TÜRK KANUNU MEDENİSİNİN YÜRÜRLÜKTEN
                        KALDIRILMIŞ HÜKÜMLERİ
    Kanun Numarası          : 743
    Kabul Tarihi            : 17/2/1926
    Yayımlandığı R.Gazete   : Tarih: 4/4/1926 Sayı: 339
    Yayımlandığı Düstur     : Tertip: 3 Cilt: 7 Sayfa: 237
    1 - 15/6/1938 tarih ve 3453 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 88)

    Madde 88  - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Erkek onsekiz ve kadın onyedi yaşını ikmal etmedikçe evlenemez.
    Şu kadar ki hakim, fevkalade hallerde ve pek mühim bir sebebe mebni onbeş
yaşını ikmal etmiş olan erkek ve kadının evlenmesine müsaade edebilir. Ana ve
baba ve vasi de dinlenir.
    2 - 9/3/1954 tarih ve 6333 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya de-
ğiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 639)

    Madde 639  - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    b) Fevkalade müruru zaman:

    Madde 639 - Tapu sicilinde mukayyet olmayan bir gayrimenkulü nizasız ve fa-
sılasız yirmi sene müddetle ve malik sıfatı ile yedinde bulundurmuş olan kimse o
gayrimenkulün kendi mülkü olmak üzere tescili talebinde bulunabilir.
    Tapu sicilinden maliki kim olduğu anlaşılamayan veya yirmi sene evvel vefat
etmiş yahut gaipliğine hüküm verilmiş bir kimsenin uhdesinde mukayyet olan bir
gayrimenkulü aynı şerait altında yedinde bulunduran kimse dahi o gayrimenkulün,
mülkü olmak üzere tescilini talep edebilir. Tescil ancak hakimin emriyle olur.
    3 - 29/6/1956 tarih ve 6763 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 920)

    Madde 920 fıkra iki - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Bu tahditler tapu siciline şerh verilmekle gayrimenkul üzerinde sonradan ik-
tisap olunan rehin sahiplerine karşı dermeyan olunabilir.
    4 - 23/11/1960 tarih ve 138 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 679)

    Madde 679  - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Kaynak, arzın mütemmim bir cüzü olup mülkiyeti, kaynadıkları toprağın mülki-
yeti ile beraber iktisap olunur. Başkasının arzındaki kaynaklardan istifade ir-
tifak hakkı olarak tapu siciline kayıt ile tesis olunur.
    Yer altındaki sular kaynaklar gibidir.
MÜLGA HÜKÜMLER, ŞUBAT 1991 (EK - 5)
    5 - 13/7/1967 tarih ve 903 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya de-
ğiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 73, 74, 75, 76, 77,
78, 79, 80, 81.)

    Madde 73  - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
                                   Tesis
    (A) TESİS:
    I. Umumiyet itibariyle:

    Madde 73 - Tesis, bir malın muayyen bir maksada tahsisidir.

    Madde 74 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    II. Tesisin şekli:

    Madde 74 - Tesis, resmi bir senetle yahut vasiyet tarikı ile vücut bulur.
Tesisin mahkeme siciline kaydı, tesis senedi müeddasına ve tesisi teftiş kendi-
sine ait olan makamın talimatına göre icra olunur.
    Bu kayıt tesisi idare edeceklerin isimlerini gösterir.

    Madde 75 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    III. Mirasçıların ve alacaklıların dava hakkı:

    Madde 75 - Hibede olduğu gibi, tesis edenin mirasçıları ve alacaklıları ta-
rafından, tesise itiraz olunabilir.

    Madde 76 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    (B) TESİSİN TEŞKİLİ:

    Madde 76 - Tesis senedinde tesisin uzuvları ve sureti idaresi gösterilir.
Bunlar kafi derecede gösterilmemiş olursa tesisi teftiş kendisine ait olan makam
tarafından lazımgelen tedbirler yapılır.
    Tesisi, gayesine göre teşkil etmek mümkün olamazsa tesis eden itiraz etme-
dikçe veya tesis senedinde hilafına sarih bir hüküm bulunmadıkça tesisin malları
teftiş makamı tarafından mümkün mertebe gayece aynı olan diğer bir tesise tahsis
ve teslim olunur.

    Madde 77 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    (C) TEFTİŞ:

    Madde 77 - Tesis; gayesine göre Devlet, vilayet, belediye ve köyden hangisi-
ne taallük ediyorsa onun teftişine tabidir.
    Teftiş makamı, tesis mallarının gayesine muvafık surette sarfına nezaret
eder.

    Madde 78 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    (D) TADİL:
    I. Teşkilatın tebdili:

    Madde 78 - İcra Vekilleri Heyeti, teftiş makamının teklifi üzerine tesisin
idare heyetinin tahriri mütalaasını aldıktan sonra mallarını muhafaza veya gaye-
sini idame için kat`i ihtiyaç bulunduğu halde teşkilatını tebdil edebilir.

    Madde 79 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    II. Gayenin tebdili:

    Madde 79 - Tesisteki gayenin mahiyet ve şumulü; tesis ile tesis edenin arzu-
su arasındaki tevafuku açıktan açığa izale edecek derecede tebeddül etmiş olursa
İcra Vekilleri Heyeti; teftiş makamının teklifi üzerine tesisin idare heyetinin
tahriri mütalaasını aldıktan sonra, gayesini tebdil edebilir. Tesisin gayesini
tehlikeye koyan vezaif ve şeraitin ilga veya tebdili dahi aynı hükümlere tabi-
dir.

    Madde 80 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    (H) AİLE TESİSLERİ VE DİYANİ TESİSLER:

    Madde 80 - Hukuku amme ahkamı mahfuz kalmak üzere aile tesisleri ve ibadete
müteallik bir hizmetin ifası için münhasıran diyani olan tesisler teftiş ve mu-
rakabeye tabi değildir. Mezkür tesislerin hukuku hususiyeye müteallik ihtilafla-
rının mercii halli, mahkemedir.
    (V) FESİH:
    I. Kanunen ve hakimin karariyle:
    Gayesi gayrikabili husul bir hale gelen tesis, kendiliğinden münfesih olur.
Gayesi kanuna yahut adabı umumiyeye muhalif olduğu takdirde tesis, hakim tara-
fından fesholunur.

    Madde 81 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    II. Dava hakkı ve kaydın terkini:

    Madde 81 - Tesisin feshini, teftiş makamı veya her alakadar talep edebilir.
Fesih, terkini kayıt için memuruna tebliğ olunur.
    6 - 13/2/1973 tarih ve 1659 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 453)

    Madde 453 fıkra üç - (13/7/1967 tarih ve 903 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Ancak vakfın gelirinin % 20 si kendisine bırakılan mahfuz hisseli mirasçılar
tenkis davası açamazlar.
    7 - 21/5/1981 tarih ve E. 1980/29, K. 1981/22 sayılı Anayasa Mahkemesi Kara-
rı ile iptal edilmiş hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 310)

    Madde 310 fıkra iki - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Münasebeti cinsiye zamanında, müddeaaleyh evli ise; hakim, babalığa hükmede-
mez.
    8 - 16/6/1983 tarih ve 2846 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 253)

    Madde 253 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Evlat edinme hakkı en az kırk yaşında olup ta nesebi sahih, füruu bulunma-
yanlara münhasırdır. Evlat edinen kimsenin evlatlıktan en az onsekiz yaş büyük
olması şarttır.
MÜLGA HÜKÜMLER, ŞUBAT 1991 (EK - 5)
    9 - 16/4/1986 tarih ve 3276 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: Geçici Madde)
    (İşlenemeyen hükümlerde yeralan) Geçici Madde - (16/6/1983 tarih ve 2846 sa-
yılı Kanunun hükmüdür.)
    Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce mümeyyiz olmayan küçükleri bir-
likte evlat edinmiş olanlar, Kanunun yürürlüğünü izleyen bir yıl içinde, ilgili
mercilere başvurmak suretiyle yukarıdaki hükümlerin kendileri hakkında da uygu-
lanmasını isteyebilirler. Ancak, bu Kanun yürürlüğe girdiği tarihte reşit ve mü-
meyyiz olan evlatlıklar ile ilgili olarak bu madde esaslarına göre yapılacak uy-
gulamada evlatlıkların da muvafakatları aranır.
    10 - 4/5/1988 tarih ve 3444 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 24, 94, 96, 134,
137, 142, 144, 145.)

    Madde 24 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    2 - Dava hakkı:

    Madde 24 - Şahsi menfaatlerinde haksız tecavüze uğrayan kimse, hakimden te-
cavüzün menini talep edebilir.
    Maddi veya manevi tazminat namiyle muayyen bir meblağ davası ancak kanunun
tayin ettiği halde ikame olunur.

    Madde 94 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Gaipliğine hükmolunan kimsenin kocası veya karısı; hakim, evliliğin feshine
hükmetmedikçe evlenemez.
    Gaibin karı veya kocası evliliğin feshini gaiplik davasiyle birlikte talep
edebileceği gibi ayrıca da dava edebilir. Boşanma hakkındaki usul burada dahi
caridir.

    Madde 96 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Boşanma ile birbirinden ayrılmış olan karı ve koca, hakim tarafından tayin
olunan memnuiyet müddeti içinde, tekrar evlenemez.
    Karı ve koca birbirleriyle evlenmek isterlerse, bu müddet hakim tarafından
kısaltılabilir.

    Madde 134 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    VI. İmtizaçsızlık:

    Madde 134 - Aralarında müşterek hayatın çekilmez bir hale gelmesini mucip
olacak derecede şiddetli bir geçimsizlik başgösterdiği takdirde karı kocadan her
biri, boşanma davasında bulunabilir.
    Eğer geçimsizlik, iki taraftan birine daha ziyade kabili isnat ise boşanma
davasını ikame hakkı ancak diğer tarafa aittir.

    Madde 137 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    III. Muvakkat tedbirler:

    Madde 137 - Hakim, davanın ikamesini mütaakıp lazım gelen ve bilhassa kadı-
nın iskan ve infakına ve karı kocanın mali münasebetlerine ve çocukların muhafa-
zasına mütaallik muvakkat tedbirleri ittihaz eder.

    Madde 142 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Boşanma hükmünde kabahatli olan tarafın yeniden evlenememesi için hakim, bir
seneden az ve iki seneden fazla olmamak üzere bir müddet tayin eder.
    Hakim tarafından hükmedilen ayrılığın müddeti buna mahsubedilir.

    Madde 144 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    2 - Nafaka:

    Madde 144 - Kabahatsız olan karı yahut koca, boşanma neticesi olarak büyük
bir yoksulluğa düşerse, diğeri boşanmaya sebebiyet vermemiş olsa dahi kudreti
ile mütenasip bir surette bir sene müddetle nafaka itasına mahküm edilebilir.

    Madde 145 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    3 - İrat:

    Madde 145 - Bir mukavele veya hüküm ile kendisine maddi ve manevi tazminat
veya nafaka olarak bir irat tahsis edilmiş olan karı veya koca, yeniden evlenir-
se bu irat kat`olunur. Yoksulluğu sebebiyle kendisine nafaka tayin edilmiş olan
karı veya kocanın yoksulluğu zail olmuş veya hissolunacak derecede azalmış ise,
borçlunun talebi üzerine nafaka kat veya tenzil olunur. Borçlunun mali kudreti
nafaka miktarına nazaran azaldığı surette dahi aynı hüküm caridir.
    11 - 4/7/1988 tarih ve 336 sayılı KHK ile yürürlükten kaldırılmış veya de-
ğiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 36) (1)

    Madde 36 fıkra iki - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Yabancı memleketlerdeki Türkiye mümessillerine, İcra Vekilleri Heyetince nü-
fus memurluğu salahiyeti verilebilir.
    12 - 29/11/1990 tarih ve E: 1990/30, K: 1990/31 sayılı Anayasa Mahkemesi
Kararı ile iptal edilmiş hükümlerin metinleri. (Madde numarası : 159.)

    Madde 159 - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    (c) KARININ MESLEK VEYA SANATI :
    Karı koca mallarını idare için hangi usulü kabul etmiş olursa olsun karı,
kocanın sarahaten veya zımnen müsaadesi ile bir iş veya sanat ile iştigal
edebilir.
    Kocanın izinden imtinaı halinde, karı, kendisinin bir iş veya bir sanat ile
iştigal etmesi birliğin veya bütün ailenin menfaati icabı olduğunu ispat ederse
bu izin, hakim tarafından verilebilir. Koca, karısını bir iş veya sanat ile
iştigalden menettiği takdirde keyfiyet katibi adil marifetiyle ilan edilmedikçe
hüsnü niyet sahibi üçüncü şahıslara karşı hüküm ifade etmez.
---------------------------
(1) 4/7/1988 tarih ve 336 sayılı KHK, 7/2/1990 tarih ve 3612 sayılı Kanun ile
    aynen kabul edilerek kanunlaşmıştır.
    13 - 14/5/1997 tarih ve 4248 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış veya
değiştirilmiş olan hükümlerin metinleri. (Madde numaraları: 153)

    Madde 153 fıkra bir - (17/2/1926 tarih ve 743 sayılı Kanunun hükmüdür.)
    Karı, kocasının aile ismini taşır.

Tüm Mevzuat