ASKERİ MERASİM VE PROTOKOL TALİMATNAMESİ (1)
    Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi        :  30.5.1956, No: 4/7346
    Dayandığı Kanunun Tarihi                :
    Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi        :  29.9.1956, No: 9420
    Yayımlandığı Düsturun Tertibi           :  3, Cildi: 37, S. 2335
                            BİRİNCİ BÖLÜM
                                KARA
                            UMUMİ HÜKÜMLER

    Madde 1 - Bu Talimatnamenin birinci bölümü karada, ikinci bölümü denizde as-
keri merasim ve Protokol işlerinin ne şekilde tertip, tanzim ve yürütüleceğini
ifade eder.

    Madde 2 - Bu Tatimatnamede yazılan veya hususi emirle yaptırılacak askeri
merasimin kanun, kararname ve talimatnameler dairesinde tertip ve tanzimi işi
ile Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti Personel Başkanlığı vazifelidir.

    Madde 3 - Ecnebilerle yapılacak temaslarda, memleketimize ziyarette ve va-
zife maksadı ile gelen ve kendilerine askeri merasim yapılması gereken yabancı
devlet ve askeri erkanına yapılacak bilumum askeri merasim, Erkanıharbiyei Umu-
miye Riyaseti İstihbarat Başkanlığınca, mevcut mevzuat hükümlerine göre ve
lüzumunda Hariciye Vekaletiyle de işbirliği yapılmak Suretiyle tertip ve tanzim
olunur.

    Madde 4 - Hükümet Merkezinden başka yerlerde bu vazife, mahallin en büyük
kumandanı tarafından kadrolarında bu işle tavzif edilmiş şubesi veya kısmı bulu-
nan karargahlarda bu şube veya kısımdan, kadrosunda bu işle tavzif edilmiş şube
veya kısmı bulunmayan birliki, müessese ve okullarda seçilecek bir subay tara-
fından esas vazifesine ek olarak yapılır. Bu subaya protokol subayı denir.

    Madde 5 - Hususi bir emir verilmedikçe; güneş battıktan sonra ve daha üst
rütbelinin bulunduğu yerlerde karşılama ve uğurlamalarda askeri merasim yapıl-
maz.

    Madde 6 - Askeri Merasim ve Protokol Talimatnamesi hükümleri, Jandarma ve
gümrük birliklerinde de aynen tatbik edilir.
-------------------------------------------
    (1) Bu Yönetmelikte düzenlenen merasim ve protokol işlerinin ne şekilde
        tertip, tanzim ve yürütüleceğini şekil ve şemalarla açıklayan ekler
        ve cetveller 3 üncü tertip düsturun 37 inci cild (devamı) sahife 2345`
        te Resmi Gazete`nin 29.9.1956 tarih ve 9420 sayısında yayımlanmıştır.

      Madde 7 - Hudut muhafaza birlikleri ile sabit jandarma ve gümrük kıtaları
toplanarak merasime iştirak ettirilmezler.

     Madde 8 - Merasimde, resmi ziyafetlerde askeri ve mülki protokol dereceleri
aşağıda gösterilmiştir. Tebriklerde; ordu mensupları için kara, deniz, hava,
jandarma ve gümrük sırası içersinde rütbe ve muadili sınıf askeri memur ve kı-
dem, ziyafetlerde ise; tebriklerde göterilen sıra gözetilmeden rütbe ve muadili
askeri memur ve kıdem esas tutulur.
    Askeri ve mülki erkanın birlikte bulunacakları ziyafetlerde barem derecesi
esas ve aynı derecede bulunanlar arasında Ordu mensupları önde tutulur.
    Vali ve kaymakamlar memuriyetleri dışında iken bulunacakları ziyafetlerde en
büyük mülkiye memuru olarak bulundukları takdirde bundan müstesnadırlar.
                           ASKERİ PROTOKOL SIRASI
    1. TÜmgeneral - tümamiral: maraşal- büyükamiral, muadili as.me.
    2. Tuğgeneral - tuğamiral ve muadili askeri memur.
    3. Albay ve muadili askeri memur.
    4. Yarbay ve muadili askeri memurlar
    5. Binbaşı ve muadili askeri memurlar.
    6. Yüzbaşı ve muadili askeri memurlar
    7. Üsteğmen ve muadili askeri memurlar
    8. Teğmen ve muadili askeri memurlar
    9. Asteğmen ve muadili askeri memurlar
    Umumi protokol sırası:
    1. Vekiller
    2. Mebuslar
    3. Ordu erkani, malülgaziler ve Türkiye Eski Muharipler Birliği temsilcileri
    4. Mahkemei Temyiz
    5. Devlet Şurası
    6. Divanı Muhasebat
    7. Üniversite mensupları
    8. Başvekalet mensupları
    9. Devlet Bakanlığı ve Milletlerarası İktisadi İş Birliği Teşkilatı
   10. Adliye Vekaleti ve Baro Reisliği
   11. Dahiliye Vekaleti
   12. Hariciye Vekaleti
   13. Maliye Vekaleti
   14. Maarif Vekaleti
    15. Nafıa Vekaleti
    16. İktisat ve Ticaret Vekaleti
    17. Sıhhat ve İçtimai Muavenet Vekaleti
    18. Gümrük ve İnhisarlar Vekaleti
    19. Ziraat Vekaleti
    20. Münakalat Vekaleti
    21. Çalışma Vekaleti
    22. İşletmeler Vekaleti ve bu Vekalete bağlı müstakil umum müdürlükler ve
müesseseler erkanı
    23. Ankara Vilayeti erkanı ve Vilayet Meclisi azaları
    24. Ankara Belediye erkanı
    25. Siyasi parti temsilcileri (Mülki idare makamlarınca tesbit edilen sıraya
göre)
    26. Resmi ve hususi bankalar
    27. Diğer sivil teşekküller (Alfabe sırasına göre)
    28. Bu tebrikat Sonunda kordiplomatik (Hariciye Vekaleti protokol Umum Mü-
dürlüğünce tesbit edilen sıraya göre tebrikatta bulunurlar.)
    Umumi protokol sırası Hükümet Merkezine göre tertip edilmiştir.Hariç garni-
zonlarda bu husus buna kıyasen yapılır.
                         BİRİNCİ FASIL
                     Resmi kabul ve ziyaretler

    Madde 9 - Reisicumhurun  huzurlarına çıkış:
    a. Kuvvetler kumandanları, ordu kumandanı veya müfettişleri, kolordu, do-
nanma, tümen, müstahkem mevki, tugay ve bu makamdaki rütbelilere eşit rütbe
sahipleri, aşağıdaki hallerde istizandan sonra Reisicumhurun huzurlarına kabul
olunurlar. İstizan Milli Müdafa Vekaleti ve Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti
Personel Başkanlığınca Riyaseticumhur Umumi Katipliği delaleti ile yapılır.
Ve kabul edilecek ziyaretçiye bildirilir.
    1) Hükümet merkezinde rütbe ve memuriyeti terfi ettirilenler,
    2) Hükümet Merkezinde iken harice nakil edilenler,
    3) Hükümet Merkezine tayin suretiyle gelenler,
    4) Vazife dolayısiyle Hükümet Merkezine bağlı olmayıp dışardan vazife ile
gelenler.
    Reisicumhur Hükümet Merkezinde bulunmadığı zamanlarda ayrılanlarla yeni
gelenler, Reisicumhur makamını ziyaretle Defteri Mahsusu imzalar ve ziyaret
sebeplerini yazarlar.
    b. Reisicumhur; garnizondaki subayları kabul etmek isterse, Hükümet Merke-
zinde Milli Müdafaa Vekili veya Erkanıharbiyei Umumiye Reisi tarafından, hariç
garnizonlarda ise en büyük rütbeli kumandan tarafından takdim olunurlar.
    c. Reisicumhurun resmi kabullerinde merasim kıyafetiyle bulunulur.

    Madde 10 - Milli Müdafaa Vekili ve Erkanıharbiyei Umumiye Reisi tarafından
yapılacak resmi kabuller;
    Hususi kalem müdürlüğü veya emir subayı delaletiyle tayin edilecek gün ve
saatte yapılır. Bu zaman, hususi kalem müdürü veya emir subayı tarafından
kabul edilecek zata bildirilir. Kıyafet; uzun ceket, düz pantolondur.
    Bu esasa göre aşağıda yazılı zevat Milli Müdafaa Vekilini ve Erkanıharbiyei
Umumiye Reisini ziyaret ederler.
    a. Milli Müdafaa Vekaleti ve Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti teşkilatı şube
müdürlükleri ile kuvvetler Kumandanlıkları daire başkanları ve grup başkanları
ile muavinleri ile daha üst makamlara tayin suretiyle gelenler ve bu vazifeler-
den tayin suretiyle ayrılanlar.
    b. Hükümet Merkezine tayin edilerek gelen alay ve daha yukarı kademe kuman-
danları ile, bu makamlardaki rütbe sahiplerine eşit rütbe taşıyan müessese amir-
leri ve okul kumandanları,
    c. Hükümet Merkezine vazife ile gelen general ve amiraller,

    Madde 11 - Hükümet Merkezindeki bilümum birlik, müessese ve okullara tayin
edilerek gelenler veyahut tayin edilerek ayrılanlardan  yarbay ve muadili askeri
memurlar (Dahil) daha küçük rütbe sahipleri, kendi rütbelerinden iki dereceye
kadar üst amirlerini ziyaret ederler.

    Madde 12 - Milli Müdafaa Vekili ve Erkanıharbiyei Umumiye Reisini ziyaret
etmek isteyen basın mensuplarının ziyaretleri Milli Müdafaa Vekaleti Temsil Bü-
rosu tarafından diğer sivil zevatın ziyaretleri hususi kalem müdürleri veya emir
subayları tarafından tertip ve tanzim olunur.

    Madde 13 - Hükümet Merkezi haricindeki garnizonlara gelen veya ayrılan ordu
mensuplarından alay ve daha büyük birlik kumandanları ile bu rütbelere eşit di-
ğer rütbe sahipleri ve muadilleri o garnizondaki en büyük üste kadar, diğerleri
de kendi rütbelerinin iki derece üstüne kadar o garnizonda bulunan üstlerini
makamlarında ziyaret ederler.

    Madde 14 - Bir mevkie tayin edilen veya o mevkiden ayrılan en büyük rütbeli
kumandan, müessese amiri garnizon ve jandarma kumandanları mahallin en büyük
mülkiye amirine resmi ziyaret yaparlar.
    Umumiyetle bu ziyaretler o mahalle varış tarihinden itibaren (48) saat için-
de yapılır. İadeyi ziyaretin de ziyaret tarihinden itibaren (48) saat içinde
yapılması lazımdır.

    Madde 15 - Ecnebilerle temasın tanzimi :
    a. Memlekete geçici olarak gelecek Hükümet misafirlerini ziyaret program-
ları, Hariciye Vekaletince hazırlanır. Programda askeri ma-
kamları ilgilendiren  hususlar Erkanıharbiyei umumiye riyaseti Haber Başkanlı-
ğınca düzenlenir ve tatbik edilir.
    b. Milli müdafaa vekaletinin misafir ve davetlisi olarak veya resmi görüş-
melerde bulunmak üzere gelecek yabancı heyetlerin ziyaret programları; Erkanı-
harbiyei Umumiye Riyaseti Haber Başkanlığı Protokol şubesi tarafından tanzim -
ve tatbik edilir.
    c. Yabancılar ve yabancı ateşeler tarafından verilecek yemek kokteyl ve  -
resmi kabul ve emsali davetlere çağrılan ve davetiyeleri Erkanıharbiyei Umumi-
ye Riyaseti Haber Başkanlığı kanalı ile kendilerine tevzi edilen zevat bu da -
vetlere icabet ederler.
    d. Yabancı askeri ataşeler ve diğer yabancılar ile yapılacak resmi görüş -
meler Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti Haber Başkanlığınca tanzim edilir.
    Amerikan Askeri Yardım Kurulu mensuplarının yapacakları görüşmeler; yar  -
dım ve irtibat bürosunca, yabancı basın ataşeleri ve basın temsilcileri ile
yapılacak görüşmeler Milli Müdafaa Vekaleti ve Temsil Bürosunda tanzim edilir.
Ve Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti Haber Başkanlığına bilgi verilir.
    e. Ordu mensupları ile garnizonda kendilerinden daha üst rütbeli askeri
makam bulunmayan, kolordu, tümen, yurtiçi bölge, müstahkem mevki, tuğay, deniz
ve hava üstleri ve garnizon kumandanları ile kurmay başkanları da kendilerine
vakı müracaatları vazifeleri icabı kabul ederek gelip geçici yabancılar ile
görüşebilirler.
    Yabancı sefaret mensupları ve askeri ataşelerin ziyaretleri Erkanıharbiyei
Umumiyece verilecek özel direktife göre kabul edilir.
    f. Hükümet Merkezi dışındaki garnizonlarda ecnebi konsolos ve elçilik men-
suplarınca yapılacak davetlere, mahallin en büyük askeri makamınca davetiyeleri
kendilerine tevzi edilen zevat icabet ederler.
    g. Bu toplantılarda Erkanıharbiyei Umumiye Riyasetince verilen talimata göre
hareket edilir.
    h. Herhangi bir birlik veya müessesenin gezilmesinde, kimlerin bulunacağı
ayrıca emredilmemişse, genel olarak bu birlik ve müessesenin bağlı bulunduğu
özel daire başkanı ve alakasına göre harekat ve lojistik başkanlıklarından birer
kurmay subay, birlik veya müesseselerin kumandan veya amirleri ile ilgili perso-
nel hazır bulundurulur.
    Gezi programları hakkında üst makamlardan direktif verilmemişse gezilecek
birlik kumandanı veya müessese amirliklerince önceden hazırlanır.
    i. Görülmeye değer tarihi yerler ile turistik mahallerin gezilmesinde gerek-
li inzibati ve emniyet tertibatı, garnizon ve merkez kumandanlıklarınca ve mülki
emniyet makamları ile de işbirliği yapılmak suretiyle alınır.
    Gezilecek bu yerler hakkında gerekli izahatı verecek memurlar da hazır
bulundurulur.
                         İKİNCİ  FASIL
    Askeri merasim ve tebrikler:
    A.  Resmi günlerde yapılacak merasim ve tebrikler.
    B.  Şahıslara yapılacak merasim.
    C.  Hususi merasimler.
    D.  Geçit resimleri.
    A.  Resmi günlerde yapılacak askeri merasim ve tebrikler.

    Madde 16 - Cumhuriyet Bayramında Hükümet Merkezinde yapılacak merasim :
    a.  Ordu mensuplarından, protokola dahil bulunanlar merasim kıyafetiy-
le  (1 No. lu elbise) Reisicumhurun bulunacakları mahalle giderek tebrik-
lerini arzederler.
    b.  Büyük Millet Meclisi azalarını takip etmek üzere başta Erkanıhar-
biyei umumiye Reisi olduğu halde Reisicumhurun huzurlarına girilir.
    Giriş; 8 inci maddedeki esaslara göre yapılır. Erkanıharbiyei Umumiye
Reisi Ordu mensupların sonu alınıncaya kadar Reisicumhurun solu gerisinde
kalır.
    c.  Büyük Millet Meclisindeki tebrik merasimi nihayete erince, Reisi  -
cumhur Erkanıharbiyei umumiye Reisi ile birlikte merasime katılan askeri  -
birlik ve sivil teşekkülleri teftiş ederler. Bunu mütaakıp Reisicumhur, şe-
ref tribünine veya geçit resmini kabul buyuracakları yere gelir ve programa
göre geçit resmi başlar.
    d. Ankara`da merasime katılacak kara, deniz ve hava kuvvetleriyle mensup
birliklerin miktarı önceden Erkanıharbiyei Umumiye Reisliğince emredilir.
    e. Merasime kıta başında katılmıyan, korgeneral ve muadillerile daha
üst rütbeliler şeref tribününde, diğer subay ve askeri memurlar kendilerin-
e tahis edilen yerlerde merasim kıyafeti (1No.lu elbise) ile bulunurlar.

    Madde 17 - Hükümet Merkezi haricindeki garnizonlarda yapılacak askeri
merasim ve tebrikler:
    a. Mevkiin en büyük kumandanının tayin ve tesbit edeceği kara, deniz, -
hava, jandarma ve gümrük kuvvetleri mensuplarıyla birikte ve merasim kıya-
feti (1 No.lı elbise) ile mahallin en büyük mülki amirini makamında tebrik
ederler. Geçiş sırası 8 inci maddedeki esaslara göre tertip ve tanzim olunur.
    b. Tebrik merasiminin sonunda askeri kıta bulunan mahallerde mahallin en
büyük mülki amiri en büyük rütbeli kumandanı ile birlikte
merasime katılan birlikleri ve sivil teşekkülleri teftiş ederler. Bunu mütaakıp
geçit resminin kabul edileceği yere gelinir, ve program gereğince geçit resmi
başlar.

    Madde 18 - Zafer Bayramında Hükümet Mekezinde yapılacak merasim :
    a. Erkanıharbiyei Umumiye Riyasetince; hazırlanan programa göre Anıt-Kabir
ziyaret edilerek Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti ve kuvvetler kumandanlıkları
adına yaptırılan çelenkler konur.
    b. Anıt-Kabir`i ziyarete aşağıda gösterilenler katılırlar:
Merasime katılacaklar   Kara  Deniz  Hava  Toplam        Düşünceler
------------------- ------- ------ ----- --------  -----------------------------
    General ve amiraller Ankara`da bulunan bütün general, amiral
                          ve eşitleri
Albay                   2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Yarbay                  2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Binbaşı                 2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Yüzbaşı                 2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Üsteğmen                2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Teğmen                  2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Asteğmen                6     -      -      6
--------------------------------------------------------------------------------
Harb Okulu Öğrencisi    6     -      -      6
--------------------------------------------------------------------------------
Yedek Subay Okul Öğ.    6     -      -      6
--------------------------------------------------------------------------------
Yüksek okullardaki
askeri öğrenciler       6     -      -      6              Beherinden
--------------------------------------------------------------------------------
Astsubay                2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Çavuş                   2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Onbaşı                  2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Er                      2     2      2      6
--------------------------------------------------------------------------------
Toplam                 44    20     20     84
--------------------------------------------------------------------------------
Eski muharipler ve
malülgazilerden                              6
--------------------------------------------------------------------------------
Jandarma Sb. Okulu
öğrencisi                                    6       o anda mevcut olduğu
                                                     takdirde.
--------------------------------------------------------------------------------
Jandarma Assb. Okulu
öğrencisi                                    6        "    "    "
--------------------------------------------------------------------------------
    c. Anıt-Kabre giriş mozolede tertiplenme  ve merasimin icrası Anıt-
Kabir`de merasim ve emniyet nöbetleri hakkındaki talimatta belirtilen şekilde
yapılır.
    d. Erkanıharbiyei Umumiye Reisi, Anıt-Kabri ziyaretten sonra makamlarında
aşağıdaki şekilde gösterildiği veçhile tebrikleri kabul ederler,
           1 Erkanıharbiyei Umumiye Reisi
           2 Eski Muharipler ve Malülgaziler Birlikleri Başk.
           3 Kuvvetler Kumandanları ve II nci Reisi
           4 Özel Kalem Müdürü ve Emir Subayları
NOT: BU YÖNETMELİKTEKİ TABLO İÇİN 29.9.1956 TARİH VE 9420 SAYILI RESMİ
     GAZETEYE VEYA YÖNETMELİKLER KÜLLİYATININ 1 İNCİ CİLDİNİN 300 ÜNCÜ
     SAYFASINA BAKINIZ.
    e. Tebriklere kıta ile merasime katılmayan yarbay ve muadilleri dahil daha
üst rütbeli subay ve muadilleri askeri memurlar merasim kıyafeti (1 Numaralı
elbise ) ile iştirak ederler. Giriş 8 inci maddedeki esaslara göre yapılır.
    Ordu mensupları mütaakıp İcra Vekilleri, Büyük Millet Meclisi azaları, diğer
mülki, resmi daireler mensupları ile diğer sivil özel teşekküllerin mümessilleri
Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti Personel Başkanlığınca tesbit edilecek protokol
sırasına göre tebrikte bulunurlar. Tebrik zamanları Erkanıharbiyei Umumiye Riya-
seti Personel Başkanlığınca tesbit edilerek ilgililere davet kartları ile bildi-
rilir.
    f. Tebriklerin sonunda Erkanıharbiyei Umumiye Reisi askeri birliklerin geçit
resmi için toplandıkları yere giderek merasim kumandanı refakati ile geçit res-
mine katılacakları teftiş eder. Bunu mütaakıp gar-
nizonca seçilen en kıdemsiz subay tarafından günün önemini belirten bir söylev
verilir. Bundan sonra sivil kurumlardan konuşacaklara söz verilir. Ve en son
olarak Erkanıharbiyei Umumiye Reisi veya tayin edeceği bir zat tarafından yapı-
lacak konuşmayı mütaakıp geçit resmi başlar. Ve geçit resminin bitmesi ile mera-
sime son verilir.

    Madde 19 - Zafer Bayramında Hükümet Merkezi haricindeki garnizonlarda yapı-
lacak merasim:
    a. Şehitlik ve abide gibi yerler varsa, garnizon kumandanlığınca tesbit edi-
lenlerin iştirakiyle çelenk konulur.
    b. Mahallin en büyük rütbeli kumandanı makamlarında tebrikleri kabul eder-
ler.
    c. İstanbul, İzmir ve diğer büyük garnizonlarda ordu mensuplarından merasim
kıtasına dahil olmayanlardan protokola dahil olanlar (Yarbay ve daha üst rütbe-
liler ve muadilleri) diğer garnizonlarda mahallin en büyük kumandanının tesbit
edeceği askeri zevat 8 inci maddedeki esaslara göre tebriklere katılırlar.
    d. Tebrikleri mütaakıp, mahallin en büyük mülki amiride beraber bulunduğu
halde merasim kıtasını teftiş eder.
    e. Birlik bulunmayan yerlerde tebrikler, o yerde Milli Müdafaa Vekaleti kad-
ro ve kuruluşunda bulunan müessese amirlerinden en büyük rütbeli subay veya mua-
dili tarafından kabul edilir.

    Madde 20 - Zafer Bayramında Dumlupınar`da yapılacak merasim:
    a. Dumlupınar`da Şehit Asker Abidesinin bulunduğu mevkilerde, merasim; Baş-
vekaletin 7/7/1949 gün ve 2593-6-2217-3-39 sayıları ile tasvip olunan yönetmelik
esaslarına göre yapılır.
    Ayrıca; hava kuvvetleri kumandanlığınca bir filoluk hava kuvveti de bu mera-
sime iştirak ettirilir.
    b. Merasim, evvelce düzenlenmiş program gereğince yapılır. Program haricinde
hiçbir iş yapılmaz.
                          B ŞAHISLARA YAPILACAK MERASİM

    Madde 21 - Aşağıdaki maddelerde gösterilen zevata, askeri garnizon ve üs bu-
lunan yerlere varış ve ayrılışlarında veya askeri garnizon veya üsleri ziyaret-
lerinde ve ayrılışlarında askeri merasim yapılır.
    Bu zevattan kendisine merasim yapılmasını istemiyenlere merasim yapılmaz.

    Madde 22 - Devlet, hükümet ve ordu büyüklerinin Hükümet Merkezinden gidiş ve
gelişlerinde askeri bir kıta ile merasim yapılmadığı hallerde aşağıda yazılı ze-
vat bulunur.
    Askeri bir kıtanın da iştirak edeceği karşılama ve uğurlama merasimlerinde;
askeri ve mülki erkan, birlikte bulunuyorlarsa, durulacak
yerler, merasim yapılan mevkiin durumuna göre, bu merasimi tertip ve tanzim eden
makamca tayin ve tesbit edilerek ilgililere bildirilir. Bu gibi ahvalde duruş
sırası aşağıda gösterildiği gibi olup merasim kıtasının sağ tarafı boş bırakı-
lır.
NOT: BU YÖNETMELİKTEKİ ÜÇ ŞEKİL İÇİN 29.9.1956 TARİH VE 9420 SAYILI RESMİ
     GAZETEYE VEYA YÖNETMELİKLER KÜLLİYATININ 1 İNCİ CİLDİNİN 302 NCİ SAYFASINA
     BAKINIZ.
    1. Büyük Millet Meclisi Reisi,
    2. Başvekil,
    3. Vekiller Heyeti,
    4. Milletvekilleri,
    5. Askeri Erkan,
    6. Mülki Erkan,
    7. Diğer sivil teşekküller,
    Bu merasimlere kordiplomatikte katılıyorsa Hariciye Vekaleti Protokol Umum
Müdürlüğünce gösterilen yerde bulunurlar.
    Karşılama ve uğurlama merasimlerinde yalnız askeri erkan bulunuyorsa merasim
kıtasının 10 adım sağında tertiplenirler.
    Merasim yerinin durumu bu tertibi almağa müsait değilse durulacak yer hak-
kında ayrıca emir verilir.

    Madde 23 - Reisicumhurun seyahatlerinde ve askeri kıtaların bulunduğu mevki-
lere ve hükümet merkezine geliş ve gidişlerinde aşağıdaki merasim yapılır. Mera-
simin icra şekli (Ek - 1) de gösterilmiştir.
    a. Şehir methalinde, istasyon, iskele veya hava meydanında bir tabur (Üç pi-
yade bölüklü) piyade, varsa sancak, bando ve boru takımiyle merasim yapılır. Me-
rasim atışı yapacak topçu bulunan mevkilerde (21) pare top atışı ile selamlanır.
    b. Reisicumhurun seyahatlerinde askeri merasim yapıldığı takdirde kıta ile
merasime katılan subaylardan gayri aşağıdaki zatlar da hazır bulunurlar.
    HÜKÜMET MERKEZİNDE:
    1. Milli Müdafaa Vekili,
    2. Erkaniharbiyei Umumiye Reisi,
    3. Kuvvetler Kumandanı,
    4. Erkanıharbiyei Umumiye II nci Reisi,
    5. M.M.Yüksek Kurulu Genel Sekreteri,
    6. Garnizon Kumandanı,
    7. Mezkez Kumandanı,
    8. M.M.V. Temsil Bürosu Başkanı,
    HARİÇ GARNİZONLARDA:
    Mahallin en bÜyük rütbeli kumandanı ile ordu müfettişlikleri merkezinde al-
bay dahil daha üst rütbeli, kolordu ve daha küçük birlik ve muadili müessesele-
rin bulundukları yerlerde general ve amirallerle üst subaylar ve o esnada garni-
zonda bulunan protokola dahil diğer subaylar hazır bulunurlar.
    c. 23 üncü maddenin (a) fıkrasında belirtilen birlikten daha az kuvvette
birlik bulunan garnizonlarda merasim kıtası mevcuda göre yaya olarak tertip olu-
nur.
    d. Askeri kıta bulunmayan yerlerde toplu jandarma ve gümrük kıtası varsa me-
rasim kıtası bunlardan çıkarılır.
    e. Reisicumhurun seyahatlerinde bölgesine dahil olduğu ordu müfettişleri ve
kolordu kumandanları, bölgeleri hududunda veya emir olunan mevkilerde karşılar-
lar, ve bölgeleri hududuna kadar uğurlarlar. Ancak; hususi emir verildiği tak-
dirde bölgelerinin dışında da refakat ederler.
    f. Reisicumhurun seyahatlerinde yol üzerinde bulunan garnizonlardaki en bü-
yük rütbeli kumandan ile garnizon ve merkez kumandanları merasim kıyafetiyle
Reisicumhuru selamlarlar.
    g. Reisicumhurun bulunduğu mevkide başkaları için merasim yapılmaz. Gereki-
yorsa hususi emir verilir. Ancak; Reisicumhur Hükümet Merkezinde bulunduğu za-
manlarda bu karşılama ve uğurlama merasimleri istizan ve hususi emre hacet kal-
madan yapılır.

    Madde 24 - B.M.M.Reisi, Başvekil ve vekillerin vazife ile seyahatlerinde mü-
nasip görülecek mevkilerde aşağıdaki karşılama ve uğurlama merasimi yapılır. Bu
merasimin yapılabilmesi için garnizon kumandanlarının veya mahallin en büyük
rütbeli kumandanının en geç merasimin yapılacağı saatten (24) saat evvel haber-
dar edilmesi lazımdır. Bu hususta bir işar vaki olmamışsa merasim yapılmaz.
    a. B.M.M. Reisi, Başvekil ve vekillerin vazife ile seyahatlerinde garnizon-
lara geliş ve gidişlerinde bir piyade bölüğü ve varsa bando ile karşılama ve
uğurlama merasimi yapılır. Bu merasimlerde mahallin en büyük rütbeli kumandanı
ile garnizon ve merkez kumandanları da hazır bulunur.
    b. Hükümet Merkezinde B.M.M. Reisi ve Başvekil için yapılacak karşılama ve
uğurlama merasiminde aşağıdaki zevat da bulunur:
    (1) M.M. Vekili,
    (2) Erkanıharbiyei Umumiye Reisi,
    (3) Kuvvetler kumandanları,
    (4) Erkanıharbiyei Umumiye II nci Reisi,
    (5) M.M. Yüksek Kurulu Genel Sekreteri,
    (6) Garnizon Kumandanı,
    (7) Merkez Kumandanı,
    Diğer vekillerin seyahatlerinde askeri merasim yapıldığı takdirde kıta ile
merasime katılacaklardan gayri, garnizon ve merkez kumandanları hazır bulunur-
lar.
    Milli Müdafaa Vekili için yapılacak merasimde:
    (1) Erkanıharbiyei Umumiye Reisi,
    (2) Kuvvetler Kumandanları,
    (3) Erkanıharbiyei Umumiye II nci Reisi,
    (4) Askeri Temyiz Mahkemesi Reisi,
    (5) Milli Müdafaa Vekaleti Müsteşarı,
    (6) Garnizon Kumandanı,
    (7) Merkez Kumandanı,
    (8) M.M.Vekaleti Temsil Bürosu Başkanı,
    (9) E.U.İç Protokol Ş. Müdürü,
    bulunurlar.
    c. Kıyafet; Kışın haki, yazın bej renkli uzun ceket ve düz pantalondur.

    Madde 25 - Kumandanlara yapılacak merasim:
    a. Tuğgeneral ve amiral dahil daha yukarı rütbedeki kumandanların bir garni-
zona geliş ve gidişlerinde 24 üncü maddedeki merasim kışla veya karargaha en ya-
kın bir yerde aynen yapılır.
    b. Merasimde kıta başındaki subaylardan gayrı ordu müfettişliği menkezlerin-
de albay dahil daha üst rütbeliler, bunlar haricindeki garnizonlarda üst subay,
general ve amiraller hazır bulunurlar.
    c. Hükümet Merkezinde; E.U. Reisi, kuvvetler kumandanları ve E.U.II nci Rei-
si, geliş ve gidişlerinde aşağıdaki zevat tarafından karşılanır ve uğurlanır.
    ERKANIHARBİYEİ UMUMİYE REİSİ:
    (1) Kuvvetler kumandanları,
    (2) Erkanıharbiyei Umumiye II nci Reisi,
    (3) E.U.J 1: J 4 başkanları,
    (4) Garnizon ve merkez kumandanları,
    (5) M.M.V.Temsil Bürosu Başkanı,
    (6) E.U. Rs. İç Protokol Ş. Müdürü,
    KUVVETLER KUMANDANLARI:
    (1) İlgili kuvvet kurmay başkanları
    (2) İlgili kuvvet kumandanlığı (G 1: G 4, A 1. A 4, N1: N4) Bşk.ları
    (3) Garnizon ve merkez kumandanları,
    ERKANI HARBİYEİ UMUMİYE II NCİ REİSİ:
    (1) E.U.Riyaseti J 1: J 4 başkanları
    (2) Garnizon kumandanı
    (3) Merkez kumandanı
    (4) E.U. riyaseti kışla kumandanı
    (5) E.U. riyaseti iç protokol şubesi md.
    Askeri bir kıtanın katılmadığı zamanlarda yapılacak karşılama ve uğurlamada
bulunacaklar:
    HÜKÜMET MERKEZİNDE REİSİCUMHUR İÇİN:
    (1) Milli Müdafaa Vekili
    (2) Erkanıharbiyei Umumiye Reisi
    (3) Kuvvet kumandanları
    (4) E.U. II nci Reisi
    (5) Garnizon ve merkez kumandanları
    BÜYÜK MİLLET MECLİSİ REİSİ:
    (1) Milli Müdafaa Vekili
    (2) Erkanıharbiyei Umumiye Reisi
    (3) Kuvvet kumandanları
    (4) E.U. II nci Reisi
    (5) Garnizon ve merkez kumandanları
    BAŞVEKİL:
    (1) Milli Müdafaa Vekili
    (2) Erkanıharbiyei Umumiye Reisi
    (3) Kuvvet kumandanları
    (4) E.U.II nci Reisi
    (5) M.M. Yüksek Kurulu Gn. Sekreteri
    (6) Garnizon ve merkez kumandanları
    MİLLİ MÜDAFA VEKİLİ:
    (1) Erkanıharbiyei Umumiye Reisi
    (2) Kuvvet kumandanları
    (3) E.U. II nci Reisi
    (4) M.M. Vekaleti Müsteşarı
    (5) Askeri Temyiz Mahkemesi Reisi
    (6) Garnizon ve merkez kumandanları
    (7) Milli Müdafaa Temsil Bürosu Başkanı
    (8) İç Protokol Şubesi Müdürü
    ERKANIHARBİYEİ UMUMİYE REİSİ:
    (1) Kuvvet kumandanları
    (2) E.U. II nci Reisi
    (3) Garnizon ve merkez kumandanları
    (4) E.U.kışla kumandanı
    (5) Milli Müdafaa Vekaleti Temsil Bü. Bşk.
    (6) E.U. İç Protokol Ş. Md.
    ERKANIHARBİYEİ UMUMİYE II NCİ REİSİ:
    (1) E.U.J 1:J 4 başkanları
    (2) Garnizon ve merkez kumandanları
    (3) E.U. kışla kumandanı
    (4) E.U. İç Protokol Şubesi Md.
    KUVVET KUMANDANLARI:
    (1) İlgili kuvvet kurmay başkanı,
    (2) İlgili (G 1: G 4, N 1: N 4, A 1:A 4) başkanları
    (3) Garnizon ve merkez kumandanları
    d. Alay ve bağımsız tabur kumandanları ile karagahı kışla içerisinde bulunan
daha üst kumandanlar, hergün kışlaya ilk gelişlerinde nizam karakolu tarafından
selamlanırlar.

    Madde 26 - Valilerin tayin edildikleri vilayet merkezlerine ilk varışlarında
24 üncü maddedeki merasim, vilayet konağı önünde aynen yapılır. Toplu jandarma
kıtası mevcut olduğu takdirde, merasim kıtası tercihan jandarmadan çıkartılır.
    Merasime mülki erkandan gayrı, garnizon ve merkez kumandanları da iştirak
ederler.
                     YABANCILARA YAPILACAK MERASİM

    Madde 27 - Ecnebi devlet reisleriyle, hükümet reisleri ve üyelerine, Nato
Kumandanlığı veya memleketini temsilen memleketimize gelen kumandan veya sivil
şahıslara aşağıda yazılı merasim yapılır.  Hangi tertip merasimin yapılacağı,
merasim program ve emirlerinde belirtilmelidir.
    a. A tertibi merasim:
    Bu tertip merasim, devlet reisleriyle yüksek rütbeli mümtaz askeri şahıslara
yapılır.
    (1) Devlet reislerine yapılacak merasim :
    Devlet reislerinin karşılanma ve uğurlanma merasimleri; Sancak, üç piyade
bölüklü bir tabur ve bandodan mürekkep bir şeref kıtası ile yapılır. Merasim
aşağıda gösterildiği şekilde cereyan eder. Ayrıca misafir devlet reisi 21 atım
top atışı ile de selamlanır.
    (a) Yabancı devlet reisi; Protokol Umum Müdürlüğünce hazırlanan programa gö-
re, Devlet Reisimiz tarafından programda belirtilen zevat da refakatlarında bu-
lunduğu halde, kendilerini getiren vasıtadan indikleri yerde karşılanır. Ve
programa göre takdim merasimi yapılır.
    (b) Takdim merasimini mütaakip, platform`a gidilir. Platform`a gidiş, plat-
form`da duruş ve müteakiben kıtayı teftiş tertibi aşağıdaki şekilde gösterilmiş-
tir.
    Misafir devlet reisinin maiyetlerinden platform`a gitmiyenler, mihmandarla-
rı tarafından kendilerine tahsis edilen vasıtaların yanına götürülür.
    (c) Devlet reislerinin platform`da yerlerini almalarını mütaakıp, merasim
tabur kumandanı (Dikkat selam dur) kumandasını verir.  Bu kumanda üzerine san-
caktar, sancağı selam vaziyetine getirir. Kıta "Selam dur" vaziyetini alır. Ban-
do evvela misafir devletin milli marşını mütaakıp İstiklal Marşımızı çalar.
    Bandonun misafir devletin milli marşını çalmağa başlamasıyla beraber merasim
atışı yapacak batarya da ihtiram atışına başlar.
    Marşların çalınmasını mütaakıp merasim kıtası kumandanı plotform`daki yaban-
cı devlet reisinin karşısına gelerek onu selamlar. Ve kıtanın teftişe hazır ol-
duğunu arz eder. Bundan sonra şekilde gösterilen tertiple kıta teftiş edilir. Bu
esnada merasim tabur kumandanı, garnizon kumandanının solundaki boş yeri alır.
Bando tarafından; teftiş esnasında merasim (Tercihan bando ve kıtanın mensup ol-
duğu tümen) marşı çalınır. Misafir devlet reisi kıtaya hitap ettiği takdirde
bando susar. Hitap bitince tekrar çalmağa başlar. Bu tertiple kıtanın önünden
geçilir.
    Kıtanın sonuna varıldığında yabancı devlet reisi; kıta kumandanının elini
sıkar. Ve kıtadan ayrılarak diğer karşılayıcıların bulundukları yere gidilir.
Kıta kumandanı merasim kıtasını "Silah omuza" vaziyetine getirir ve kıta, misa-
fir devlet reisi karşılama merasimi yapılan mevkii terk edinceye kadar aynı va-
ziyette kalır. Ondan sonra rahat eder.
    (d) Bu merasim şekli hakkında, merasim yerine gelmeden evvel mihmandarlar
tarafından, misafir devlet reisine, bilgi verilerek duracağı yer ve hareket tar-
zı arz edilir.
    (e) Hava vesair sebepler dolayısiyla bu tertip tatbik edilmediği takdirde,
alınacak tertip ayrıca emredilir.
    (2) YÜKSEK RÜTBELİ MÜMTAZ ASKERİ ŞAHISLARA YAPILACAK MERASİM:
    Yüksek rütbeli mümtaz askeri şahıslara yapılacak karşılama ve uğurlama mera-
simleri; bir bando, Bayrak ve bir merasim bölüğünden mürekkep bir şeref kıtasiy-
le yapılır.
    Kıta; kara, deniz ve hava kuvvetlerinden teşkil edilebilir. Merasimin yapı-
lacağı garnizonun imkanları müsait bulundukça, gelen zatın mensup bulunduğu kuv-
vetten tertibi uygun olur.
    (a) Merasim yeri; karargahta, hava meydanında, istasyon veya iskelede olabi-
lir. Merasim yerinin umumi trafiği sekteye uğratmayacak şekilde seçilmesine bil-
hassa önem verilecektir.
    (b) Merasim yerinin şeref kıtasını rahatça alacak, kıta önünde en az 30 adım
bir boşluğu bulunan, gerektiği zaman geçit resmine müsait ve bütün muhitinin çok
temiz ve tertipli olması lazımdır.
    (c) Şeref kıtasiyle yapılacak merasimin zamanı; karşılama programında, ayrı
bir madde halinde yayınlanır. Karargahta yapıldığı tak-
dirde, misafirin bir makama yapacağı ziyaretin başlangıcında yer alması uygun
olur.
    (d) Halen bütün karşılama törenlerinde olduğu gibi, arka çantasız ve yalnız
tüfeklidir. (Merasim bölüğü kıyafetinde)
    (e) Merasimin şekli:
    (I) Şeref kıtası, merasim yapılacak zatın geliş ve gidiş istikametine ve gü-
neş durumuna uygun bir cephe ile durur.
    (II) Bando ile bölük arasında, Bayrak Kanununa göre hazırlanmış (1 B 1.5 M.
ebadında) bir Türk Bayrağı bulunur. Bayraktarın sağ ve solunda birer muhafız er
bulunur. Bayrağın şekil ve ebadı ilişiktir.
    (III) Merasimi kabul edecek zatın gelişi ile birlikte kıta "Silah omuza" va-
ziyetine geçer ve bu vaziyette bekler.
    (IV) Karşılama heyeti şeref kıtasının takriben (30) adım cephesi önünde ve
cepheleri, gelecek tayyare veya diğer nakil vasıtalarına çevrik olarak bir sıra-
da bekler. Merasimi kabul edecek zatın inişinde karşılama heyeti başkanı yalnız
veya tercümanla birlikte kapıya kadar ilerliyerek gelen zata temsil ettiği makam
adına "Hoş geldiniz" der. Ve beklemekte olan karşılama heyetini takdim için re-
fakat eder. Takdim mütaakıp merasimi kabul edecek zat doğruca kıtanın ortası
ilerisine kendisi için tespit edilmiş yere gider (Platform varsa (1) inci madde-
deki şekle göre hareket edilir. Platform yoksa, zemin üzerine duracak yer işa-
retlenmelidir.) Cephesi kıtaya müteveccih olarak durur. Misafiri karşılamaya me-
mur heyetin başkanı, kabul edenin solunda ve aynı hizada yer alır.
    (V) Merasimi kabul edecek zatın maiyeti erkanına kendilerinin bir adım geri-
sinde bir sıralı safta ve sıranın başı kendilerinin tam arkalarına gelecek tarz-
da yer gösterilir.
    (VI) Misafiri karşılamağa gelen heyet takdimin hitamında şekilde görüldüğü
veçhile cephesi kıtaya çevrik olarak misafir heyetinin bir adım gerisinde aynı
istikamet ve düzende yer alır.
    (VII) Şeref kıtası kumandanının (Dikkat selam dur) kumandasiyle "Selam vazi-
yeti" alınır. Bayraktar gergin kol uzunluğu nispetinde bayrağı tam ileri uzatır.
(Bayrağın selam vaziyeti) kıta "Selam dur" vaziyetinde kaldığı müddetçe, bayrak
da selam vaziyetinde kalır. Bu kumanda ile aynı anda merasimi kabul eden zatın
mensup bulunduğu devletin milli marşı çalınır. Marşın hitamını mütaakıp kıta
"Silah omuza" vaziyetine geçer. Ve (Dikkat sağa bak) kumandasiyle sağa bakarak
bekler. Şeref kıtası kumandanı misafir zatın karşısına giderek kıtanın teftişe
hazır olduğunu arz eder.
    (VIII) Bunu mütaakıp merasimi kabul eden zat ile karşılamağa memur zat, kı-
tayı teftiş ederler. Karşılamağa memur zat merasimi kabul edenin sağ gerisinde
bulunur. Bu esnada şeref kıtası kumandanı, sol gerilerinde olmak üzere kendile-
rine refakat eder.  Diğer erkan yerlerini
aynen muhafaza ederler. Bu teftiş esnasında bando (Merasim marşı) çalar.
    (IB) Tefiş; kıtanın önünden geçilip arkasından dolaşılmak suretiyle nihayet-
lenir. Teftişi mütaakıp her iki zatta eski yerlerine avdet ederler. Şeref kıtası
kumandanı, kıtasının başında kalır. Herkesin eski yerlerini almasını mütaakıp
bando susar.
    (B) Karşılamağa memur zatın işareti üzerine; kıta kumandanı tarafından tek-
rar (Dikkat selam dur.) Kumandası üzerine, Türk İstiklal Marşı çalınır. Bu esna-
da, Bayrak (VII). nci kısımda olduğu gibi selam vaziyetini alır. İstiklal Marşı-
nın bitimini mütaakıp kıta "Selam dur" vaziyetinden "Silah omuza" vaziyetine ge-
çer. Kıta bu vaziyetini aldıktan sonra; şeref kıtası kumandanı merasimi kabul
eden zatın üç adım karşısına gelerek selam vaziyetinde durur.
    (BI) Merasimi kabul eden zat, kıta kumandanının elini sıkar. Kıta, merasimi
kabul eden zatın merasim yerinden ayrılışına kadar (Kıta cephesini terk edinceye
kadar) bu vaziyette kalır. Ve bundan sonra rahat eder.
    (f) Şeref kıtasiyle yapılacak merasim, misafir zatın gelişlerinde bir defa
yapılır. Memleketten ayrılışlarında kendilerini karşılamağa memur zat ve maiyeti
tarafından teşyi edilir. Ayrıca emir verilmedikçe kıta ile uğurlama merasimi ya-
pılmaz.
    (g) Bu merasimin şekli hakkında merasim yerine gelmeden evvel, karşılamağa
memur zat tarafından merasimi kabul edecek zata gerekli bilgiler verilir. Dura-
cağı yer ve hareket tarzı arz edilir.
     b. B tertibi merasim:
     Bu tertip merasim; A tertibi (2) nci bendindeki kumandanların dışında kalan
diğer kumandanlara yapılır.
     (1) Karşılama ve uğurlama merasimi; bando ve bir merasim bölüğünden mürek-
kep bir şeref kıtasiyle yapılır. Kıta A tertibi (2) nci bendinde olduğu gibi
icabına göre kara, deniz ve hava kuvvetlerinden tertip edilir.
     (2) Milli marşlar çalınmaz. Misafir ve karşılayıcıların muayyen yerlerini
almalarını mütaakıp merasim bölük kumandanının (Dikkat selam dur) kumandasiyle
beraber merasim kıtası "Selam dur" vaziyetine geçer. Bu esnada misafir, karşıla-
yıcı ve maiyetleri de selam resmini ifa ederler. Bu selamlaşmayı mütaakıp, mera-
sim kumandanı (Silah omuza, dikkat sağa bak) kumandasını verir ve bundan sonra
merasim, A tertibi (2) nci bendinde olduğu gibi cereyan eder. Misafirin tekrar
plotform`a gelişini mütaakıp merasim kıtası kumandanı, (Dikkat selam dur) kuman-
dası verir, kıta "Selam dur" vaziyetine geçer. Kıta kumandanı misafir zatın kar-
şısına gelerek, onu selamlar.  Misafirin kıta kumandanının elini sıkmasını mü-
taakıp, kıta kumandanı yerine döner. Ve kıtaya "Silah omuza" vaziyetini aldırır.
Ve bu suretle merasim sona erer. Misafir kıta cephesini geçinceye kadar bu durum
muhafaza edilir.
    c. C tertibi merasim:
    (1) Bu tertip merasim; Nato veya memleketini temsil eden yabancı hükümet
erkanı ile ziyaret programlarında kendilerine karşı, askeri merasim yapılması
bildirilen; yabancı sivil zevata yapılır.
    (2) Merasim, bando ve bir bölükten mürekkep bir merasim kıtasiyle yapılır.
    (3) Kıtadan başka, merasimde duracaklar; programda gösterilen yerde bulu-
nurlar.
    (4) Misafir; en büyük karşılayıcı ve maiyeti tarafından vasıtadan indiği
yerden karşılanır. Kıtanın sağ başına on adım yaklaşınca, merasim kıtası kuman-
danı (Dikkat selam dur) kumandasını verir. Bu kumanda üzerine, bando merasim
veya mensup olduğu birliğin marşını çalar. Misafir ve en büyük karşılayıcı ve
yakın maiyetleri kıtanın önünden geçerler. Misafir tarafından, kıtaya hitap
edildiği takdirde, bando susar. Hitabı mütaakıp tekrar çalarb Misafir, kıta
cephesini geçinceye kadar bu vaziyette devam edilir. Kıta kumandanı buraya ka-
dar misafire refakat eder. Kıtanın sonunda selam vererek ayrılır. Kıtaya "Si-
lah omuza) kumandası verilir. Misafir sahayı terk edinceye kadar bu vaziyette
kalınır.
    Diğer karşılayıcılar programda belirtilen yerlerini alırlar.
              ALAY VE DAHA BÜYÜK BİRLİKLERİN YABANCILAR
                    TARAFINDAN TEFTİŞİNDE YAPILACAK
                             MERASİM
    1. Birlik; Kara Kuvvetleri Kumandanlığının 7 Ağustos 1953 gün ve H.Bşk. V
inci Ş.1 inci Ks. 582739 sayılı "Merasim Geçiş ve Duruşuna Ait Geçici Broşür"üne
göre tertiplenir.
    2. Birliğin cephe genişliğinin takriben 1/3 nispetinde ilerisine bir plat-
form konulur.
    3. Mevcutsa, platform`a mikrofon ve vüsatine göre, kıtanın yanlarına ve ge-
risine hoparlörler konulur.
    4. Kıtayı teftiş edecek zat ve kendisine refakat eden zat ve en yakın mai-
yetleri kıtanın sağından gelerek platform`a çıkılır. Bu esnada kıta "Silah omu-
za" vaziyetinde kalır. Misafirin platform`da yerini almasını mütaakıp kıta ku-
mandanı, (Dikkat selam dur.) kumandasını vererek misafir zatın karşısına gider
ve kıtanın teftişe hazır olduğunu arz eder. Ve kıta kumandanının vereceği bir
işaretle kıta "selam dur" vaziyetinden "silah omuza" vaziyetine geçer. Bunu mü-
taakıp, misafir ve kendisine refakat eden zatla emir subayları ve kıta kumandanı
motörlü bir vasıta ile kıtayı teftiş eder. Bu esnada kıta, "silah omuza" vaziye-
tinde bulunur. Teftiş esnasında geçilen alay rahat ettirilir. Misafirin tekrar
kursüye gelmesini mütaakıp kıta kumandanı, kıtayı tekrar (selam dur) vaziyetine
getirir. Ve misafirin karşısına giderek selamlar. Misafir kıta kumandanının eli-
ni sıkar. Bunu mütaakıp kıta kumandanı kıtasının başına giderek kıtayı "Silah
omuza" vaziyetine getirir. Misafir arzu ederse kıtaya hitap eder.
    Misafirin isteği halinde, bir geçit resmi ile merasime son verilir. Geçit
resmi yapılmadığı takdirde misafir, kıta cephesini terk edinceye kadar, silah
omuza vaziyetinde durulur. Kıta kumandanı kıtasının sonuna kadar refakat eder.

    Madde 28 - Yabancı askeri heyetlerin karşılama ve uğurlanmasında, merasim
kıtasından başka aşağıdakı zevat bulunur.
    a. Yabancı M. M. Vekilleri; şu zevat tarafından karşılanır.
    (1) M. M. V.
    (2) E. U. Rs.
    (3) Kuvvetler K. ları
    (4) M. M. V. Müsteşarı
    (5) E. U. Rs. J 1 : J 4 başkanları
    (6) Garnizon ve Merkez Kumandanları
    (7) E. U. Dış Protokol Ş. Md.
    (8) M. M. V. Temsil Bürosu Başkanı
    b. Kara, deniz ve hava vekilleriyle M. M. V. Müsteşarları ve vekil muavinle-
ri şu zevat tarafından karşılanır:
    (1) M. M. V. Müsteşarı,
    (2) İlgili kuvvet kur. bşk.,
    (3) E. Umumiye Riyasetinden bir daire bşk.,
    (4) İlgili kuvvetten bir başkan,
    (5) Garnizon ve merkez k. ları,
    (6) M. M. V. temsil Bürosu bşk.,
    (7) E. U. Riyaseti Dış Protokol Ş. Md.,
    c. Müşterek E. U  Reislerinin karşılamasında şu zevat bulunur:
    (1) E. U. Reisi,
    (2) Kuvvetler K. ları,
    (3) E. U. II nci Reisi,
    (4) Kuvvetler kur. bşk. ları,
    (5) Garnizon ve merkez kumandanları,
    (6) M. M. V. Temsil Bürosu Bşk.,
    (7) E. U.Dış Protokol Ş. Md.,
    d. Nato Başkumandanı:
    (1) Kuvvetler K. ları,
    (2) E. U. II nci Reisi,
    (3) Garnizon ve merkez kumandanları,
    (4) M. M. V. Temsil Bürosu Bşk.,
    (5) E. U. Riyaseti Dış Protokol Ş. Md.,
    e. Nato Bölge K. ları: (Güney, merkezi Kuzey Avrupa ve Atlantik ve Akdeniz)
    (1) Kuvvet kumandanlarından en kıdemlisi,
    (2) E. U. II nci Başkanı,
    (3) Erkanıharbiyei Umumiye J. lerden birisi,
    (4) Kuvvetler J. lerinden birisi,
    (5) Garnizon ve merkez kumandanları,
    (6) Milli Müdafaa Vekaleti Temsil Bürosu Bşk.,
    (7)  Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti Dış Protokol Şubesi Müdürü,
    f. Kuvvet kumandanları:
    (1) İlgili kuvvet kumandanı,
    (2) Erkanıharbiyei Umumiye Riyasetinden bir Daire Başkanı,
    (3) İlgili kuvvet J. lerinden biri,
    (4) Garnizon ve merkez kumandanları,
    (5) Milli Müdafaa Vekaleti Temsil Bürosu Başkanı,
    (6) Erkanıharbiyei Umumiye Riyaseti Dış Protokol Şubesi Müdürü,
    (7) İlgili kuvvet haber şubesi müdürü,
    g. Gerek yukarıda zikredilen heyetler ve gerekse bunlar dışında gelecek he-
yetlerin karşılanmasında yapılacak özel programlarda gerekli değişiklik ve ila-
veler Erkanıharbiyei Umumiye Riyasetince yapılabilir Askeri merasimin yapılması
işi bu özel programlarda ayrıca tasrih edilir.

    Madde 29 - Yabancı misafir heyetlerin karşılanma, uğurlanma ve gezileri es-
nasında dikkat edilecek hususlar;
    a. Hava meydanları, istasyon ve iskelelerde veya merasim yapılacak diğer
yerlerde karşılama ve uğurlama bu hususta verilecek direktife göre yapılır. Bu-
radaki intizam; garnizon kumandanlığı, merkez kumandanlığı, üs (İskele, istas-
yon) kumandanlıkları ve protokola memur subaylarca müştereken sağlanır. Karşıla-
mada bulunması gereken zevatla vazifeli bir iki subay ve personelden maada hiç-
bir kimse merasim yerine sokulmıyacaktır. Seyretmek ve tecessüs saikasiyle de
olsa etraftaki şahısların ve toplulukların intizamı bozmasına müsaade edilmeme-
lidir.
    b. Karşılama yerinde, yol kavşaklarında ziyaret edilen birlik ve müessese-
lerde ve dönüşlerinde mutlaka trafik ekipleri bulundurulmalıdır, birçok nakil
vasıtalarının toplanacağı hallerde park işinin seyriseferi tanzimi için, askeri
trafik ekiplerinden başka büyük şehirlerde belediye trafik memurlarının da hazır
bulundurulmaları garnizon kumandanlıklarınca sağlanacaktır.
    Arabaların muntazam bir şekilde park edilmesi ve park yerlerinin ayrılabil-
meleri için gerekli düzen ve tedbirler alınmalıdır. Bunun için vazifeli olanlar,
program ve merasimi idare eden makama, daha önceden müracaat ederek, gerekli
bilgiyi her defasında almalıdırlar. (Misafir heyetin otolarına refakat ve emni-
yet ekibi trafik vazifelerinde kullanılmalıdır. Seyrisefer için ayrı ekipler
tahsis edilmelidir.)
    Refakat ve emniyet ekipleri, şehir dışında normal süratin dışına çıkmıyacak
ve nizami sürat muhafaza edilecektir.
    Müessese ve birlik gezilerine ait iç programlar daha önceden hazırlanmalı-
dır.
    c. Memleketten ayrılışlarında, uğurlama merasiminin intizamla cerayanını
sağlamak için, misafir heyetin esas hareket saatinden ancak,
5, 10 dakika önce merasim yerinde (Meydan, istasyon, iskele) bulunacak şekilde
ikamet yerlerinden ayrılmalarını mihmandarlar düzenlemelidirler.
    d. Karşılama ve uğurlama merasimlerinde, askeri kıtadan gayrı bulunacak kar-
şılayıcılar ve uğurlayıcılar 22 nci maddede gösterilen şekilde olduğu gibi ter-
tiplenirler.
    e. Misafirlerin eşleri bulunduğu takdirde en büyük karşılayıcının eşi de be-
raber bulunur.
    f. Karşılamada bulunan yerli zevat misafirlere en büyük karşılayıcı tarafın-
dan takdim edilir. Bu zevatın adları daha önceden emir subayı, protokol subayı,
irtibat subayı, mihmandar tarafından en büyük karşılayıcıya yazılı veya ağızdan
bildirilmiş olmalıdır. Makam ve vazifelerinin yabancı dilde söylenmesine mihman-
darlar veya protokol ve irtibat subayları yardım ederler.
    Karşılamada kordiplomatik de bulunuyorsa bunların takdimi ilgili büyükelçi
veya Hariciye Vekaleti protokolünden hazır bulundurulacak zat veya protokol su-
bayı tarafından yapılır.
                                 ÜÇÜNCÜ FASIL
                              HUSUSİ MERASİMLER

    Madde 30 - Türkiye Büyük Millet Meclisinin açılmasında ve diğer bilümum açı-
lış merasimlerinde ve ihtifallerde yapılacak askeri merasim hususi emirle tertip
ve tanzim edilerek yapılır.

    Madde 31 -  Milli Hakimiyet Bayramı, Ramazan ve Kurban bayramlarında yapıla-
cak tebrik merasimi:
    a. Hükümet Merkezinde Reisicumhur tebrikleri kabul ettikleri takdirde Erka-
nıharbiyei Umumiye Riyasetince verilecek emre göre hareket edilir.
    b. Bundan başka devlet merkezinde ve diğer garnizonlarda tebriklerin yapıl-
ması, hususi surette cereyan eder.

    Madde 32 - Cumhuriyet ve Zafer bayramlariyle dini bayramlarda, kumandanlar
veya memur edeceği şahıslar tarafından hastahaneler, dini bayramlarda kışlalar
ve hastaneler ziyaret edilerek tebrikler yapılır.

    Madde 33 - Bayramlarda kumandan ve kurum amirleri yazılı tebriklerini yalnız
bir derece üst makama arz ederler.  Hususiyet arzeden tebriklere yalnız rütbe ve
imza konulur, vazife ve makam yazılmaz.
                                 YEMİN MERASİMİ

    Madde 34 - Orduya giren her asker Ordu Dahili Hizmet Kanununda yazılı olduğu
gibi yemin eder. Yemin merasimi her sene acemi erlerin kıtaya gelişlerinden bir
ay sonra kolordu veya müstakil tümen ku-
mandanlarının tayin edecekleri bir günde çok parlak ve canlı bir surette yapı-
lır. Bundan sonra kendilerine silahsız hizmetler verilebilir. Üç aylık talim ve
terbiyeden sonra da silahlı vazife verilebilir.

    Madde 35 - Subay ve astsubay yetiştiren okulların kıtaya staja gönderdikleri
öğrenciler de aynı gün yemin ederler.
    Kıtaya staja çıkarılmayan askeri okul öğrencileri de okullarında yemin eder-
ler.

    Madde 36 - Yemin gününden sonra kıtaya gelenler de topluca ve alay kumandan-
ları huzurunda yemin ederler.

    Madde 37 - Ecnebi öğretmen ve mütehassıslar; Türk ordusunda da aynı sadakat-
le hizmet edeceklerine, bağlı oldukları kuvvet kumandanı veya kurmay başkanını
ziyaretlerinde namus üzerine söz verirler.

    Madde 38 - Silah altına alınan ihtiyat erler bölük kumandanları tarafından
toplanarak evvelce ettikleri yemin kendilerine hatırlatılır ve niçin silah altı-
na alındıkları ve milletin kendilerinden neler beklediği ve nasıl çalışmak ve
fedakarlık yapmak lazım geldiği söylenerek yurt sevgileri arttırılır.

    Madde 39 - Yemin merasiminde aynı garnizonda bulundukları takdirde tugay,
tümen ve kolordu kumandanları da bulunmağa mecburdurlar.

    Madde 40 - Yemin edinceye kadar geçen zaman zarfında, yeminin ehemmiyet ve
kutsiyeti, verilecek söze bağlı kalmanın yüksekliği, sözden dönmenin namus ve
haysiyet üzerine yapacağı fena tesirler yemin edeceklere anlatılır.

    Madde 41 - Yemin merasimi şöyle yapılır:
    Yemin edeceklerin mensup olduğu alay veya müstakil birliklerin eski erleri
(Hizmet ve vazifede bulunanlardan başkaları) kamilen silahlı olarak münasip
bir meydanda yüzleri içeri gelmek üzere dörtken teşkil ederler. Bu dörtgenin
yalnız bir kenarı sancak bölüğü için boş bırakılır.
    Yemin edeceklerin hepsi silahsız, temiz ve yeni elbiseleriyle palaskalı ola-
rak ve mevcutlarına göre bir veya birkaç sıra olarak bu dörtgenin tam ortasına
konacak Türk bayrağı ile süslenmiş bir masanın münasip mesafe açığında yüzleri
sancak bölüğünün bulunacağı kenara dönük olarak tertip edilir. Böylece hazırlık
yapıldıktan sonra sancak, usulü vechile getirilir.
    Bu esnada birlik kumandanı sancağa ihtiram için silahlı erlere süngü taktı-
rır ve selam dur vaziyeti aldırır. Sancak bölüğü, mevcut ise bando, değilse bo-
razan ve trampetler sağ başta bulunmak ve yüzü dörtgenin iç tarafına gelmek üze-
re boş bırakılan kenar üzerinde safta durur. Sancak bölüğü yerine gelip durduk-
tan sonra birlik kumandanı (Rahat dur,) kumandasını verir.

    Madde 42 - Yemin merasiminde; birliğe mensup bütün subaylar merasim kıyafe-
tile hazır bulunurlar. Bunlardan birlik kumandanları
kıtaları başında diğerleri teşkil ettikleri dörtgenin sağ başında (Mevcutları
fazla ise kıtanın bulunduğu tertipde) dururlar.
    Atlı ve motörlü birlikler bu merasimi aynen yaparlar.

    Madde 43 - Yukarıki maddedeki tertip alındıktan sonra İstiklal Marşı çalınır
ve söylenir. Sonra alay veya müstakil kıta kumandanı gür sesle evvela sancağı
tanıtır, sonra bu toplanmanın kutsiyeti ile alay tarihinden ve en mühim menaki-
binden kısa fakat özlü bir surette bahseder ve bu sancak altında yurda büyük
hizmet gören kahramanların adlarını saygı ile anarak toplanmayı canlandırır ve
yemine başlattırır.

    Madde 44 - Kumandan sözlerini bitirince muhafızlariyle beraber sancak iler-
leyerek kumandanın sağ tarafına masanın küçük kenarına gelir. Yemin edecekler
oldukları yerden evvelce müsait adedde ayırmış oldukları postalar ile ve sıra
ile masa başına getirilir. Sağ ellerini masa üzerinde bulundurulan silahların
üzerine korlar. (Topçuda ve zırhlı birliklerde masa ve silahlar yerine bir top
veya tank bulundurulur.)
    Her tabur kumandanı masa başına gelecek erlere sureti Ordu Dahili Hizmet Ka-
nununda yazılı yemini onların işitip tekrar edebilecekleri bir tarzda okur, er-
ler de bu yemini aynen tekrar eder ve sancağı selamlayarak yerlerine giderler.

    Madde 45 - Yemin merasimi bitince sancak kıtadaki yerine götürülür. Bundan
sonra birlik kumandanı (Varsa hazır bulunan en üst rütbeli kumandan) "Bu gün,
hatırası ölünceye kadar yüreğimizden çıkmaması lazım gelen bir gündür. Siz bu
gün hayatınızın sonuna kadar yurda sadık ve fedakar kalmak için yemin ettiniz.
Hazar ve seferde yapacağınız her bir hizmette verdiğiniz sözü unutmayınız ...
v.s. gibi" açık bir dil ile münasip birkaç söz söyler ve bir geçit resminden
sonra merasime son verilir.
    Yemin merasiminden sonra kıta günün artan kısmını eğlence ile geçirir. O gün
için erlere öğle yemeği diğer günlere nisbeten daha çeşitli olarak verilir.
                       ALAYA SANCAK VERİLMESİ

    Madde 46 - Alaylara verilecek sancak; Reisicumhur tarafından veya tevkil bu-
yuracakları zat tarafından alaya hususi merasimle teslim edilir. Bu merasimde
alayın mensup olduğu tugay, tümen ve kolordu kumandanları bulunur.

    Madde 47 - Bu merasime alay mensupları merasim kıyafetile ve merasim duru-
şunda dururlar. Sancak bir bölük tarafından bulunduğu yerden alınır. Ve bando da
başta olduğu halde alayın münasip mesafede cephesi ilerisine açık olarak getiri-
lir. Sancak yaklaşırken alay kumandanının kumandasile bütün alay tazim vaziye-
tinde bulunur. Sancağı getiren bölük yerine gider. Yalnız sancaktar ile sancak
muhafızları sancağın yanında kalır.
    Alay kumandanı, sancağı teslim edecek zatın karşısına geçer. Sancağı teslim
edecek zat, sancaktardan sancağı alarak münasip göreceği sözler ile alay kuman-
danına teslim eder.
    Sancağı teslim alan alay kumandanı, sancak elinde olduğu halde alaya yüzünü
dönerek sancağı alaya gösterip "Sancak millet tarafındn alayımıza emanet edildi.
Sancağımızı canla, başla muhafaza edeceğiz. Muharebenin, en sıkışık zamanlarında
sancağı hatırlayarak, yurda ve millete karşı olan vazifelerimizi yapacağız. San-
cağımızın müdafaası için kanımızı son damlasına kadar akıtacağız. Ve alayda tek
sağ bir kişi kalsa düşmana bırakmıyacağız." tarzında sözler söyler.

    Madde 48 - Bundan sonra alay kumandanı sancağı sancaktara verir. Sancak mu-
hafızlariyle alayın baş tarafına götürülür. Bu merasim esnasında alay saygı du-
ruşunu muhafaza eder ve merasimin nihayetinde rahat ettirilir.
    Alay kumandanı bundan sonra sancağı veren zatın karşısında alayına bir geçit
resmi yaptırır.
    SANCAĞA MADALYA TAKMA MERASİMİ:

    Madde 49 - Harbde fevkalade yararlık gösteren alayın sancağına madalya veri-
lir. Madalya sancağın mahsus yerine, üzerine kordelasından bağlanır. Madalya
birden fazla olduğu takdirde madalya miktarına göre ebatta ve beyaz ipek kumaş-
tan yapılmış yastık üzerine derecelerine göre takılmak suretiyle aynı uzun kor-
dela ile mahsus yerine bağlanır.
    Bu merasim aynen alaya sancak verme merasimi gibi yapılır.
    ŞAHISLARA MADALYA TAKMA MERASİMLERİ:

    Madde 50 - Madalya takma merasimleri askeri bir merasimdir. Başta alay san-
cağı olduğu halde bir piyade taburu ve bandonun iştirakiyle yapılır.
    Mülki amir ve erkan ile okullar ve mahalli teşekküller bu merasimlere davet
olunabilirler.

    Madde 51 - Merasim:
    Madalya alacaklar ile madalyayı takacak olan kumandan veya şahsın (Ecnebi
devlet madalyaları, o devletin sefiri veya ataşemiliteri tarafından takılır) ve
davetlilerin yerlerini almalarını mütaakıp, verilecek bir (Ti...) işareti üzeri-
ne çalınacak İstiklal Marşile (Yabancı devlet madalyası takılırsa ilk defa ya-
bancı marş) ile başlar.
    a. Okullar; gençlik veya mahalli teşekküller adına yapılacak konuşmalar so-
nunda kumandan kısa bir hitabe ile merasimin mahiyet ve manasını belirtir.
    b. Konuşmalar bitince yalnız madalyayı takacak olan zat ve yardımcısı tabu-
run 10 adım önünde duran madalya alacakların karşısına kadar gider bekler. Bu
esnada madalya beratını okuyacak olan da mik-
rofon başındaki yerini almış olur. Bunu mütaakıp, madalya alacaklardan ilki, üç
adım ileri çıkar, berat okunur, madalyası takılır, yerine geçer.(Bu işler madal-
ya alacak her şahıs için tekrar olunur.)
    c. Madalya takma işleri bitince, madalya alanlar, madalyayı takan zat ile
birlikte mülki amir ve kumandanların karşısına giderler takdim edilip tebrik
olunurlar. Hazırlanmışsa buket ve hediyeleri verilir. Mütaakıben şeref tribününe
geçilir. Piyade taburu ve tertiplenmişse izciler ve öğrenciler tarafından yapı-
lacak geçit resmi kabul olunur. (Geçit resmini kabul edecek olan zat kumandan-
dır. Geçit resmi esnasında madalya alanlar kumandanın solunda bir adım gerisin-
de, madalyayı takan ecnebi ataşemiliter ise; kumandanın sağında bir adım geri-
sinde yer alırlar.)
    d. Geçit resmi bitimiyle merasim sona erer.
                         MİLLİ MARŞA KARŞI SAYGI

    Madde 52 - Türk Milli Marşı; Türk`ün yüksek şerefini terennüm eden (İstiklal
Marşı) dır.
    Bu marşı bütün askerler gür sesle, canlı ve ahenkli bir surette söyleyebil-
melidir. Bütün bandolar bu marşı pürüzsüz olarak çalabilmeli ve askerlerimize de
talim ettirmelidirler.

    Madde 53 - Milli Marşın çalındığı umumi mahallerde her Türk, marşa ayakta ve
durarak hürmet etmeğe mecburdur.
    Ordu mensupları kapalı yerlerde ve baş açık bulunduğu zamanlarda ayakta esas
duruşta, açıkta ve şapkalı bulunduğu zamanlarda esas duruşta selam vaziyetinde
dinlerler.
                ALAY GÜNLERİ VE BU GÜNLERDE YAPILACAK MERASİM

    Madde 54 - Her alayın teşkil edildiği gÜn o alayın (Alay günü)dür.
    Bu gün her alay kışlasında aşağıdaki maddelerde yazılı şekilde merasim
yapar.

    Madde 55 - Alay günü merasimi, o gün öğleden sonra akşam talimi içinde baş-
lar (Ve yatma) zamanına kadar devam eder. O gün akşam talimi yapılmaz.

    Madde 56 - Alayın günü bir ay evvelden itibaren münasip vasıtalarla ilan ve
alay mensupları davet edilir. Bu merasime alayın o günkü mensuplarından başka o
gün alayda vazifedar olmayan ve fakat o garnizon dahilinde hizmette bulunan su-
bay, askeri memur ve astsubaylarla evvelce bu alayda bulunmuş veya kumanda etmiş
ve tekaüt veya terhis olmuş bütün subay, askeri memur ve astsubaylar günlük kı-
yafetle iştirak ederler.

    Madde 57 - Alay gününün merasimi şu suretle yapılır:
    Alay bütün mevcudu ile ve er merasim kıyafeti ile bando başta olarak (Garni-
zonda bando varsa) yoklama yerinde veya talimhanede veya seçilecek diğer münasip
bir yerde yoklama vaziyetinde toplanır.
    Davetliler protokola memur personel tarafından karşılanarak toplantı yerine
götürülür. (En büyük rütbeli ve en yaşlı zat, daha hususi bir ihtiram ile geti-
rilebilir.) Davetliler alayın ortası ilerisinde ve cepheleri alaya karşı olmak
üzere iki sıralı safta dururlar. İstiklal Marşı söylenir veya çalınır.
    Alay kumandanı davetlileri yüksek sesle bütün alaya tanıtır ve bu toplantı-
nın maksadını erlerin anlayacağı şekilde kısaca söyler, davetliler arasında en
büyük rütbelisi de alayın hazar ve seferde geçirdiği en parlak günlerinden bir
ikisi hakkında ve bu toplanmanın kıymeti üzerinde birkaç söz söyler.  Bundan
sonra alay bir geçit resmi yaparak kışlaya girer bunu mütaakıp alay mensuplarına
eğlenceler tertip edilir. Alaylar her (10) senede bir defa kendi mıntıkaları
içinde o alayda askerlik etmiş olan erleri davet ederler.

    Madde 58 - Her alayın bir hatıra defteri ve buna merbut bir de albümü bulu-
nur. Deftere, alayın ilk teşekkülü tarihiyle geçirdiği mühim vakalar ve menkibe-
ler (Vesaika müstenit olarak) ve büyük kumandanların ziyaretleri ve diğer
kıymetli hatıralar kaydedilir. Bunlardan mümkün olanları tesbit edecek
resimlerle diğer hatıra resimleri ve alayda bulunan bütün subayların aynı ebatta
(Vesikalık resim ebadında) fotoğrafları albüme konur.
                SUBAYLARIN TAYİN VE TAKDİM MERASİMİ

    Madde 59 - Ordu mensuplarının tayinleri Milli Müdafaa Vekaletince yapılır.
Ve kendilerine silsile yoliyle tebliğ olunur.

    Madde 60 - Alay kumandanı ve daha küçük rütbeli subaylar tayin edildikleri
birliklere şahsen tanıtılır. Bu tanıtma kaide olarak bir derece üst kumandan ta-
rafından yapılır. Bu kaidenin hilafına olarak alay kumandanının (Müstakil tabur-
larda tabur kumandanının) bir derece üst kumandan tarafından tanıtılmasına imkan
ve zaman müsiat olmazsa bunlar kendi kendilerini tanıtırlar.

    Madde 61 - Tanıtma merasimi şöyle yapılır:
    a. Alay kumandanının alaya tanıtılmasında alay; sancağı ile birlikte münasip
bir yerde merasim duruşunda hazırlanır.  Alay kumandan muavini, yoksa en kıdemli
tabur kumandanı tarafından tanıtacak kumandana veya doğrudan doğruya kendini ta-
nıtacak alay kumandanına alayı takdim eder. Takdimi mütaakıp tanıtacak zat ile
alay kumandanı olarak tayin olunan zat, alayın tam ortası ilerisinde, yüzleri
alaya dönük olarak dururlar. Tanıtacak zat, alay kumandanını kısa ve münasip bir
nutuk ile alaya tanıtır. Ve alay kumandaniyle birlikte sancağın yanına giderek
sancağı da alay kumandanına teslim eder. Bundan sonra alayı takdim eden kumandan
tarafından tanıtan zat huzurunda alaya bir geçit resmi yaptırılır ve merasim bu
suretle biter.
    b. Alay kumandan muavinlerinin alaya tanıtılmasından sonra alay kumandanı
huzurunda yapılacak merasim geçişine en kıdemli tabur kumandanı kumanda eder.
    c. Tabur kumandanları ile muavinlerinin tanıtılması tabur muvacehesinde, bö-
lük kumandanları ile takım kumandanlarının tanıtılması da tayin edildikleri bö-
lükler muvacehesinde yukarıdaki merasime kıyasen yapılır.
    d. Tanıtma merasiminden sonra kışlaya dönüşte alay kumandanı veya muavinine
bütün alay subayları, askeri memurları ve astsubayları, tabur kumandanı ve mua-
vinlerine bütün tabur subay, askeri memur ve astsubayları, bölük kumandanlarına
bölük subayları ve astsubayları o bölüğün en kıdemli subay tarafından ayrı ayrı
takdim olunur.
    e. Astsubayların tayin ve tanıtma merasimi subaylara kıyasen yapılır.
                   ERBAŞLARIN NASIP VE TAYİN MERASİMİ

    Madde 62 - Erbaşların nasıp ve tayin merasimi terfilerinden sonra ilk silah-
lı toplantısında bölük muvacehesinde, bölük kumandanı tarafından yapılır.
    Nasıp ve tayin merasiminde bölük safta durur.  Nasıp veya tayini tebliğ edi-
lecek erbaş, tebliği yapacak subayların solunda yüzü kıtaya karşı gelecek veçhi-
le bulunur. Nasıp veya tayini bildiren bölüğe münasip bir kaç söz söyler.
               BİR CELPTE YENİ ERLERİN KARŞILANMASI, EĞİTİM
                    MERKEZLERİ VE KITALARDA YAPILACAK
                            İLK MUAMELELER

    Madde 63 - Orduya girecek yeni erlerle kıtalara mürettep olup topluca, kara
yolu ile gelecekler şehir veya kasaba methalinde, demir veya deniz yoliyle gele-
cekler istasyon veya iskelelerde aşağıdaki tertip üzere karşılanırlar:
    a. Yüzden fazla kafilelerin karşılanmasına bir bölük;
    b. 50:100 arasındakilere bir subay kumandasında bir takım çıkar,
    c. 50 den daha aşağı gelenler kışla kapısında karşılanır.

    Madde 64 - Karşılayıcı kıta iyi giyinmiş, silahsız ve kıta yalnız palaska
takmış olmalı. Garnizonda bando varsa ve karşılamaya bir bölük çıkacaksa beraber
alınmalı, gelecek erlerin eşyalarını taşımak üzere münasip miktarda nakil vası-
tası beraber götürülmelidir.

    Madde 65 - Kışlaya varıldığı zaman kıta nizam karakolu tarafından selamlanır
ve bundan sonra münasip bir yerde gelen erlere istirahat verilir. Kafi istira-
hatten sonra alay (Müstakil tabur) kumandanı "Hoş geldiniz" der ve onlara gönül
çekici münasip sözler söyledikten sonra birliklere taksim edilir.
                              TERHİS MERASİMİ

    Madde 66 - Hizmet müddetlerini bitiren erlerin memnuniyetle ordudan ayrılma-
ları gözönünde tutulacak en mühim bir noktadır. Bunun için her terhisde aşağıda
yazılı merasim yapılır:
    a. Terhisten bir gün evvel kışlanın toplanma yerinde terhis olunacak ve
olunmıyacak erler silahlı olarak merasim duruşunda toplanır. Bütün alay subayla-
rı bu toplantıda bulunurlar. Birlik kumandanı selam dur vaziyetinde bulunan kı-
tanın karşısında bir kürsü üzerine çıkar, terhis emrini yüksek sesle okur. Bun-
dan sonra masa üzerinde bölük bölük hazırlanmış olan terhis kağıtlarını bölük
kumandanlarına bizzat teslim eder. Bu tevzii mütaakıp terhis edileceklere hita-
ben: Memleket müdafaasından ve yaptıkları hizmetlerden ve terhisten sonra yapma-
ğa mecbur oldukları vazifelerden, yurt ve cumhuriyete sadakatten bahseder sözler
söyleyerek bugünkü merasime son verir.
    b. Sevk günü gelince terhis edilecek erler kışlanın toplanma yerinde topla-
nır. Birlik kumandanı kendilerine millete ve cumhuriyete karşı vazife ve borçla-
rını daima hatırda tutmalarını tekrar eder ve hayırlı yolculuk yapmalarını di-
ler. Bundan sonra terhis edilen erlerden birisi orduda bulunduğu müddetçe gör-
dükleri iyi muameleden, askerlikten ve umumi hayat için kendilerine öğretilen
bilgilerden dolayı teşekkür eder. Ve icabında yurt, millet, cumhuriyet uğrunda
canlarını fedaya hazır bulunduklarını arz eder ve bundan sonra terhis erleri
kendi bölük, takım subayları, astsubayları ve arkadaşları ile vedalaşırlar.
    c. Demiryolu veya deniz yolu ile gidecek büyük kafile, tren veya vapurun ha-
reket saatinden münasip zaman evvel aynı toplanma yerinde toplanır ve hazırlana-
cak bir saygı kıtası önünden (Varsa başlarında bando olduğu halde) getirilerek
bir subay kumandasında münasip miktarda erlerden mürekkep bir kıta tarafından
istasyon veya iskeleye götürülür ve uğurlanır. Tren veya vapurun hareketi esna-
sında uğurlayıcı kıta ve bando (Tercihan o birliğin marşı çalınmak suretiyle)
son selam resmini ifa eder.
    Terhis erleri hafif eşyalarının kışla kapısına kadar terhis olunmıyanlar ta-
rafından taşınması ve bütün subayların da aynı yere kadar beraberce gitmeleri
muvafık olur. Ağır eşyaların istasyon veya iskeleye kadar bir nakil vasıtasiyle
gönderilmesi temin edilir.
                     ŞEHİRLERİMİZİN KURTULUŞ GÜNLERİNDE
                            YAPILACAK MERASİM

    Madde 67 - Bu merasimler hususi emirlere göre tertip ve tanzim olunur.
                                BAYRAK MERASİMİ

    Madde 68 - Bayrak umumiyetle sabah saat 8.00 de çekilir ve gurub anında in-
dirilir.
    Ancak; Milli Bayram ve umumi tatil günlerinde Bayrak, bayram veya tatilin
başladığı saatte çekilir ve devam ettiği müddetçe çekili kaldıktan sonra bayram
veya tatilin biteceği günün gurubu zamanı indirilir.
    Bayrak bu iş için hususu olarak yapılmış direk (Gönder) e çekilir.
    Bayrak ve gönder binanın büyüklüğü ile mütenasip olmalıdır.
    Milli bayram, umumi tatil ve hafta tatili günlerinde bayrak çekilecek yerler
aşağıda yazılıdır.
    a. Bağımsız bölük,
    b. Bağımsız tabur,
    c. Alay ve daha yukarı karargahlar,
    d. Diğer bilumum askeri müesseseler, okullar ve Deniz Kuvvetlerine mensup
bilümum gemiler,
    e. Hudut birliklerinde bölük, takım, karakol veya kulelerde (Her gün).

    Madde 69 - Bayrağın çekiliş ve indirilişinde yapılacak merasim:
    a. Bir subay kumandasında silahlı (Bir manga: Bir bölük) Bayrağın çekilece-
ği veya çekili bulunduğu gönderin karşısında ve yakınında, bando, boru veya fif-
re takımı kıtanın sağında bulunmak üzere cephe alınır. Aynı zamanda, bir er;
göndere çekiliş ve indirişe hazır bir halde durur (Bu er; bayrağın çekilmesi ha-
linde, çekildikten sonra, indirilmesi halinde, indirmeden evvel bayrağı selam-
lar).
    Bayrağın çekilme veya indirme zamanı gelince kıta kumandanı selam dur kuman-
dasını verir. Bu kumanda üzerine kıta selam dur vaziyetine geçer; bando boru ve-
ya fifre- İstiklal Marşını veya Bayrak Marşını çalmağa başlar. Marş bitinceye
kadar kıta selam duruşunu muhafaza eder. Bu merasime memur kıta kumandanı mera-
sime gelmeden evvel saatini doğru olarak ayar etmelidir.
    b. Çekilecek Bayrak; nöbetçi subayı odasında veya başka münasip bir yerde
duvara asılı camlı bir dolapta muhafaza edilir. Ve buradan alınarak çekilecek
mahalle götürülür. Bayrak çabuk çabuk çekilir ve indirilirken ağır ağır indiri-
lir. Bayrak çekilmeden evvel veya indirildikten sonra mahsus bir hürmetle geti-
rilir, götürülür.  Bu sırada Bayrağı yere atmak, sürüklemek, münasebetsiz vazi-
yetlerde tutmak yasaktır.
    c. Deniz Kuvvetleri Kumandanlığına mensup bütün gemilere girip çıkanlar gön-
dere çekili bulunan Bayrağa ihtiramkar bir vaziyette cephe alarak selam verir-
ler.
                              GEÇİT RESİMLERİ

    Madde 70 - Bilumum geçit resimlerinde duruş için tertiplenmede kıtalar sağ-
dan sola doğru Merasim Talimatnamesine esas olacak ve Kara Kuvvetleri Kumandan-
lığınca tertiplenen 7 Ağustos 1953 gün ve 582739
sayılı (Merasim geçiş ve duruşuna ait geçici broşür) deki esaslara göre yapı-
lır.
    Bir manevra veya tatbikattan sonra geçit resimleri hariç diğer merasimlerde
tahkim edevatı, arka çantası alınmayacaktır.

    Madde 71 - Merasime, yabancı devletlere mensup ordu birlikleri katılacaksa
bir saygı nişanesi olmak üzere merasim duruşunda sağ başta geçişte de önde yer
verilir. Yalnız geçişte kılavuzluk vazifesi yapmak üzere bu birliğin önünde bir
kıta bulundurulur.

    Madde 72 - Merasime, birden fazla ecnebi devletlere mensup kıtalar katılı-
yorsa alfabe sırasına göre tertiplenir. (Türk alfabesine göre).
                              CENAZE MERASİMLERİ

    Madde 73 - Askeri cenaze merasimleri, devlet merkezinde, hususiyeti olan me-
rasim, E.U. Rs.nin direktiflerine göre ilgili kuvvet kumandanlıklarınca,
    Hariç garnizonlarda bu iş, garnizon kumandanlığınca tertip ve tanzim olunur.

    Madde 74 - Devlet büyükleri ile bilümum ordu mensuplarının ve merasim yapıl-
masını icap ettiren diğer mülki erkanın ölümleri halinde aşağıda gösterildiği
şekilde merasim yapılır:
    a. Reisicumhur ve Reisicumhurluk yapmış zevatın ölümlerinde yapılacak mera-
sim:
    (1) Ölüm haberinin resmi tebliğ ile bildirilmesi üzerine bütün askeri bina-
larda bayraklar yarıya indirilir.
    (2) Cenaze merasimi Hükümetçe hazırlanacak Talimatnameye istinaden Hariciye
Vekaleti Protokol Umum Md.lüğünde tanzim edilecek program gereğince yapılır.
    (3) Merasime iştirak edecek birlik miktarı,Hükümetçe hazırlanacak Talimatna-
mede tasrih edildiği şekilde olur.
    (4) Cenaze top arabasında taşınır.
    (5) Cenaze merasiminin yapıldığı mahalde ve diğer garnizonlarda (87) nci
maddede belirtilen top atışı yapılır.
    (6) Merasime kıta ile birlikte katılan subaylardan gayrı, yarbay dahil daha
üst rütbeli subay, general ve amirallerle muadili askeri memurlar cenaze merasi-
mine iştirak ederler.
    (7) Ordu kıyafet kararnamesinde tesbit edilen kıyafetle bu merasime iştirak
edilir.
    b. Türkiye Büyük Millet Meclisi Reisi, Başvekil, İcra Vekilleri, Büyük Mil-
let Meclisi azaları ve valiler ile diğer muhim devlet erkanından ve yabancı dev-
letlerin siyasi büyük memurlarından ölenlerin cenaze merasimi, hükümet tarafın-
dan yapılacak talimatnameye göre tanzim olunur.
    c. Erkanıharbiyei Umumiye Reisi, mareşallar (Büyük amiraller), kuvvetler ve
ordu kumandanları veya müfettişleri ve diğer orgeneral ve
amirallerin cenaze merasimlerinde bir piyade alayı (Üç taburlu, taburlar üçer
piyade bölüklü), alay sancağı ve bando bulundurulur.
    Cenaze top arabasında taşınır, merasime kıta ile katılanlardan gayri yarbay
dahil daha üst rütbeli subay, general ve amirallerle muadili askeri memurlar ce-
naze merasimine iştirak ederler.
    Merasime katılanlar Ordu Kıyafet Kararnamesinde tesbit edilen kıyafette bu-
lunurlar.
    d. Tuğgeneral (Tuğamiral): Korgeneral (Koramiral) lerin cenaze merasimlerine
üç piyade bölüklü bir piyade taburu ve bando iştirak ettirilir. Cenaze top ara-
basında taşınır, cenazede kıta başındaki subaylardan gayri mensup olduğu birlik
veya müessesede vazifesi müsait olan general ve amiraller, subay ve askeri me-
murlar bulunurlar.
    Kıyafet, Ordu Kıyafet Kararnamesinde tesbit edildiği gibidir.
    e. Binbaşı: Albayların cenaze merasiminde, mümkünse kendi sınıfından, değil-
se diğer sınıflardan yaya olarak mürettep bir Bl. (Silahlı) ve varsa bando işti-
rak eder. Merasim kıtasından gayri mensup olduğu birlik veya müessesedeki ve
garnizon içerisindeki diğer teşekküller subay ve askeri memurlarından vazifesi
müsait olanlar bu merasime katılırlar. Kıyafet Ordu Kıyafet Kararnamesinde tes-
bit edildiği gibidir.
    f. Asteğmen: Yüzbaşıların cenaze merasiminde mümkünse kendi sınıfından, de-
ğilse diğer sınıflardan yaya olarak silahlı bir takım bulunur. Diğer hususlar
(e) fıkrasında olduğu gibidir.
    g. Askeri memurlardan ölenlere muadilleri subaylara yapılan merasimin aynı
yapılır.
    h. Harb okulu, diğer yüksek askeri okullar, askeri meslek okulları ve lise-
lerle orta mektep talebelerinin cenaze merasiminde bir subay kumandasında (Harb
okulu, askeri yüksek ve orta okullarda öğrencilerden mürekkep) bir takım teşkil
edilir. Bu takımdan başka okul kumandanlığınca tesbit edilecek öğrenci, vazifesi
müsait olan subaylar ve öğrenciler merasime iştirak ettirilir.
    i. Astsubayların cenaze merasiminde mümkünse kendi sınıfından, mümkün değil-
se diğer sınıflardan bir subay kumandasında bir takımlık bir kıta yaya olarak
bulunur. Bu takımdan başka mensup olduğu birlik veya müesseseden vazifesi müsait
olan subay ve astsubaylar merasime katılır.
    j. Er ve erbaşların cenaze merasimine kendi sınıfından bir astsubay kumanda-
sında bir manga iştirak eder. Bu mangadan başka bölüğünden bir kaç erbaş ve ast-
subayla bir subay da cenaze merasiminde hazır bulunur.

    Madde 75 - Askeri emeklilerin cenaze merasimleri rütbe, sınıf ve derecelere
eşit olanlara yapılan merasimin aynı yapılır.

    Madde 76 - Ordu hizmetlerinde kullanılan ecnebi subaylardan herhangi birinin
vefatında hususi bir merasim yapılması emredilmemişse rütbelerine muadil subay-
lara yapılan merasimin aynı yapılır.
    Ordu hizmetinde bulunmayan diğer ecnebi subayların cenaze merasimi hükümetçe
verilecek hususi emirle tertip edilir.

    Madde 77 - Subay, askeri memur ve astsubaylarla emeklilerin ailelerinin ce-
naze merasimine bir subay kumandasında 30:60 erlik bir askeri kıta iştirak eder.

    Madde 78 - Şehitlerin ve diğer ordu mensuplarının ve emeklilerin tabutları
üzerine hususi bir hürmet olmak üzere Türk bayrağı sarılır.

    Madde 79 - Muharebede veya vazifede bir kaza neticesinde şehit olan ordu
mensuplarına hususi emirle merasim yapılır, emir verilmemişse bir üst rütbeye
yapılan merasim icra edilir. Mümkünse cenaze top arabasında taşınır, varsa bando
bulundurulur.
    Cenaze merasimine iştirak edecek kıtalarla kıta dışında merasime katılanla-
rın tertiplenmesinde, merasim başlar başlamaz kıtanın cenazenin ilerisinde ko-
layca yürüyüşe geçebilmesi ve kıta haricindekilerin teşkil edilecek kortejdeki
yerlerini kolayca alabilmeleri imkanı sağlanmalıdır.

    Madde 80 - Tabutun vasıtaya konması ve vasıtadan alınması ile omuzda taşına-
cağı ahvalde münasip miktarda silah ve teçhizatsız er merasim yerinde bulunduru-
lur.

    Madde 81 - Asker, cenazenin bulunduğu yere geldiğinden itibaren cenazeye
mahsus saygı duruşundan başka bir selamlama yapmaz.

    Madde 82 - Askeri cenaze merasimin tertibi için, ölen zatın ailesi veya ya-
kınları tarafından vaktinde ilgili makamlara müracaat edilmesi lazımdır. Bu me-
rasimin tertiplenmesi için cenazenin bulunduğu yerde askeri bir birliğin bulun-
ması şarttır.

    Madde 83 - Cenaze hareket ettirilirken merasim kumandanının vereceği bir
ikaz kumandası veya (Ti...) işareti üzerine kıta saygı duruşuna geçer. Kıta ha-
ricinde kalan subaylar cenazeye cephe alarak el ile selam verirler.

    Madde 84 - Başka bir emir verilmemiş umumi surette cenaze merasiminde aşağı-
daki tertip üzerine hareket olunur: (Şekil. S. 33)
    a. Merasim kumandanı ve karargahı,
    b. Merasime katılacak kıtalar, (Varsa her kıtanın bandosu başında olmak üze-
re emirde tasrih edilen sıraya göre),
    c. Bando,
    d. İmamlar, (Din adamları)
    e. Çelenkler (Varsa) çelenk taşıyıcıları tarafından taşınır. Bu taşıyıcılar
hususi emirle belirtilmemişse kılık ve kıyafatlerine hususi surette itina edil-
miş er veya astsubaylardan olur. Bunlar duruma göre cenazenin önünde veya ya-
nında tertiplenirler.
    f. Cenaze ister vasıta ile nakledilsin, isterse elde taşınsın merasim kıta-
sının ortasında gider. Yani merasim kıtası birerle kolda tabutun iki tarafında
bulunur. Madalyaları varsa tubutun arkasından takip ettirilir.
    g. Merhumun aile efradı tabutun arkasında yer alırlar.
    h. Merasime kıta haricinde katılan subaylar, (8 inci madde esaslarına göre
ve yürünecek yolun genişliğine göre sıralar halinde yürürler.)
    i. Mülki erkan ve diğer sivil teşekküller, (Protokol sıralarına ve "g" fık-
rasındaki tertipte olduğu gibi yürürler.),
    j. Cenaze merasiminde Reisicumhur, sabık Reisicumhur Büyük Millet Meclisi
Reisi, Başvekil ve Başvekil yardımcıları mebuslar bulunuyorsa ordu erkanının
önünde yer alırlar.),
    k. Merasim kıtası büyük olduğu takdirde ayrıca kortejin arkasından bir kı-
sımla ve yürüyüş kolunda takip ederler.
    l. Merasime kordiplomatik iştirak ediyorsa protokol umum müdürlüğünce tespit
edilen yerde yürütülür.
    m. Merasime yabancı devletlere mensup birliklerde katılıyorsa 71 ve 72 inci
maddelerde belirtilen esaslar dahilinde hareket edilir.
    Merasime başlanacak yerin ve takip edilecek yolların durumu müsait ise şema-
da gösterilen tertip alınır. Müsait olmayan yerlerde buna kıyasen yer alınır.

    Madde 85 - Mezarlık uzakta ise ve merasim mezarlığa kadar devam etmiyecekse
merasimin nereye kadar devam ettirileceği verilecek emirde bildrilir. Bu takdir-
de merasim, bildirilen bu yere kadar devam eder. Burada merasim kıtası yolun iki
tarafında ve yerin müsaadesi nisbetinde safa geçerek cenaze taşıt vasıtısına ko-
nuluncaya kadar saygı duruşunda bulunur.
    Cenaze buradan itibaren mezarlığa kadar nakil vasıtasiyle götürülür. Vasıta-
larla mezarlığa gideceklerin yürüyüş sırasının tertibinde (8) inci maddedeki sı-
ra esas tutulur.
    Mezarlıkta saygı duruşunda bulunmak üzere ayrıca bir kıta ve cenazenin ta-
şınmasında yardım için kafi miktar silahsız er bulundurulabilir.
    Mezarlıkta saygı kıtası varsa ve yer müsait ise mezarın 15 adım karşısında
ve cephe mezara karşı olmak üzere safta bulunurlar.
    Kıta haricinde merasime katılanlar protokol sırasına göre kıta ile mezar
arası boş kalmak suretile tertiplenirler.

    Madde 86 - Cenazenin mezara indirilmesinde kıta merasim kumandanının kuman-
dasiyle veya verilecek (Ti...) işaretiyle saygı duruşu yapar. Bu esnada kıta
haricinde merasime katılanlar mezara cephe alarak saygı duruşuna geçerler.
    Cenaze gömüldükten sonra ölen zat hakkında konuşmalar yapılır. Eğer merhum
şehit ise telkinden evvel bir manga mezarın üç adım karşısında ve cephe mezara
dönük olmak üzere vaziyet alır ve tüfekle üç atım ihtiram atışı yapılarak mera-
sime son verilir.
                                DÖRDÜNCÜ FASIL
                               MERASİM ATIŞLARI

    Madde 87 - Merasim hartucu (Kartuşu) ile atış yapmak imkanına sahip olan ha-
fif topçu birliği bulunan ordu, kolordu, tümen, müstahkem mevki, tugay merkezle-
rile deniz ve hava üslerinde aşağıdaki merasim atışları yapılır.
    Askeri ihtifallerde ve şehit olmak suretiyle ölen ordu mensuplarının meza-
rında üç el piyade tüfeği ile ihtiram atışı yapılır. Manevra mermisile tüfekle
merasim atışı yapılmaz.
     Ne maksatla atılacağı                        Atım adedi      Düşünceler
 -----------------------------                   ------------    ------------
Reisicumhur ve yabancı devlet
reislerine yapılan karşılama ve
uğurlama merasimleri
-------------------------------------------------------------------------------
Cumhuriyet Bayramı 28 ve 29 Ekim
saat 12.00 de
-------------------------------------------------------------------------------
Zafer Bayramında 30 Ağustos günü
saat 12.00                                            21
-------------------------------------------------------------------------------
Reisicumhur intihabı ilanında                        101
-------------------------------------------------------------------------------
Reisicumhur, Sabık Reisicumhurun
vefatında:
a. Cenaze merasiminin yapılacağı yer ve
günde merasimin başladığı saatten               Beşer dakika
itibaren cenaze kabre konuluncaya kadar         fasıla ile bi-
devam etmek üzere                               rer atım.
b. Diğer garnizonlarda cenaze merasiminin
yapılacağı gün ve başladığı saatte                    21
------------------------------------------------------------------------------
Tayyare şehitleri ihtifali günü saat 11.00 de          7      İhtifal merasimi
                                                              bu atımları mü-
                                                              taakıp başlar.
                                  İKİNCİ BÖLÜM
                              DENİZ
                                  BİRİNCİ FASIL
       Reisicumhur ve yabancı devlet hükümdarları ile ailelerine mahsus
                  selam topları, fors ve bayraklar

    Madde 88 - Reisicumhur ve yabancı devlet başkanı ve hükümdarlarına mahsus
selam topunun sayısı (21) dir.

    Madde 89 - Reisicumhurun Türkiye Cumhuriyeti dahilinde topla selam yapılaca-
ğı ilan edilmiş bulunan müstahkem mevkiler, kıyı bataryaları ile donanma veya
bir harb gemisinin bulunduğu bir limana geliş ve gidişlerinde, müstahkem mevki,
kıyı bataryaları ve bütün gemiler tarafından 21 atım topla selamlanır.
    a) Reisicumhurun Türk harb gemilerinden birine gelişlerinde gemi birden zi-
yade direkli ise: Reisicumhur forsu grandi direğine ve topuzlarda diğer direkle-
re çekilir.
    Eğer Reisicumhur aynı zamanda başkumandan ise, yalnız Reisicumhur forsu
grandi direğine ve diğer direklere de topuzlar çekilir.
    b) Reisicumhur başkumandan olmayıp, başkumandan Reisicumhura refakat ediyor-
sa, başkumandanlığa mahsus fors da pruva direğine çekilir.
    c) Reisicumhur başkumandan olmayıp, refakatinde M. S Vekili bulunuyorsa keza
M. S. Vekiline mahsus fors pruva direğine çekilir.
    Gemi tek direkli ise, yalnız Reisicumhur forsu çekilir.
    d) Reisicumhur forsunu taşıyan bir harb gemisi, seyir halinde iken veya Türk
harb gemileri Reisicumhur forsunu taşıyan bir geminin refakatinde seyir ederler-
ken, bütün gemiler topuz ve cıvadıra sancaklarını ve havanın müsaadesine göre
alay sancaklarını çekerler.
    e) Reisicumhurun bir harb gemisine geliş ve gidişlerinde personel çimavira
edilir ve üç defa "Sağol" diye bağrılır ve 21 pare top ile selamlanır. Bu esnada
orada bulunan diğer Türk harb gemileri kumandan veya kıdemli gemiye imtisalen
olay ve topuz sancaklarını çekerler ve kumandan gemisinin ikinci topu ile (21)
pare topla selam ifa ederler.
    Reisicumhurun avdetinde de aynı selam yapılacağı gibi filika veya diğer de-
niz vasıtaları ile geçişinde de aynı merasim yapılır.
    f) Reisicumhur forsunu taşıyan bir gemiye iltihak eden veya bu gemiyi geçen
veya bu gemi tarafından geçilen her harb gemisi (21) pare topla beraber Reisi-
cumhura mahsus merasimi yaparlar.
    g) Reisicumhur forsunu taşıyan bir gemi, topla selam yapacağı ilan edilmiş
bulunan müstahkem mevki, kıyı bataryaları yakınından geçerken aynı selam topları
atılır ve personel tarafından üç defa "sağol" diye bağrılır.
    h) Reisicumhura mahsus fors, Reisicumhurun bizzat bulunduğu gemi veya mevki-
lere çekilir.
    i) Reisicumhurun rakip olduğu gemi, diğer Türk harb gemilerinin hizasından
geçerken personel çimavira edilir, gemiler alay sancakları ve topuz bayrakları
ile donatılır. Kruvazör ve daha büyük gemilerde top atımı kadar (Yani 21) kişi-
lik kruvazörden daha küçük gemilerde ise dörtte biri kadar silahendaz (Reisicum-
huru hamil geminin gelişine nazaran baş veya kıç tarafa) çıkarılır; her gemi
kendi hizasına gelince muzıka İstiklal Marşı çalar veya boru ile selam çalınma-
sını mütaakip personel tarafından üç defa "sağol" diye bağrılır.
    ı) Reisicumhur, merasim yapılmasını arzu etmedikleri takdirde bindikleri
gemiye forsunu çektirmezler.
                         SAHİLDE REİSİCUMHUR FORSU

    Madde 90 - Türk harb gemilerinden birisi bir limana gelişinde veyahut bir
mahallin yakınından geçerken, o liman veya mahalde Reisicumhur forsunu gördüğü
anda o gemi geliş ve gidişinde veya geçişinde 21 pare topla resmi selam ifa
eder.
                 YABANCI DEVLET BAŞKANLARINA VEYA HÜKÜMDARLARINA
                              YAPILACAK MERASİM

    Madde 91 - a) Yabancı bir reisicumhur veya hükümdarlariyle bilfiil hükümdar-
lık eden prens veya prenseslerden biri yahut bunlardan birinin kocası veya eşi
Türkiye Cumhuriyeti dahilinde topla selam yapılacağı ilan edilmiş bulunan müs-
tahkem mevkilerle kıyı bataryalarının bulundukları yerlere veya bir harb gemisi-
nin bulunduğu mahalle geliş ve gidişlerinde, ilk geliş ve son ayrılışlarında o
mevki veya harb gemilerinden 21 pare top atılmak suretiyle selamlanır. Türk harb
gemilerinden birine geliş ve gidişlerinde de aynı merasim yapılır. Selam topla-
rının atışında merasime katılan bütün harb gemileri grandi direğine o hükümetin
milli bayrağını çekerler. Gemi tek direkli ise mevcut olan direğe çekilir.
    b) Türk harb gemileri, yabancı devlet başkanları ile hükümdarlardan birinin
forsunu taşıyan bir gemiye tesadüfünde veya bu gemiyi geçerken veyahut bu gemi
tarafından geçilirken 21 pare topla forsu selamlarlar.
              YABANCI HÜKÜMDAR AİLELERİNE YAPILACAK MERASİM

    Madde 92 - a) Yabancı hükümdar ailelerine mensup prenslerden biri Türkiye
Cumhuriyeti dahilinde topla selam yapılacağı ilan edilmiş bulunan müstahkem mev-
kilerle kıyı bataryalarının bulundukları yerlere veya bir harb gemisinin bulun-
duğu mahalle geliş ve gidişlerinde, ilk geliş ve son ayrılışlarında o mevki ve
harb gemilerinden 21 pare top atılmak suretiyle selamlanırlar. Türk harb gemile-
rinden birine geliş ve gidişlerinde de aynı merasim yapılır. Selam toplarının
atışında merasime katılan bütün harb gemileri grandi direğine o prensin mensup
olduğu hükümetin milli bayrağını çekerler.
    b) Türk harb gemileri yabancı bir devlet limanında bulunurken böyle bir zi-
yaret olursa (a) paragrafındaki merasim aynen yapılır.
    c) Türk harb gemileri prensin forsunu çekmiş bir gemiye tesadüf ederse veya
bu gemiyi geçerse veyahut bu gemi tarafından geçilirse yine (a) paragrafındaki
merasim aynen yapılır.

    Madde 93 - a) Türk harb gemileri birden ziyade devlet başkanı veya hükümdar
forsunu taşıyan bir gemiye veya gemilere tesadüf ederler-
se veya birden ziyade hükümdar forsunun çekilmiş bulunduğu bir liman veya mahal-
le gelirse veyahut iki veya daha ziyade hükümdar forsu aynı zamanda çekilmiş bu-
lunursa aşağıdaki sıraya göre merasim yapılacaktır.
    (1) Türkiye Reisicumhuru
    (2) Alfabe sırasına göre yabancı devlet hükümdarları
        (Kral ve kraliçe)
    (3) Alfabe sırasına göre veliahtlar
    (4) Alfabe sırasına göre cumhurbaşkanları
    (5) Alfabe sırasına göre yabancı hükümdar aileleri üyeleri alfabe sırası
devlet isimlerine göre tanzim edilir.
    b) Herhangi bir milletin her ne kadar hükümdar ailesi forsu mevcut bulunursa
bulunsun bu hükümdar aileleri için ayrı ayrı selam yapılmayıp yalnız bir defa
topla selam yapılır.

    Madde 94 - a) Türk harb gemilerinden biri (Madde: 108) gereğince iadei selam
eden bir yabancı limana gelişinde, o limanda Türk Reisicumhurunun veya yabancı
hükümdar veya ailelerinden birinin veyahut bir cumhurbaşkanının forsu çekilmiş
bulunursa, evvela o limanın sahibi olan hükümetin milli bayrağı birinci olmak
üzere ve daha sonra (Madde: 93) deki sıra gereğince hükümdar ve devlet başkanla-
rı forsları selamlanır.
    b) Eğer limanın ait olduğu hükümetin veya hükümdar ailesinden birinin veya-
hut cumhurbaşkanının forsu o limana çekilmiş ise milli bayrağı selamlamak, mil-
leti temsil eden şahsı selamlamak addolunur.
    c) Türkiye Reisicumhuruna veya bir yabancı hükümdara veyahut bir cumhurbaş-
kanına mahsus forsun çekili bulunduğu yerde aynı milletin topla selamlanmak hak-
kını haiz diğer şahıslar Türk harb gemileri tarafından ayrıca selamlanmaz.

    Madde 95 - Milli bayram: Türkiye Cumhuriyetinin ilan edildiği 29 Ekim günü-
dür. Bayram 28 Ekim öğleden sonra başlamak üzere 29 ve 30 Ekim günleri devam
eder.
    Türk harb gemileri ve mevaki 28 Ekim zevalde alay sancakları ve topuz bay-
rakları ile ve gece dış tenviratla donatılır;
    Türk harb gemilerinden 28 Ekim zevalinde 21 pare top atılır. 30 Ekim gece
yarısı bayram sona erer.
    29 Ekim saat 12.00 de 21 pare top atılarak milli bayram tesit edilir.
    Mevaki bayramın devamı müddetince gece bayraklarını indirmez.
                            GENEL TATİL GÜNLERİ

    Madde 96 - a) Zafer Bayramı: 30 Ağustos günüdür. Gemiler ve mevaki bu gün
hisa bayrak zamanında gece yarısına kadar gündüz alay sancakları ve topuz bay-
rakları ile gece yarısına kadar gece dış tenviratla donatılır.
     Saat 12.00 de 21 pare top atılır.
    b) Milli Hakimiyet Bayramı: 22 Nisan öğleden sonra başlar. 23 Nisan ge-
ce yarısına kadar devam eder. Gemiler ve mevaki gündüz alay sancakları ve topuz
bayrakları ile ve gece dış tenviratla donatılır. 23 Nisan günü saat 12.00 de
21 atım top atılır.
    c) Bahar Bayramı: Mayısın birinci günüdür. Gemi ve mevakide hiçbir merasim
yapılmaz.
    d) Şeker Bayramı: 3 gündür. Gemiler ve mevaki gündüz alay sancakları ve to-
puz bayrakları ile gece topuz fenerleri ile donatılır. Tenvirat 3 üncü gece ya-
rısı nihayet bulur.
    e) Kurban Bayramı: 4 gündür. Gemiler ve mevaki gündüz alay sancaklariyle ve
topuz bayraklariyle gece topuz fenerleriyle donatılır tenvirat 4 üncü günü gece
yarısı nihayet bulur.
    f) 19 Mayıs Gençlik ve Spor Bayramı: Bir Temmuz Kabatoj Bayramı: 27 Eylül
Donanma günü; yarış ve diploma dağıtımı gibi özel gün ve törenler alay sancakla-
riyle donatılır. Ve dış tenvirat yapılır.
                  YABANCI LİMANLARDA BULUNDUĞU ZAMANLARDA
                      BAYRAMLARDA YAPILACAK MERASİM

    Madde 97 - Yabancı limanlarda bulunulduğu zaman, bayramlara tesadüf ederse
bu günlerde yapılması gerekli merasim yalnız birinci gün yapılır. Bu merasimin
yapılmasından en az iki gün evvel o limanda bulunan yabancı harb gemileri kuman-
danlarının ve mevki kumandanlarına bu bayram merasimi hakkında bilgi verilir.
Yabancı harb gemileri merasime iştirak ettikleri takdirde kumandanlarına 24 saat
zarfında resmen teşekkür olunur.
                     YABANCI LİMANLARDA YILDÖNÜMÜ VE YABANCI
                               DEVLET BAYRAMLARI

    Madde 98 - a) Yabancı limanda bulunurken bir yabancı kral ve kraliçenin do-
ğum, tahta çıkma şenliklerinde veyahut mühim bayram tören günlerinde, o devletin
harb gemileri ve müstahkem mevkileri topla selamlama yapacaklarını Türk harb ge-
milerine evvelden bildirmiş olurlarsa orada hazır bulunan Türk harb gemileri bir
dostluk eseri olarak yabancı gemi veya müstahkem mevkiin topla selamlama yaptığı
zamanda 21 pareyi geçmemek üzere bu selamlamaya iştirak ederler. Topla merasim
yapılırken o devletin milli bayrağı direğe toka edilir.
    b) Yukarıda yazılı törenlerde gösterilen selam topları iade edilmez. Bu top-
lar (Madde:115 de) yazılı selam topu atışı yetkisini taşıyan gemiler tarafından
atılır.
                                 İKİNCİ FASIL
           Mülki makamlarla deniz, kara ve hava subayları için yapılacak
                                   topla selam
                            SİVİL MEMUR VE SUBAYLAR

    Madde 99 - Mülki memurlarla subaylardan fiilen ifayı memuriyet edenler için
yapılacak selam (Cetvel: 1) de gösterilmiştir.

    Madde 100 - Yabancı memurlara saygı göstermek için Türk harb gemilerinden
atılacak selam topları, Türk memurlarına eşit olarak (Cetvel: 1) e göredir. Cet-
vele uymayan yabancı memurlara atılacak top sayısı o memurun kendi memleketinde
hakkı bulunduğu kadar olup, bilinmediği takdirde kendisine veya beraberinde bu-
lunan şahıslara sorularak öğrenilir.

    Madde 101 - Topla selamlanmak hakkını haiz siyasi ve mülki memurlarla kara,
deniz ve hava subaylarının bindikleri gemi (Madde: 99) mucibince topla merasim
yapılmaktan istisna edilmiş bir harb gemisi veyahut bir tüccar gemisi ise liman-
da bulunan harb gemilerinin kıdemli kumandanı emrindeki gemilerden birine bu me-
rasimin ifasını emredebilir.

    Madde 102 - a) Rütbesinin üstünde bir memuriyete muvakkaten vekalet eden ka-
ra, deniz ve hava subaylarından biri hakkında, vekalet esnasında memuriyete mah-
sus bütün merasim yapılır.
    b) Mülki bir memuriyeti vekaleten ifa eden subaylar hakkında da bu vekaletin
devam ettiği müddet zarfında bu memuriyete ait bütün merasim yapılır.

    Madde 103 - Ast memurin ve subaylar hiç bir zaman üst yanında selamlanmaz.

    Madde 104 - a) Üst bir deniz subayının forsu aşağıdaki şekilde selamlanır.
Orada bulunan ve kendisinden sonra gelen en kıdemli subay tarafından.
    (1) Forsun ilk çekilişinde
    (2) Forsun gemiden gemiye naklinde veyahut terfi dolayısiyle tekrar çekili-
şinde
    b) Bir gemi veya birkaç geminin üst bir deniz subayına tesadüfte veya bu su-
bayın bulunduğu limana muvasalatta iki veya daha ziyade geminin kıdemli kumanda-
nı üstü selamlar.
    c) Forsunu ilk defa çekmiş bulunan veya terfi sebebiyle bunu değiştiren, kı-
demsiz fors sahibi veya komodor tarafından limana muvasalatta.
    d) İadeyi selam:
    (1) Bu selamlar (Cetvel:1) e göre iade edilecektir. Fakat bir kumandan hak-
kında, refakatindeki mütaaddit gemiler tarafından selam ifa olunmuş ve merasim
yapılmış ise, bu kumandan bunlara ayrı ayrı mukabele etmeyip, ancak hepsine bir-
den kendi rütbesine mahsus top atımı ile iade edilecektir.
    (2) Hiçbir fors subay veya komodor veya bir gemi kumandanı veyahut kumandan
mevkiinde bulunan bir subay, terfi müstesna olmak üzere, aynı fors sahibi subayı
veya komodoru amirliği esnasında bir kereden ziyade selamlamaz.

    Madde 105 - Resmi memuriyeti olmayan denizde tuğamiral, kara ve havada tuğ-
general rütbesinin dununda bulunan Türk subaylarına hiçbir mahalde topla selam
resmi yapılmıyacağı gibi Türk harb gemileriyle müstahkem mevki arasında dahi
topla merasim yapılmaz.
                                 ÜÇÜNCÜ FASIL
    Milletlerarası top ile selam ve yabancılara mahsus top ile selam
    Milletlerarası merasim:

    Madde 106 - Bir kumandan veyahut bir komodor forsunu hamil olan gemiler veya
bir albayın kumandasında bulunan gemiler ile, yabancı harb gemileri arasında ya-
pılacak merasim için bütün ecnebi bahriyesi tarafından kabul edilmiş olan aşağı-
daki hususlara riayet edilecektir.
Admiral of the Fleet           19  Top   Büyük amiral
Admiral                        17  Top   Oramiral, Koramiral
Vice Admiral                   15  Top   Tümamiral
Rear Admiral                   13  Top   Tuğamiral
Komodor                        11  Top   Uhdesinde birlik bulunan
                                         Albay
    Büyük rütbeli yabancılar:

    Madde 107 - Büyük rütbeli yabancı memurlardan biri veye fors çekmek hakkını
haiz yabancı bir deniz subayı veya general rütbesinde yabancı bir kara ve hava
subayı Türk harb gemilerinden birini ziyaret edecek olursa gemiden ayrılırken
kendi harb gemilerini ziyaret esnasınde atılacak olan top adedi ile veya 19, u
geçmemek üzere münasip görülecek aded top ile selamlanır. Eğer bu zatta kendi
devletinin tüzüğü mucibince rütbesine eşit toplardan daha dun ise ziyadesiyle
selamlanır.
    Milli sancağa selam:

    Madde 108 - Bir gemi kumandanı veya birden ziyade gemilere kumanda eden kı-
demli bir subay bir ecnebi limana demirlediği zaman, orada limana sahip olan
devletin müstahkem mevkii veya batarya veya bir harb gemisi bulunuyor ve kendi
tarafından ifa olunacak selamın iade edileceğine kanaat hasıl ederse, o devletin
sancağını 21 pare top ile selamlar.
    Bir harb gemisi bir ecnebi limanını her ziyaretinde top ile selamlar. Ancak
limandan muvakkaten çıkarıldığı takdirde mahalli memurların muvafakatiyle avdet-
te selam resminden sarfınazar edilir. Bu husus milletlerarasınca kabul edilmiş-
tir.
    Yabancı kumandan ve komodorlar:

    Madde 109 - Türk harb gemilerinin bir veya birkaçı kumandan forsunu hamil
bir yabancı harb gemisine veyahut bir filoya veya bir komodor gidonuna tesadüf
ederse ve o yabancı subayı Türk harb gemilerine kumanda eden kıdemli subayın üs-
tü ise, Türk harb gemisine veya bir filosuna kumanda eden subay, yabancı fors
sahibi subayı (Madde: 106) da gösterilen rütbesine mahsus topla selamlar. Şayet
bu tesadüf limanda vuku bulursa ve mahalli tüzük müsait ise, evvela milli san-
caklara mahsus selam resmi yapılır ve bundan sonra zata mahsus selamlar icra
olunur.
    Topla selam yapamıyacak gemiler:

    Madde 110 - Usulen selam resmine intizar edilen harb gemilerinden biri her
hangi bir sebepten dolayı selam resmine muktedir olmadığı takdirde, o sebep hak-
kında ait olduğu makamlara veyahut zevata derhal lüzumlu izahat verilir.
    Resmen tanınmış hükümetler:

    Madde 111 - Yabancı hanedan ve hükümdarlarına veya yabancı memurun forsları-
na selam resmi yapılması, mezkür hükümetin Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti tarafın-
dan resmen tanınmış olmasına bağlıdır.
    Resmi selam için milli sancakların aryası:

    Madde 112 - Kendi kara sularımızda her ne cinsten olursa olsun yabancı harb
gemileri, selam için evvela veya aynı zamanda, kendi bayraklarını arya etmedikçe
Türk harb gemileri hiçbir veçhile bayraklarını arya etmezler.
                                DÖRDÜNCÜ FASIL
                         Umumiyetle top ile selam resmi
    Kıdemli subay müsaadesi:

    Madde 113 - İşaret ve sair bir vasıta ile kıdemli subaydan evvelce müsaade
alınmadıkça hiç bir selam topu atılmaz. Kıdemli subayın şahsına karşı ifa edile-
cek selam resmi müstesnadır.
    Yalnız bir memuriyet için:

    Madde 114 - Türkiye Cumhuriyeti subaylarından birinin uhdesinde top ile se-
lamlanacak mütaaddit memuriyetler bulunacak olursa bu zat en çok top hakkını
haiz memuriyete göre selamlanır.

    Madde 115 - Selam topları aşağıda izah edilen gemilerden atılır:
    a) Muhripler ile refakat gemilerinden daha büyük ve selamlık için elverişli
dört veya daha ziyade top bulunan ve albay, yarbay ve binbaşı tarafından kumanda
edilen bütün harb gemilerinden.
    b) Kullanılacak topların adedi hiçbir vakit (a) paragrafında bildirilen
adedden az olamaz.
    c) Çanaklık topları selamlık hususatında kullanılmaz.
    d) Gemide bulunan hafif topların cinsi muhtelif ise, selamlık için topların
en ağırı kullanılır. Yalnız bunlardan asgari dört aded bulunmak icap eder.
    e) Kati lüzum olmadıkça 8.8 milimetrelik üstünde hiçbir top selamlık için
kullanılmaz.
    f) Bazı hususi ahval icabı olarak bir yabancı hükümet memuruna veya subayına
top ile selamın yapılmaması iğbirarı mucip olmıyacak surette, izah edilemiyecek-
se yukarıdaki madde mucibince selamlık salahiyetini haiz olsun olmasın emniyetle
selam resmini ifa edebilecek herhangi bir gemi tarafından bu merasim icra olu-
nur.

    Madde 116 - Haliç gibi küçük ve iç limanlarda müsaade edilmedikçe hiçbir su-
retle merasim için top atılmaz.
    Topla selamlık zamanı:

    Madde 117 - Güneşin doğması ile batması arasında selam topu atılması kaideyi
umumiyedir. Buna binaen top ile selam resmi saat 08.00 ile güneşin batması ara-
sında yapılır. Selam için atılacak toplar, hisa sancakta İstiklal Marşının hita-
mında veya boru ile hisa sancak yapılıyorsa sancak merasiminin hemen sonunda top
ile atışa başlanır.
    Kanuna aykırı selamlar icra olunmayacak:

    Madde 118 - Kanunen icra olunan selamlardan maada top ile selam yapılmaz.
Yalnız donanma ve ordu tarafından kazanılan bir zaferin tesidi veyahut milli bir
vaka için hususi bir emirle merasim icra olunur.
                                BEŞİNCİ FASIL
              İade edilmek icabeden ve etmiyen top ile selamlar
    Selamın iadesi:

    Madde 119 - Türk harb gemileri ile müstahkem mevki ve bataryalarına veyahut
bunlar tarafından iade edilecek selamlarda aşağıdaki hususlara riayet olunur.
    Reisicumhura:
    a) Reisicumhura ve hükümdar ile hükümdar hanedanı azalarına karşı atılan se-
lam topları bu zevatın bulunduğu gemiden iade edilmez.
    Yabancı gemiler tarafından:
    b) Yabancı harb gemilerinden Türk harb gemilerine veya müstahkem mevki ve
bataryalarına atılan selam topları, topuna top (Yani
yabancı harb gemilerinden kaç aded top atılmış ise o kadar aded top) olarak
iade edilir.
    Bu misillü selamların iadesi için müstahkem mevkiler veya batarya olmadığı
takdirde, orada mevcut bulunan gemilerden kumandanı en kıdemli olanı bu selamla-
rı, topuna top olmak üzere iade eder.
    c) 104 üncü maddede üst deniz subayları hakkındaki selamlar müstesna olmak
üzere, Türk tebaasına yapılan selamların hiçbiri iade edilmez.
    Yabancı hükümdar ailelerine:

    Madde 120 - a) Türk harb gemileri, müstahkem mevki ve bataryalardan yabancı
hükümdarlarına ve hükümdar hanedanı azasına veya yabancı memurlara ifa olunacak
selamlar hakkında, aşağıda yazılı hususlara riayet ederler.
    İade edilmiyecek selamlar:
    b) Harb gemileri tarafından atılan aşağıda yazılı selam topları iade edil-
mez.
    c) Hükümdarana: Hükümet başkanlarına veyahut hükümdar ailelerine mensup ze-
vata, bir limana varışlarında ve ayrılışlarında veyahut bir harb gemisini esnayı
ziyaretlerinde
    d) Siyasi, deniz, kara ve hava subaylarına, konsoloslara ve mülki memurlara
bir limana varışlarında veyahut ayrılışlarında veyahut bir harb gemisini ziya-
retlerinde.
    e) Büyük rütbede bulunan yabancı memurlar, bir harb gemisini ziyaretleri es-
nasında.
    f) Milli bayramlar ve seneidevriye şenliklerinde atılan toplar.
    İade edilecek selamlar:
    g) Harb gemilerinden atılan selam topları, topuna top iade edilir.
    a) Yabancı bir limana demirledikte milli sancağa atılan toplar
    b) Yabancı amiral veya komodor sancaklarına atılan toplar gerek denizde ve
gerekse esnayı tesadüfte gerek limanda (Madde: 106)
    Yabancı harb gemilerine mukabele:
    h) Her zaman yabancı harb gemileri bir Türk sancağına veyahut Reisicumhuru
veyahut Türk memurundan birisini top ile selamlar ise, hazır bulunan Türk harb
gemileri, işbu selamları iade etmek veya etmemek hususunda yukarıda yazılı hu-
suslara göre hareket ederler.
    Milli Savunma Vekiline selam:
    Eğer, Milli Savunma Vekili forsunu çekmiş bulunan bir harb gemisi, bir lima-
na muvasalatta veya denizde yabancı harb gemilerine tesadüfde, yabancı harb ge-
mileri tarafından selamlanırsa bu gibi merasim, topuna top adediyle selam iade
olunur.
    Milli Savunma Vekili Forsu:

    Madde 121 - Milli Savunma Vekili forsunu çekmiş bulunan bir gemi amiral veya
herhangi bir fors çekmiş bulunan bir Türk harb gemisi tarafından topla selamla-
nırsa, Milli Savunma Vekili forsunu çekmiş bulunan gemi tarafından topla selama
mukabele edilmez. Eğer yabancı harb gemileri tarafından Milli Savunma Vekili
forsu topla selamlanır ise, lüzum hasıl olduğu takdirde Vekilin beraberinde bu-
lunduğu amiral gemisi, veya herhangi bir gemiye işaret veya sair vasıta ile ya-
bancı gemisine topla selam iade edilmemesi emredilir.

    Madde 122 - Türk veya yabancı ticaret gemileri veyahut Türkiye Cumhuriyeti
donanmasına bağlı olmayan gemiler, Türk harb gemilerini topla selamlarsa tek ge-
mi beş, beraberce seyir eden birden ziyade gemilere yedi top ile mukabele edi-
lir.
    Yukardaki maddenin iadesi icap etmiyen selamlar fıkrası mucibince: (Aynı
maddenin yabancı harb gemilerine mukabele fıkrası ile beraberce nazarı mütalaaya
alındığına göre) yabancı gemiler tarafından Türkiye Cumhuriyeti subaylarından
birine karşı ifa edilen şahsi selam Türk gemileri tarafından iade edilmesini,
zaten beynelmilel anlaşmalara şiddetle riayetkar olan bir hükümet subayları ta-
rafından bu yolda bir iadei selam beklenilemez. Fakat şahsi selamların teati
olunduğu ve Türk harb gemileri tarafından ifa edilen bir şahsi selam veya üçüncü
bir hükümet gemisi tarafından bir yabancı subayına yapılan şahsi selam iade
edildiği yerlerde gösterilen üstün nezakete mukabele edilmemek imkansız olaca-
ğından Türk Cumhuriyeti subaylarına atılan şahsi selam topları derhal iade edil-
mek lazımdır. Hatta selamlayan geminin mensup olduğu milletin selamı iade ade-
dinde olduğu belli ve bu millet subaylarından birine ifa edilmek memul olan şah-
si selamın iade olunacağı katiyetle bilindiği takdirde selamın iadesi hususuna
Türk harb gemileri öncü olabilir.
                               ALTINCI FASIL
    Top ile selam resmi yapılırken veya iade edilirken çekilecek bayraklar
    Selam yapılırken çekilecek bayraklar:

    Madde 123 - a) Yabancı harb gemileri ve müstahkem mevkileri ile selam resmi
yapılırken veya yabancılara saygı için selam topları atılırken çekilecek bayrak-
lar hakkında Türk harb gemileri aşağıdaki esaslara riayet ederler.
    Hükümdar ve hanedan:
    b) Yabancı hükümdar veya hükümdar ailelerine veyahut hükümet başkanlarından
birine sela