya deri gibi güç yanan maddeden yapıl-
mış olacak ve ayrıca göğüslük kısımları da bulunacaktır.
Asitler veya kostiklerle çalışan işçilerin kullanacağı önlükler, kauçuktan
veya bu maddelerin etkisine dayanıklı diğer malzemeden yapılmış olacak ve ay-
rıca göğüslük kısımları da bulunacaktır.
Radyoaktif maddelere maruz bulunan işçilerin kullanacağı önlükler kauçuk
veya başka su geçirmez malzemeden yapılmış olacak ve ayrıca göğüslükleri de
bulunacaktır.
Röntgen (2) ışınlarından korunmak için kullanılacak kurşun önlükler, göğüs
kemiği ve köprücük kemiklerini ve önde göğsün tümünü örtecek ve belden en az
40 santimetre sarkacak şekilde yapılacak ve bunların sağlayacağı güvenlik en
az 1- milimetre kalınlığında bir kurşun levhanın sağlayacağı güvenliğe eşit
olacaktır.
Madde 529 - Emniyet kemerleri, kromlu kalın kösele kayışlarından veya ke-
ten, pamuk dokuma veya uygun diğer bir malzemeden yapılmış olacaktır.
Emniyet kemerleri, en az 12 santimetre genişliğinde ve 6 milimetre kalınlı-
ğında uygun malzemeden yapılacak ve taşıma yükü, en az 1150 kilogram olacaktır.
Emniyet kemerlerinin ve teçhizatının, kesik veya kusurlu bulunup bulunma-
dıkları, perçin veya dikişlerinin sağlam olup olmadıkları, periyodik olarak
kontrol edilecek ve arızalar giderilmeden ve kusurlar düzeltilmeden kemerler
kullanılmayacaktır.
Emniyet kemerlerinin bütün teçhizatı, kemerin dayanması gereken 1150 ki-
logram yüke dayanacaktır.
Madde 530 - El ve kolların korunması için kullanılacak eldivenler, işçinin
ellerine ve yapacakları işe uygun seçilmiş olacaktır.
Matkap, pres ve benzeri diğer tezgahlarda çalışan işçiler eldiven kullanma-
yacaklardır.
Kesici veya aşındırıcı maddelerle çalışan işçilere verilecek eldivenler,
ellik veya el kılıfları, işe dayanıklı malzemeden yapılmış olacaktır.
Aşındırıcı, yıpratıcı, zehirli maddelerle veya sürekli olarak su içinde el
ile yapılan çalışmalarda, işçilere lastik veya benzeri malzemeden yapılmış uy-
gun eldivenler verilecektir.
Madde 531 - Elektrik veya telgraf direkleri ile ağaçlara ve benzeri yerle-
re tırmanması gereken işçilere, ayak ve bacaklarının korunması için uygun ko-
ruyucu tozluklar verilecek ve bunlar kolayca çıkarılabilecek şekilde yapılmış
olacaktır.
Erimiş madenle çalışan işçilere, asbest veya başka yanmaz malzemeden yapıl-
mış, diz kapağını örten koruyucu tozluklar verilecektir.
Balta, orak veya buna benzer kesici aletlerle çalışan işçilere, sağlam ve
işe dayanıklı bilek tozlukları verilecektir.
Madde 532 - Ağır veya yuvarlanabilen malzemenin kaldırılıp taşındığı işler-
de, işçilerin pabuçlarının üzerine metal bir koruyucu takılacak veya işçilere,
çelik maskaratalı emniyet ayakkabısı verilecektir.
Asit veya tostiklerle çalışan işçilere, lastik veya benzeri malzemeden ya-
pılmış ve bu maddelere dayanıklı, çizme veya ayakkabılar verilecektir.
Erimiş maden veya sıcak veya yıpratıcı, aşındırıcı ve kemirici ve benzeri
maddelerle çalışan işçilere, tahta tabanlı uygun ayakkabılar verilecektir.
Emniyet ayakkabılarının burunlarındaki metal bombeler, 100 santimetreden
düşecek 20 kilogram ağırlığa dayanacak şekilde, çelik veya başka bir maddeden
yapılmış olacaktır.
Elektrik işlerinde çalışan işçilere, çivili veya kabaralı ayakkabılar giy-
dirilmeyecek, topukları ve tabanı tahta kavilyalı veya dikişli veya lastik
ayakkabılar verilecektir.
Kıvılcımı tehlikeli, olduğu işlerde çalışan işçilerin ayakkabılarında, çe-
lik veya demir çivi, kabara, burun demiri, nalça gibi metal kısımlar bulunma-
yacaktır.
Su veya çamur içinde veya havuzlarda çalışan işçilere, uygun boyda ve ni-
telikte çizmeler verilecektir.
Madde 533 - İşçilerin kullanacağı maske ve solunum cihazları, işçilerin
yüz boyutlarına ve yapacakları işe uygun seçilmiş olacak ve bunların basınç
ayar valfları bulunacaktır.
Solunumu güçleştiren veya depolama ve kullanma süresi biten filtre veya
süzgeçler derhal değiştirilecek ve maskeler, filtreler, süzgeçler ve tüpler,
periyodik olarak kontrol edilecektir.
Süzgeçli maskeler, kapalı veya oksijenin kıt bulunduğu yerlerde kullanılma-
yacaktır.
Basınçlı temiz hava maskeli ve hortumlu maskeler, ivedili işlerde veya süz-
geçli maskelerin kullanılmadığı yerlerde kullanılacaktır.
Maske veya solunum cihazına gelen havanın veya oksijenin basıncı her zaman
kullanan işçiyi rahatsız etmeyecek şekilde ayarlanabilecektir.
Kompresörlerle veya vantilatörlerle verilecek basınçlı hava, süzgeçten ge-
çirilmeden, maske veya solunum cihazına verilmeyecektir.
Basınçlı temiz hava maskeleri ile basınçlı havanın sağlandığı kaynak ara-
sındaki uzaklık 45 metreyi, hortumlu temiz hava maskelerinin hortumunun boyu
da 15 metreyi geçmeyecektir.
Hortumlu temiz hava maskeleri için kullanılan hortumların iç çapı en az
2,5 santimetre olacak ve hortum, ezilmeyecek malzemeden yapılacak ve havanın
girdiği ucunda, bir süzgeci ve bağlantı çengeli veya çubuğu bulunacaktır.
Temiz hava kaynağından 45 metre uzaklıkta ve solunuma zararlı şartlar al-
tında çalışmak zorunda kalan işçilere, basınçlı oksijen veya basınçlı hava so-
lunum cihazları verilecektir, Ancak, çıplak ateşle çalışılan yangın veya yan-
gın tehlikesi bulunan yerlerde, basınçlı oksijen solunum cihazı kullanılmaya-
caktır.
Basınçlı oksijen veya basınçlı hava ve benzeri solunum cihazları, eğitil-
miş personel tarafından kullanılacaktır.
Oksijen tüpleri, 150 atmosferlik basıncı aşmayacak şekilde doldurulacak ve
kullanılırken, bunların görülebilen bir yerine manometre takılacaktır.
Sırtta taşınan solunum cihazlarında, fosforesans manometreleri ile birlik-
te hava basıncını, belirli bir hadde düştüğünde, harekete geçen sesli bir uyar-
ma tertibatı bulunacaktır.
Basınçlı oksijen cihazında, basınç düşürme regülatörü bulunacak ve regüla-
tör, dakikada 2 litreden eksik olmayacak şekilde oksijen vermek üzere ayar
edilebilecektir.
Solunum cihazlarının ve maskelerin emniyet supapları, regülatörleri, bağ-
lantıları ve oksijen sarfiyeti, en geç ayda bir ve cihazın tümü ile manometre-
ler, en geç 6 ayda bir, yetkili bir eleman tarafından kontrol edilecektir.
Arızalı solunum cihazları, bu arızalar giderilmeden ve gerekli kontrolları
yapılmadan kullanılmayacaktır. Her kontrolden sonra, kontrolu yapan yetkili
eleman tarafından bir rapor düzenlenecek ve bu rapor, dosyasında saklanacaktır.
Solunum cihazları ve maskeler, her kullanılıştan sonra dezenfekte edilecek
ve kullanılmadıkları zaman, temiz, serin, kuru ve kolayca erişilebilir bir yer-
de düzgün bir şekilde saklanacaktır.
Madde 534 - Sosyal yardım amacıyla verilen giyim eşyası dışında, işçilere
verilen koruyucu giyim ve kişisel korunma teçhizatı, işverenin malıdır. Bunlar
yalnız işyerinde ve işbaşında kullanılacak, bakım ve temizliği sağlanacaktır.
YEDİNCİ KISIM
Son Hükümler
Madde 535 - Bu Tüzükte yazılı işçi sağlığını koruma ve işyerlerinin sağlık
ve güvenlik şartlarını tamamlamak için, İş Kanununun uygulamasını sağlamakla
görevli mahalli makamca istenildiğinde; illerdeki sağlık ve bayındırlık teşki-
latıyla belediye, sağlık ve fen memurları veya Devlet, il veya belediyelerle
ilgili müesseselerde görevli teknik yetkisi bulunanlar, bağlı bulundukları ma-
kamların izni ile bu Tüzük hükümlerine uygunluk bakımından kendilerine verile-
cek konuları inceleyerek sonucunu, anılan makama yazı ile bildirirler ve gerek-
tiğinde Tüzük uygulamasının sağlanmasına ilişkin çalışmalara katılırlar.
Geçici Madde 1 - İşçilerin sağlığı ve iş güvenliği bakımından özel şart ve
tedbirleri gerektiren nitelikteki işyerleri için ayrıca özel hükümler getiren
tüzükler çıkarılıncaya kadar bu çeşit işyerlerinde bu Tüzüğün uygulama kabili-
yeti olan hükümleri uygulanır.
Geçici Madde 2 - 22 Aralık 1969 günlü ve 6/12782 sayılı Kararname ile yü-
rürlüğe giren İşçi Sağlığı ve İş Güvenliği Tüzüğünün 515-520 nci maddelerini
kapsayan işyerlerinin kurulmasına ve işletilmesine ilişkin hükümleri, 1475
sayılı İş Kanununun ikinci fıkrasına göre, "İşyerlerinin Kurulmasına ve İşle-
tilmesine İlişkin Tüzük" çıkarılıncaya kadar yürürlüktedir.(1)
Geçici Madde 3 - Bu Tüzüğün yürürlüğe girmesinden önce yapılmış olan iş-
yerleri için Tüzüğün 11 inci maddesinin ikinci fıkrası hükümleri uygulanmaz.
Ancak, makina, motor, aparat ve tezgahların yerinin değiştirilmesini ge-
rektiren esaslı onarım ve değişikliklerde bu fıkra hükmüne uyulması zorunlu-
dur.
Madde 536 - 25 Ağustos 1971 günlü ve 1475 sayılı İş Kanununun 74 üncü mad-
desinin birinci fıkrasına dayanılarak düzenlenen ve Danıştayca incelenen bu
Tüzük hükümleri, Resmi Gazete ile yayımı gününde yürürlüğe girer.
Madde 537 - Bu Tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.
------------------------
(1) Bu maddede 1475 sayılı İş Kanununa göre çıkarılacak "İşyerlerinin Kurulma-
sına ve İşletilmesine İlişkin Tüzük" çıkarılıncaya kadar, 22.12.1969 tarih
ve 6/12782 sayılı Kararname ile yürürlüğe konulan "İşçi Sağlığı ve İş Gü-
venliği Tüzüğünün" 515-520 nci maddeleri ekte yayınlanmıştır.
İŞÇİ SAĞLIĞI VE İŞ GÜVENLİĞİ TÜZÜĞÜNÜN
515 - 520 NCİ MADDELERİ
İşyerlerinin kurulmasına ve işletilmesine ilişkin hükümler
Madde 515 - Bu Tüzüğün yürürlüğe girmesinden sonra yeniden bir işyeri kura-
cak ve açacak olan her işveren; o işyerinin ve müştemilatını, yapılacak işin
özelliğine göre işçi sağlığı ve iş güvenliği bakımlarından bu Tüzükte yazılı
gerek birinci, gerekse ikinci derecedeki şart ve tedbirlere tamamiyle uygun bir
şekilde tesis ve tertip ile zorunlu olduğu gibi, Tüzüğün yayımından önce var
olan eski işyerlerinin ve müştemilatının da, işverenlerce aynı şekilde bu Tüzük
hükümlerine uygun bir hale getirilmesi zorunludur.
Madde 516 - I -Bu Tüzükte yazılı işçi sağlığını koruma ve iş güvenliği ile
ilgili şart ve tedbirlerden önemleri bakımından esasa ilişkin ve birinci dere-
cede sayılanlar şunlardır:
a) İşyeri olarak kurulmuş veya kurulacak binalarla müştemilatında, inşa ve
tesise ilişkin bulunan aslı ve sabit nitelikteki şart ve tedbirler,
b) İşyerlerinde buhar kazanı ve makinaları, motorlar, jeneratörler, trans-
misyon tertibatı, yüksek gerilim tesisatı, asansör ve elevatörler gibi teknik
tertibat ve cihazlar bulunduğu veya bulunacağı hallerde, bunlara ait inşai veya
asli ve sabit nitelikteki şart ve tedbirler.
II - Bu Tüzükte yazılı işçi sağlığını koruma ve iş güvenliği şart ve ted-
birlerinden, yukarıda gösterilmiş bulunanlardan gayrısı ikinci derecede sayı-
lır.
Madde 517 - I - Bu Tüzüğün yürürlüğe girmesinden sonra yeniden kurulacak
işyerlerinden, Umumi Hıfzıssıhha Kanununun 12 nci babında belirtilen gayrı sıh-
hi müesseseler ile Ağır ve Tehlikeli İşler Tüzüğünde belirtilen işlerde, (10)
ve daha fazla işçi çalıştıracak işyerleri ve bu miktardan daha az işçi çalıştı-
rılsa dahi, maden ve taş ocakları işyerleri ile parlayıcı, patlayıcı, tehlikeli
ve zararlı maddelerle çalışılan işyerlerinde alınacak tedbirler hakkındaki Tü-
zük kapsamına giren işyerleri için, bunların işveren veya işveren vekilleri, o
bölgede İş Kanununun uygulanmasını sağlamakla görevli makama önceden başvura-
rak, kurulacak işyerinin adını ve yerini, yeniden inşa edilecek bir binada mı)
yoksa var olan herhangi bir binanın tamamında veya bir kısmında mı kurulacağı
ve her iki halde de binanın cinsini ve müştemilatını, işyeri kurulduktan sonra
yapılacak işlerin nitelik ve özelliklerini, bu gibi işleri yapmak için işyerin-
de ne gibi tesisat ve tertibat meydana getireceğini, yaklaşık olarak günde kaç
işçi çalıştıracağını, birden fazla posta ile çalışacağı hallerde, her postadaki
işçi sayısını, muharrik kuvvet, makina ve benzeri cihazlar kullanılacaksa, bun-
ların niteliklerini ve özelliklerini gösteren ve kurula-
cak işyerinin bu Tüzük hükümlerine uygun olup olmayacağının tetkik ve tespit
edilmesini isteyen bir beyannameyi, iki nüsha olarak, alındı karşılığında ve-
recekler veya posta ile iadeli taahhütlü olarak göndereceklerdir.
Yapılacak işin niteliğine ve özelliğine göre, kurulacak işyerinin bina
durumuna ve şartlarına ve buradaki asli ve esasi tesisat ve tertibata ait plan,
kroki, fotoğraf veya model gibi gerekli belgeler dahi ikişer nüsha olarak bu
beyannameye eklenecektir.
Ayrıca Umumi Hıfzıssıhha Kanunu ve diğer kanunlar uyarınca ruhsat alınması-
nı gerektiren durumlar bulunduğu hallerde, ilgili makamlardan alacakları belge-
ler veya onanmış örnekleri de bu beyannameye eklenecektir.
II - Bu müracaat üzerinde; İş Kanununun uygulanmasını sağlamakla görevli
makam, tatil günleri başında en çok (30) iş günü içinde bu beyanname ve ekle-
rini inceleyerek bu Tüzük hükümlerine uygunluğunu tespit eyledikten veya bun-
lar üzerinde gereken değişiklik ve düzeltmeleri işveren veya işveren vekiline
yaptırdıktan sonra, beyannamenin ve buna ekli belgelerin ikinci nüshalarını
onaylayarak, o işyerinin kurulmasına izin verildiğini yazı ile bildirir.
Bu izni aldıktan sonra, o işyerini kurmaya başlayan işveren veya işveren
vekili, tesisatı yaptırıp bitirince, işyerini işletmeye açmak üzere tekrar yazı
ile aynı makama başvurarak, kurulan işyerinin muayene ve kontrol edilmesini is-
teyecekler ve yetkili memurlar, bu isteğin yapılmasından itibaren en çok (30)
iş günü içinde, yeni kurulan işyerine giderek muayene ve kontrolda bulunacak-
lardır. Bu işlem sonucunda gerekli şartlara uygunluğu anlaşılan işyerine, açı-
lıp işletilmesinde bir sakınca görülmediğine dair bir işletme belgesi verilir.
III - İlgili makamlarca beyanname ve ekleri üzerindeki inceleme ve onayla-
ma işlemleri, süresi içinde sonuçlandırılmadığı veya değiştirilmeleri ve dü-
zeltilmeleri gereken durumlar bildirilmediği hallerde, işveren veya işveren ve-
kili, kendi beyannamesi ve eklerine göre, işyerini kurmak serbestisini kazana-
bileceği gibi, işyeri kurulduktan sonra yetkili memurlarca yapılacak muayene
ve kontrolda, süresi içinde yapılıp işletme belgesi verilmez veya işyerindeki
tesisatın kurma iznine esas olan planlara ve diğer belgelere uygunsuzluğu nede-
ni ile hangi yönlerin düzeltilmesi ve tamamlanması gerektiği bildirilmez ise,
işveren artık o işyerini açıp işe başlamakta serbest olur.
IV - Yeni kurulan işyerlerinden, esasa ilişkin ve birinci derecedeki şartla-
rı tamamlamış bulunup da ikinci derecedeki şartları gereğince tamamlamamış
olanlarının, derhal açılıp işletilmesinde ilgili makamca bir sakınca görülmez
ise, bu eksikler yine (519) uncu maddede yazılı süreler içinde tamamlanması
şartı ile ve bu süreler içinde eksiklerin tamamlan-
dığı tespit edilmesi halinde, asıl belge ile değiştirilmek üzere, işyeri için
bir geçici işletme izni verilebilir.
Madde 518 - I - Bu Tüzüğün yürürlüğe girmesinden sonra kurulacak olan iş-
yerlerinden, işçi sağlığı ve iş güvenliği bakımından özel şart ve tedbirleri
gerektiren kablo döşemesi, dalgakıran, tünel, kanalizasyon inşaatı gibi yeral-
tında veya sualtında çalışılacak işlerin ve her türlü kara nakliyat ve her tür-
lü yol onarımı ve bakımı gibi açıkta çalışılan işlerin yapıldığı işyerleri için
önceden müracaatla kurma izni ve işletme belgesi almak zorunlu değildir. Ancak,
işveren veya işveren vekilleri bu gibi işyerlerinin kurulup işletmeye açıldığı-
nın üçüncü günü akşamına kadar, o bölgede İş Kanununun uygulanmasını sağlamakla
görevli makama yazı ile baş vuracak, açılan işyerinin adını ve yerini, çalışma-
ya başladığı tarihi, yapılan ve yapılacak işlerin çeşidini, nitelik ve özelli-
ğini, günde ne kadar işçi çalıştırıldığını yazılı olarak bildirecektir.
II - Bu baş vurma üzerine, yetkili makamlar o işyerine giderek muayene ve
kontrolu yaparlar. Bu muayene ve kontrollar sonucunda eksikler görüldüğü hal-
lerde, bunların tamamlanması ve düzeltilmesi için (519) uncu maddeye göre, il-
gili makamca bir süre verilir ve durum, işveren veya işveren vekiline yazı ile
bildirilir. Verilen sürelerde eksiklerin tamamlandığı, ikinci bir muayene ile
anlaşılan veya ilk muayenesinde eksikleri görülmeyen işyerlerine, bir işletme
belgesi verilir.
Madde 519 - Bu Tüzüğün yürürlüğe girmesinden sonra kurulacak işyerlerinin,
(517) nci maddenin IV üncü ve (518) inci maddenin II nci bendinde yazılı olan
hallerde, muayene ve kontrolları sonucunda görülecek eksiklikler nedeniyle ma-
halli ilgili makamlarca verilecek süreler, tamamlanması, düzeltilmesi istenen
durumların, işçi sağlığını koruma ve iş güvenliği bakımlarından önemlerine ve
bunlar için gerekli malzeme ve araçların, yurt içinden veya yurt dışından sağ-
lama imkanlarına göre, (6) ayı geçmemek üzere tayin ve takdir olunur.
Bundan daha uzun bir süreyi gerektiren hallerde durum, ilgili makamca ge-
rekçesi ile birlikte Çalışma Bakanlığına arz edilir ve Bakanlığın onayı ile
bu süre, en çok (6) ay daha uzatılabilir.
Bu baş vurma üzerine, (518) inci maddenin II nci bendine göre işlem yürü-
tülür.
Madde 520 - İşletme belgesi alındıktan sonra herhangi bir işyerinin tesi-
sat ve tertibatında veya makina ve cihazlarında eklemeler, yenilemeler veya
değişiklikler yapılması hallerinde, bunlar o işyerinin özelliklerine göre,
esasa ilişkin ve birinci derecede iseler, bunlar hakkında (517) nci maddenin
(I) ve (II) nci bentleri hükümleri uygulanır. İkinci derecedekiler hakkında
ise, iş durdurulmaksızın, süresi içinde gereği yapılır.
Mevzuat inceleme
Mevzuat-İçtihat-Makale
Seçimlerin Temel Hükümleri ve Seçmen Kütükleri Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun
Afet Sigortaları Kanunu
Tapu Kanunu ve Kadastro Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun
Milletvekillerine, Yasama Organı Eski Üyelerine, Dışarıdan Atandıkları Bakanlık Görevi Sona Erenlere Tedavi Yardımı Yapılmasına Dair Yönetmelik
HAKSIZ TUTUKLAMA NEDENİYLE TAZMİNAT
Tüm Mevzuat
|
Anasayfa
Portal
Forumlar
Yönetim
SSS
Üye Kayıt
