YERALTI SULARI TÜZÜĞÜ

09/06/2026 Mevzuat bölümü

Kanun Yönetmelik Tüzük

Kanun Hükmünde Kararname (KHK)

Mevzuat Listesi

YERALTI SULARI TÜZÜĞÜ
Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi : 20.7.1961, No : 5/1465
Dayandığı Kanunun Tarihi : 16.12.1960, No : 167
Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi : 8.8.1961, No : 10875
Yayımlandığı Düsturun Tertibi : 4, Cildi: 1, S. 2975
Tüzüğün maksadı :

Madde 1 - 167 sayılı Yeraltı Suları hakkındaki Kanunun tatbikatı, aynı kanu-
nun 20 nci maddesi gereğince hazırlanan bu Tüzük hükümlerine göre yürütülür.
İşletme sahaları:

Madde 2 - Yeraltı suyu işletme sahalarının sınırları ve karakteristikleri
Devlet Su İşleri (DSİ) Genel Müdürlüğünce tayin ve tesbit edildikçe, gerekli
Bakanlar Kurulu Kararı alınmak üzere keyfiyet Bayındırlık Bakanlığına intikal
ettirilir. Çıkacak karara göre "Yeraltı Suyu İşletme Sahaları" DSİ tarafından
Resmi Gazete ile ve ayrıca mahallerinde çıkan gazetelerde, gazete çıkmayan yer-
lerde de mütat vasıtalarla ilan olunur.
El ile açılan kuyular:

Madde 3 - a) Satıh alüvyonları içinde kazma, kürek, varyoz ve baramin gibi
el kazısı aletleri ile kazılan her derinlikteki kuyularla, ilk su tabakası için-
de en çok 10 metre derinliğe kadar, en çok 100 milimetre çapında boru çakılarak
açılan kuyular, el ile açılan kuyu sayılır.
b) El ile açılan kuyulardan en çok faydalı ihtiyaca yetecek kadar su çekile-
bilir. Yeraltı suyu deposu bu ihtiyacı karşılayamıyacak durumda ise, deponun
normal verimi kadar su alınması gereklidir.
c) Artezyen sahalarda el ile açılan kuyular teknik yönetmelikte belirtildiği
şekilde tercih ve teçhiz edilir. Artezyen yapan kuyulardan faydalı ihtiyaçtan
fazla su alınmasını önliyecek tarzda ilgilinin gerekli bütün tedbirleri alması
ve bu hususta DSİ. ce yapılacak tavsiyeleri yerine getirmesi mecburidir.
Belge alınması gerekli kuyular:

Madde 4 - a) Belge alınarak açılacak kuyu derinlikleri DSİ tarafından bölge
bölge tesbit edilerek Bakanlar Kurulunun tasvibinden sonra ilan olunur.
b) Yeraltı suyu araştırmaları ilerledikçe yeraltı suyu deposunun korunması
bakımından zaruret hasıl olursa, (a) fıkrasında tesbit ve ilan olunan derinlik-
ler yer yer değiştirilir ve Bakanlar Kurulunun tasvibi alınmak suretiyle yeni
kuyu derinlikleri ilan olunur.
Kuyu, tunel ve galeri belgesi:

Madde 5 - 3 üncü maddeye göre, elle çalışan veya 4 üncü madde hükümlerince
tesbit ve ilan edilecek derinliklerden daha az derin olan kuyular hariç, su
temini maksadı ile açılacak her çeşit kuyularla, ufki ve meyilli her türlü
tunel ve galeriler için arama, kullanma, ıslah ve tadil belgesi alınması mecbu-
ridir.
Belge için müracaat:

Madde 6 - a) Belge almak için önce en yakın DSİ teşkilatına müracaatla veya
en yakın mülkiye amiri vasıtasiyle, belge isteme formu temin edilir. Bu form
eksiksiz ve doğru olarak doldurulur.
Belge isteme formuna;
1 - DSİ tarafından hiç etüd edilmemiş sahalar için, teknik yönetmelikte
belirtildiği hususları haiz hidrojeolojik veya jeofizik rapor icabediyorsa
her ikisi, harita, konuya göre hazırlanmış plan ve projelerden üçer takım ekle-
nir.
2 - DSİ tarafından hidrojeolojik veya jeofizik etüdü yapılmış olan sahalar
için yalnız teknik yönetmelikte belirtilen hususları haiz işler yerini gösteren
harita ve krokilerle projelerden üçer takım eklenir.
3 - İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahalari için, teknik yönetmelikte
belirtilen hususları haiz işin yerini gösteren krokiler ile projelerden üçer
takım eklenir.
Form ve ekleri mahallin bağlı bulunduğu DSİ teşkilatına verilir veya en ya-
kın mülkiye amiri vasıtası ile bu teşkilata gönderilir.
b) Belge almak için müracaat eden kimsenin sırasını, DSİ teşkilatına veya en
yakın mülkiye amirine baş vurulduğu tarih belli eder.
DSİ nin belge isteyen kimseye cevap vereceği bir aylık sürenin başlangıcı,
dilekçe ve yukarıda sözü edilen eklerinin DSİ teşkilatına resmen ulaştığı tarih-
tir.
Belge talebinde bulunan kimseye, isteği üzerine müracaat tarihini gösteren
bir makbuz verilir.
c) Aynı etüd sahası dahilinde birden fazla kuyu açmak istiyen kimse, bu hu-
susu belge isteme formunda belirtir. Eğer aynı sahada bilahare ilave bir kuyu
daha açmak isterse, yeni belge isteme formunda, yanlız kroki ve projeleri ekli-
yecek ve ilk belgesinin tarih ve numarasını belirtecektir.
Etüd ve proje yapmağa veya kuyu açmağa yetkili kimseler:

Madde 7 - a) Belge alınması gerekli hallerde, yeraltı suyunun araştırılması
ve temini maksadıyla yapılacak her türlü arama, kullanma, ıslah ve tadil işleri
için bu sahalarda yetkili jeolog, hidrojeolog ve mühendisler tarafından konuya
göre teknik yönetmelikte belirtildiği
şekilde hidrojeolojik etüd raporu veya tatbik projesi hazırlanması ve tatbikın-
dan önce bunların ilgili DSİ teşkilatına tasdik ettirilmesi mecburidir. Bu gibi
rapor ve projelerin tekniğine ve teknik yönetmeliğine uygun ve doğru olarak
hazırlanmasından yukarıda adı geçen fen elemanları mesuldür.
b) Tasdikli projeler ve hidrojeolojik raporlar, teknik yönetmeliğe uygun
olarak, kuyu,tunel veya galeri açma işlerinde yetişmiş yetkili bir jeolog,hid-
rojeolog veya mühendisin mesuliyet ve nezareti altında tatbik edilir.
c) Belgesine ve tasdikli projesine uygun olarak açılacak kuyu, tunel ve
galerilerle meydana getirilecek tesis, ıslah ve tadil işleri ehliyetli sondör,
kuyucu, galerici ve tunelciler tarafından yapılır.
Belge, rapor ve proje işleri:

Madde 8 - a) Yeraltı suyu arama, kullanma, ıslah ve tadil belgesi almak
üzere 6 ncı maddeye göre yapılan müracaatlar, yetkili DSİ teşkilatınca tetkik
edilerek belge verilmek veya gerekli hidrojeolojik etüd raporu ve tatbik proje-
leri tasdik veya red edilmek suretiyle, müracaat tarihinden itibaren bir ay
içerisinde cevaplandırılır. Belge verilmediği veya rapor ve projeler kabul olun-
madığı takdirde, sebepleri verilen cevapta açıkça belirtilir.
b) Yeraltı suyu arama, kullanma, ıslah ve tadil belgeleri için özel formlar
hazırlanır ve bunların ne suretle kullanılacağı teknik yönetmelikte belirtilir.
c) Açılacak her kuyu için ayrı belge verilir. Belge, ait olduğu kuyuya mah-
sustur, başka bir kuyu için kullanılamaz. Belge, üzerinde adı ve soyadı yazılı
kimseye aittir, başkalarına devredilemez.
Yeterlik belgesi:

Madde 9 - a) Belge alınması gerekli yeraltı suyu işleri, konuya göre sondör,
kuyucu, galerici ve tunelci gibi ehliyetli kimseler tarafından yapılır. Bu gibi
kimselerin yeraltı suyu işlerinde çalışabilmeleri için yetkili DSİ teşkilatına
müracaatla imtihan olmaları ve yeterlik belgesi almaları mecburidir.
b) Yeterlik belgesi almak istiyenler için, her yıl 1 Ocak ile 31 Mart tarih-
leri arasında DSİ Genel Müdürlüğünce merkezde veya lüzumlu görülecek bölge
müdürlüklerinde, teknik yönetmelikte müfredatı gösterilen yeterlik imtihanları
açılır. İmtihanların günleri ve yerleri imtihandan 30 gün önce DSİ. ce ilan
olunur.
c) İmtihana girebilmek için isteklinin Türk vatandaşı olması, en az ilk oku-
lu bitirmesi sağlık durumunun bu kabil işlerde çalışmağa elverişli olması ve
meslekinde yeteri kadar tecrübesi bulunması şart-
tır. Bu vasıfları haiz olanlar, bunları gösteren vesikalarla birlikte, ilan edi-
len tarihlerde, DSİ teşkilatına baş vururlar.
d) Yeterlik belgeleri, birinci ve ikinci sınıf olmak üzere, iki türlüdür.
Belge istediği dalda en az dört yıl çalışan ve imtihanda başarı gösterenlere
ikinci sınıf ehliyet verilir. Bu gibi kimseler yeterlik belgesi aldıkları saha-
larda, yetkili teknik elemanların nezaret ve mesuliyeti altında iş görürler.
Belge istediği dalda başarı göstererek en az yedi yıl çalışmış olanları,
DSİ. ce açılacak imtihanlarda muvaffak olmak şartiyle, birinci sınıf yeterlik
belgesi verilir. Bu gibi kimseler, yeterlik belgesi aldıkları sahalarda, yetki-
li teknik elemanların mesuliyeti altında, teknik yönetmelikte gösterildiği
şekilde, gerekli tecrit ve teçhiz işleriyle pompa tecrübelerini de yapabilirler.
e) Yeterlik belgesi alan kimseler kanunlara, tüzüğe ve teknik yönetmeliklere
uygun olarak iş yapmak, kayıtları doğru tutmak, formları eksiksiz ve doğru dol-
durmak ve istenen bilgileri yetkililere zamanında vermek mecburiyetindedirler.
Bu hususlara riayet etmiyenlere DSİ. ce birinci defasında ihtar verilir. İkinci
defasında altı ay müddetle yeterlik belgeleri geri alınır. Üçüncü defasında ise
yeterlik belgeleri bir daha geri verilmemek üzere iptal edilir.
Belgelerin kontrolü:

Madde 10 - Belge sahipleri kontrol maksadı ile talep vukuunda belgelerini
yetkili DSİ elemanlarına göstermeye mecburdurlar.
Yeraltı suyu ile ilgili işlerin kontrolü:

Madde 11 - DSİ yeraltı suyu aranması, kullanılması, işletilmesi ve tesisle-
rin ıslah ve tadil edilmesi işlerinin verilen belgelere, teknik yönetmeliklere
uygun olarak yapılıp yapılmadığını her an kontrol yetkisine sahiptir. Kontrol
sonunda bu şartlara riayet edilmediği görülürse, durum DSİ. ce bir zabıtla tes-
bit edilir ve belli bir müddet içinde gerekli tedbirleri alması belge sahibine
yazı ile bildirilir. Belge sahibi verilen müddet içinde belge ve yönetmeliğe
göre istenen tedbirleri almak mecburiyetindedir. Aksi takdirde keyfiyet DSİ.ce
hazırlanmış zabıtla birlikte ilgili sulh mahkemesine intikal ettirilerek 167
sayılı kanunun 18 inci maddesine göre hareket edilir.
Yeraltı suyu deposunun kontrolü:

Madde 12 - İlan edilmiş yeraltı suyu işletme sahaları içinde veya dışında,
kanunun 8 inci maddesine göre tesbit ve ilan edilen derinliklerden daha derin
olan kuyuların adedi, yerleri, derinlikleri ve diğer vasıflariyle bunlardan çe-
kilecek su miktarı, DSİ.ce tayin ve tesbit edilerek belgeler üzerinde gösteri-
lir. Yeraltı suyu deposunu tükenme-
den, emniyetli sınır içinde, işletme maksadıyla yapılan rasat ve araştırmalara
göre, gerektikçe kuyulardan çekilecek emniyetli su miktarı azaltılıp çoğaltıla-
bilir. Bu takdirde durum yetkili DSİ teşkilatınca belge sahiplerine yazı ile
bildirilir ve verilen belgeler üzerinde gerekli tashihler yapılır. Aynı zamanda
arazi veya kuyu sahiplerinin evvelce tesbit edilen faydalı ihtiyaç miktarı da,
yeraltı suyu deposu kapasitesindeki değişikliğe uygun olarak yeniden ayarlanır.
Arazi veya kuyu sahipleri kuyulardan bu şekilde yeniden tesbit edilip kendile-
rine yazı ile bildirilen veya belgelerine işlenen emniyetli su miktarından
fazla su çekmezler.
Bilgi verilmesi:

Madde 13 - Arama, kullanma, ıslah ve tadil maksadıyla:
a) Kuyu, tunel ve galerilerin meydana getirilmesi ve tasdikli etüd raporu ve
projelerin tatbikatı ile ilgili her türlü bilgi ve doneler ile, DSİ. ce gerekli
görülen diğer malümat, mesul mühendis, jeolog veya hidrojeolog tarafından
teknik yönetmelikte belirtildiği şekilde ve yazılı olarak, belgeyi veren DSİ
teşkilatına bildirilir. Bu gibi bilgilerin hakikate uygunluğundan ve eksiksiz
olarak DSİ. ye verilmemesinden tatbikata nezaret eden jeolog hidrojeolog veya
mühendis mesuldür.
b) Kuyuların işletilmesi ile ilgili bilgiler talep vukuunda kuyu sahiple-
rince teknik yönetmelikte belirtilen esaslar dahilinde ilgili DSİ teşkila-
tına verilir.
Yeraltı suyu ve tesislerinin korunması:

Madde 14 - a) Gerek arama ve kullanma, gerekse ıslah ve tadil ameliyeleri
esnasında yerüstü suyunun veya kullanmaya elverişli olmayan bozuk kaliteli ve
pis suların, kuyu veya kaynağa karışması; kuyu içerisinde kötü kaliteli su
veren tabakalardaki suyun, iyi kaliteli su tabakalarına karıştırılmaması;
yeraltı suyunun kullanılması esnasında kuyu başlarının ve sulama sahasının
sazlık ve bataklık hale getirilmemesi; yeraltı suyunun boşa akıtılmaması; top-
rak vasıflarına uygun sulama yapılmasına ve tuzlanmalara sebebiyet verilmemesi;
civardaki her türlü yapı ve tesislere zarar verilmemesi için lüzumlu tedbirler
ve koruma şekilleri etüd raporlarında ve projeler üzerinde gösterilecek, tatbi-
kat bunlara ve teknik yönetmelikte yazılı esaslara göre yapılacaktır. Yukarıda
açıklandığı veçhile etüd raporlarında ve tasdikli projeler üzerinde gerekli
tedbirlerle koruma şekillerinin gösterilmesine rağmen yeraltı suyu tesislerinin
meydana getirilmesi sırasında gerekli tedbirlerin alınmamasından tatbikatı
yaptıran jeolog, hidrojeolog veya mühendis sorumludur.
Yeraltı suyu tesislerinin kullanılması sırasında teknik yönetmelikte belir-
tildiği şekilde yukarıda zikredilen koruyucu tedbirlerin alınmamasından ve bu
tedbirlere riayet olunmamasından da belge sahipleri mesuldür.
b) Kullanma esnasında (a) fıkrasında adı geçen korunma tedbirleri herhangi
bir sebeple yetersiz bir hal alırsa, acil ve tehlikeli hallerde mümkün olan
önleyici geçici tedbirler kuyu veya arazi sahipleri, yahutta işletmeciler tara-
fından derhal alınır ve durum 15 gün içinde yazılı veya sözlü olarak ilgili DSİ
teşkilatına bildirilir. Acil ve tehlikeli olmayan hallerde ise islah belgesi
alınmak üzere bir ay içinde DSİ teşkilatına müracaat olunur.
Her iki halde de, teknik yönetmeliğe göre yetkili teknik elemanlara hazır-
lattırılacak islah ve tadil projeleri tasdik ettirilerek belge alınmak suretiy-
le, yetkili fen elemanlarının nezaretinde teknik yönetmeliğe uygun olarak ge-
rekli islah ve tadil işleri, belge sahipleri tarafından yaptırılır.
c) (a) ve (b) fıkralarında yazılı hususlara riayet etmiyenler hakkında du-
ruma göre umumi hükümler veya Kanunun 18 inci maddesi hükümleri uygulanır.
Faydalı ihtiyaç:

Madde 15 - Yeraltı suyunu kullanacak arazi veya kuyu sahibinin veyahutta
işletmecilerinin faydalı su ihtiyacı; sırasıyle içme, temizlik, belediye hiz-
metleri, hayvan sulaması, zirai sulama ve maden ve sanayi suyu, sportif ve ben-
zeri tesislerin faydalı kullanış miktarı gözönünde bulundurularak, tahsis edile-
cek maksada göre ilgili bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, DSİ. ce
tesbit edilir. Faydalı ihtiyaç için ayrılacak su miktarı hiç bir zaman yeraltı
suyu deposunun emniyetli veriminden daha yüksek olamaz.
Komşu hakkı:

Madde 16 - a) Arazisinde faydalı ihtiyaçlarına yetecek kadar su bulunmayan
veya hiç su bulunmayan veya bu suyu elde etmesi için fahiş masraf yapmağa mec-
bur kalan bir kimse, komşu arazide işletilmekte olan bir yeraltı suyu mevcut
ise, bu suyun arazi sahibinin faydalı ihtiyaçlarına yeter miktarından fazlası-
nın kendi faydalı ihtiyaçlarını karşılayacak kısmını istiyebilir. Bu takdirde
suya muhtaç olan komşunun önce kullanma belgesi alması; arazisinde su bulunan
malsahibinin bu kullanış için uğrıyacağı bütün zararları tanzim etmesi, ayrıca
tesis masraflarının amorti edilmemiş kısmına ve işletme masraflarına, kullan-
dığı su miktarı nisbetinde, iştirak etmesi şarttır.
b) Komşu arazide, malsahibinin faydalı ihtiyacından fazla verimli bir kuyu
bulunmakta, fakat bu kuyunun veriminin tamamından istifade edilecek şekilde bir
işletme yapılmamakta ise, suya ihtiyacı olan diğer komşu, gerekli belgeleri
almak ve bu yeni işletmeyi mümkün kılacak bütün formalite ve masrafları şahsen
yapmak şartı ile, kuyu suyunun malsahibi tarafından kullanılmıyan kısmından
faydalanmak istiyebilir.
Bu takdirde, istekli komşunun, malsahibinin bu yüzden düçar olacağı bütün
zarar ve ziyanı tanzim etmesi, malsahibinin evvelce yapmış olduğu tesis masraf-
ları ile ilgili haklarını tanıması, yine malsahibinin almakta olduğu suyu aynen
alabilmesi ve hissesine düşen yeni işletme masraflarının evvelce yaptığı işletme
masraflarını geçmemesini kabul etmesi şarttır.
Yeni işletme masrafları evvelce işletme masraflarından daha az ise komşular
masraf tutarını, aldıkları su nispetinde paylaşırlar.
c) Yukarıda (a) ve (b) fıkralarında yazılı kuyu verimlerinde ve faydalı
ihtiyaç miktarında taraflar arasında ihtilaf olursa, DSİ ye baş vurmaları halin-
de, gerekli masraflar müracaat sahiplerinden alınmak şartı ile, kuyu verimi ve
faydalı ihtiyaç usulüne göre DSİ ce tesbit ve tayin olunur.

Madde 17 - Bu tüzük Resmi Gazete ile yayımı tarihinde yürürlüğe girer.

Madde 18 - Bu tüzük hükümlerini Bakanlar Kurulu yürütür.