SALTANATI SENİYYE ŞEHBENDERLERİNE DAİR
                         NİZAMNAMEİ DAHİLİDİR
    Kabul Tarihi                 : 1 Haziran 1298
    Yayımlandığı DÜstur          : Tertip: 1 Cilt: 2 (Zeyl) Sayfa: 192
                            BİRİNCİ KISIM
                 Şehbenderhanelerin sureti teşekkülü
                           BİRİNCİ FASIL
                        Şehbender memurları
    Bend 1 - Heyeti şehbenderi biri  muvazzaf diğeri fahri (bila maaş) olmak
üzere iki nevidir.
    Bend 2 - Muvazzaf şehbenderler üç sınıfa münkasimdir birincisi başşehbender
ikincisi şehbender üçüncüsü şehbender vekili veyahud kançelarya memurudur.
    Bend 3 - Muvazzaf ve fahri şehbenderlerin kaffesi ba iradei şahane nasb ve
tayin olunur.
    Muvazzaf şehbenderlerin tabai devleti aliyeden bulunmaları ve ticaretle
meşgul olmamaları meşrutdur.
    Bend 4 - Muvazzaf şehbenderlere mikdarı muayyen maaş ve mahalli memuriyet-
lerinin ehemmiyetine göre münasib mikdar (Allokasyon) tahsisat ita olunacakdır.
    Bend 5 - Şehbenderlerin maaşları bervechizir tayin olunur.
    (Mülga fıkra: 18/5/1929 tarih ve 1452 sayılı Tevhidi maaşat Kanunu.)
    Şehbenderlerin maaşları mahalli memuriyetlerine vusulleri tarihinden
itibaren mah bemah tediye edilir.
    Şehbenderliğe tayin olunan memur mahalli memuriyetine gitmek emrini
aldığı günden itibaren iki haftaya kadar Dersaadetden hareketle doğruca mahal-
li memuriyetine gitmeğe mecbur olup aksi takdirinde on yedinci bendde gösteri-
len  cezaya düçar olacaktır.
    Bend 6 - Her şehbenderhanenin ve bazı kançelarya memurlarının tahsisatı
seneviyeleri yirmi dokuzuncu bendde muharrer tahmata melfuf işaretile murakkam
cedveli mahsusunda gösterilecekdir.
    İşbu tahsisatı seneviye bir memurun mahalli memuriyetine vusulü tarihinden
itibaren mah bemah ita olunur.
    Bend 7 - (Değişik: 12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)
    Bombay ve Batavya Şehbenderlikleri müstesna olmak üzere şehbenderlere
azimet ve avdetlerinde verilecek harcırah alacakları maaşın bir misli
olacaktır. Mahalli memuriyetleri Asya   kıtasında bulunan   şehbenderlere
olmiktar harcırahın ademi kifayeti anlaşıldığı  halde nihayet maaşlarının iki
mislini tecavüz etmemek  üzere Hariciye Nezaretince miktarı tezyid olunabilir.
    Bend 8 - Bir şehbenderin memuriyetde iken vefatı takdirinde familyasının
memleketine iadesi hükümeti seniyeye aid olacak ve fakat bunun için edilecek
masarif  müteveffaya verilecek harcırah mikdarını tecavüz etmiyecekdir.
    Bend 9 - Bir mahalde müceddeden bir şehbenderhane tesis olundukda nasbolu-
nacak şehbendere masarifi tefrişiye olmak üzere maaşının bir misli ita
olunacakdır.
    Bend - 10 (Değişik:12 Kanunuevvel l302 tarihli irade ile)
    Tahsisat dahilinde verilip  şehbenderler tarafından tesviyesi lazımgelen
masarif, evvela: Kançalariya masarifi.Saniyen:Kançalariyada müstahdem memurin
ve kavas ve hademe maaşatı.Salisen: Araba ve sandal masarifatından ibarettir.
    Bend 11-Hükümeti  seniye tarafından kabul ve ita olunacak masarif
    Evvela şehbenderhane icarı
    Saniyen sancak ve arma bahası
    Salisen posta ve telgraf ücretleri
               Resmi mektub ve paket ve telgraf için
    Rabian yirmi dokuzuncu bendde muharrer talimatda tayin olunan haddı
tecavüz etmemek üzere mühtacin tabaaya iane ve bunların memleketlerine iadeleri
için muktazi olan masarif.
    Hamisen şehbenderin merbut olduğu sefareti seniyeden veyahud nezareti
hariciyeden bilistizan ruhsatı mahsuse ile edilecek masarif sairei acileden
ibaretdir.
    Bend 12- (Değişik: 10 Teşrinisani 1302 tarihli irade ile)
    Şehbenderlik selkine duhul, nezareti hariciye umuru şehbenderi müdüriyeti
marifetile şeraiti mevzuası mucibince icra olunacak müsabakat imtihanile
vukubulacakdır. Şehbenderlik memuriyetleri müdüriyeti mezküre tarafından tanzim
edilen takrir üzerine nezareti hariciyenin tasvib ve intihabile icra
olunacakdır. Mektebi sultanide ikmali tahsil edib yedlerinde şehadetnameleri
olarak hariciye nezaretinde müstahdem bulunan veyahud istihdam olunmak üzere
mukayyed ve mülazim olanlar işbu müsabakat imtihanına duhul hakkını haizdirler.
    Mektebi mülkiye şehadetnamesini haiz olanlar nizamnamei mahsusu mucibince
müsabakat imtihanına girmeksizin sefaret kitabetlerile şehbenderliklere intihab
olunurlar.
    Bend 13 - Şehbenderlerin azli veya diğer mahalle neklİ memuriyetleri
bairadei seniye icra olunur.
    Bend 14 - Şehbenderlerin terfi memuriyetleri intihab ile bairadei şahane
icra olunur.
    Bend 15 - Muvazzaf şehbenderlerin tekaüdlük maaşı memurini sairei mülkiye
hakkında olan nizamnamede musarrah esbab ve şeraite tevfikan ita olunur.
    Bend 16 - Şehbenderler muharebe vukuu veyahud sair esbabı mücbire zuhuru
veyahud nezareti hariciyece muvakkaten bir memuriyetde istihdam olunmaları
lazımgelmesi gibi bila ihtiyar bulundukları memuriyeti terk ve tatil etdikleri
takdirde hariciye nezaretinin emri tahtında bulunacaklarından maaşları yine
kendilerine ita olunacak ve fakat onuncu bendde gösterilen şehbenderhane
masarifi vekalet edecek zata vekalet edecek kimse bulunmadığı halde hükümeti
seniyeye aid olacakdır.
    Bend 17- Şehbenderler hakkında icra olunacak mücezatı inzibatiye şunlardır:
    Evvela tevbih.
    Saniyen bir aydan bir seneye kadar azli muvakkat ile maaşının kısmen
veya külliyen kat`ı.
    Salisen memuriyetden affı.
    Şu tadad olunan mÜcazatdan birine düçar olan şehbenderlerin  nevi
cezası umuru şehbenderi müdüriyetinde bulunan memurin defterlerine işaret
olunacakdır.
    Bend 18 - Tevbih cezası hariciye nazırı tarafından tahriren icra olun-
duğu gibi azli muvakkat cezası dahi nezareti hariciyenin rey ve kararile  olur
memuriyetden af cezası nezareti müşarüleyhanın kararile bairadei şahane icra
olunur.
    Bend 19 - On yedinci bendde gösterilen birinci ve ikinci nevi ceza
evvela ifayi vazifede tekasül veyahud hilafı memuriyet veya hüsnü inzıbata
karşı hareket edenler ve saniyen sıfatı memuriyetine yakışmıyacak bir meslek
ihtiyar eyliyenler haklarında icra olunur memuriyetden af cezası evvela tev-
bih cezasını müstelzim olan kabahati tekrarda temerrüd eden ve saniyen ifayi
vazifede itiyadı tekasül veya vezaifi memureyi ağır suretle ihlal edecek
harekete tasaddi eyliyenler hakkında caridir.
    Vezaifi memureyi ağır suretle muhil addolunan harekatın başlıcaları
evvela umuru memureye müteferri esrarı ketmü ihfa etmemek saniyen kuyudatın
vazı aslisini tağyir etmek veya umuru hesabiyede sahtekarlık irtikab eylemek
(sahtekarlık için mehakimi cezaiyede kanunen edilecek cezanın buna taalluku
olmıyacakdır) salisen bilvasıta veya bilavasıta ticaretle meşgul olmak husus-
larıdır.
    Bend 20 - Mevaddı cinaiye veya tedibiyeden birile mahküm olmuş veyahud
müddeti nizamiyenin inkızası veya cünha imaratının fıkdanı sebeblerile cezadan
kurtulmuş olan şehbenderler memuriyetlerinden affolunurlar.
    Bend 21 - On dokuzuncu bendin birinci ve ikinci maddelerine tevfikan
hilafı memuriyet hareket eden şehbender amiri tarafından muvakkaten azledilebi-
cek ve keyfiyet hariciye nezaretine ihbar edilecektir. Muvakkaten azledilen me-
mur mesleki müttehazı üzerine izahat vermek ister ise maiyetinde bulunduğu sefa-
reti seniye veyahut nezareti hariciyeden ruhsat taleb edecekdir.
    Bend 22 - Memuriyetde bulunan her şehbendar bulunduğu mahallin mensub
olduğu devlet nezdine terhis olunmuş olan sefareti seniyeye merbutdur. Bulunduk-
ları mahallin mensub  olduğu devlet nezdinde sefaret bulunmıyan şehbenderler ha-
riciye nezareti maiyetinde bulunurlar.
    Bend 23 - Şehbenderlerin mercileri olan sefareti seniyelerle teati ede-
cekleri muhaberat :
    Evvela hükümeti mahalliye ile bir nihayete isale muvaffak olamadıkları
ihtilafatdan.
    Ve saniyen havzai idareleri dahilinde zuhure gelen ve derhal veya bi-
lahare sefareti seniyenin müdahalesini istilzam edecek olan vukuatı ticariye
ve siyasiyeden.
    Ve salisen işbu nizamnamede münderic bulunmıyan ve kendilerince daii
tereddüd ve iştibah olan halatı sairei nagehzuhurdan ibaretdir.
    Bend 24 - Şehbenderlerin hariciye nezaretile teati edecekleri muhaberat:
    Evvela hükümeti seniye devairi resmiyesinden birine taalluku bulunan
masalihdir.
    Ve saniyen veladet ve vefiyat ve münakehat ve veraset ve seyrisefain
işlerinden.
    Ve salisen politika umuru müstacele ve mühimmesinden  ibaretdir.
                                  İKİNCİ FASIL
                                 Vilayet ve liva
    Bend 25 - Başşehbenderin hakkı kazasını muhit olan daireye vilayet denir.
    Bir şehbenderin hakkı kazasını muhit olan daireye liva denir.
    Şehbender vekilinin hakkı kazası bir şehbenderin havzai memuriyetini havi
olan liva dahilindedir. Şehbenderlerin dairei memuriyetleri olan vilayet ve li-
valar yirmi dokuzuncu bendde muharrer talimata melfuf (2) işaretile murakkam
cedvelde tayin olunacakdır.
    İşbu cedvelde icra olunacak her türlü tadilat sefareti seniyelerin teklifi
ve nezareti hariciyenin emrile olacakdır.
    Bend 26 - Bir vilayet veya livada resen memur olan şehbender maiyetinde
bulunan bilcümle memurların amiridir. Bunların her halde emirlerine itaatla
mükellefdirler.
    Bend 27 - Şehbender vekilleri resen memur olacakları gibi Şehbenderhan
maiyet memuriyetinde dahi istihdam olunacaklardır.
    Bend 28 - Maiyet memuriyetinde bulunan şehbender vekili başşehbender veya
şehbender nezareti tahtında ifayı memuriyet ekliyecek ve vekaleti zamanında
yirmi dokuzuncu bendde zikrolunan talimatda gösterildiği vechile kendi mes`uli-
yeti tahdında şehbenderhaneye gelen evrakı imza edecekdir.
                             ÜÇÜNCÜ FASIL
                    Şehbenderlerin vezaifi memureleri
    Bend 29 - Şehbenderler tebaa hakkında idarei memuriyetine müteallik ve
mukavelat muharrirliğine aid vezaifi ifa ve tebaanın veladet ve vefiyat ve
münakehata dair işlerini rü`yet eyler.
    İşbu vezaifin teferruatına dair icabeden talimatı hariciye nezareti
tarafından bittanzim şehbenderlere gönderilecekdir.
    Bend 30 - Şehbenderler muahedat ve muhavelat ahkamının tamamii icrasına
ve hükümeti seniye menafiinin himayesine ve Devleti aliye sancağına riayet
edilmesine dikkat ve itina edeceklerdir.
    Bend 31 - Şehbenderler ticaret ve sanayi ve sıhhati umumiye gibi bir
sureti mahsusada menfaati ammeye müteallik kaffei malümat ve ıttılaatlarını
hükümeti seniyeye ita edeceklerdir işbu maksadın hususü için hükümeti mahalliye
ve muteberanı ehali ve düveli ecnebiye konsolosları ile münasebatı mütemadiyede
bulunacaklardır.
    Bend 32 - Şehbenderler politika mecalisi hafiyelerinin harekat ve ilkaatını
memaliki şahanenin istirahati umumiyesine taallüku bulunduğu derecede tahkik ve
tecessüs eyliyecekleri ve sair cihetlerce mazarrat ve tehlikesi mütevatir ve
müssellem olan eşhas bulunduğu takdirde onların dahi ef`al ve harekatını teces-
süs eyliyeceklerdir.
    Umuru memuresinin işbu ciheti nazikesini ifa için icabı takdirinde hafiye
memuru istihdam eyliyecekler ise de bu babda ruhsatı mahsusa ve mebaliği lazi-
meyi evvelemirde maiyetinde bulundukları sefareti seniyeden taleb eyliyecekler-
dir.
    Bend 33 - Şehbenderler matbuatı mahalliyeye dikkati mütemadiye icrasile
zatı şevketsimat hazreti padişahiye ve hükümeti seniyelerine karşı neşriyatı
muzirrede bulunanların tedibleri için hükümeti mahalliyeye lisanı münasib ile
ihtaratı lazımeyi ifa edecekler ve fakat maiyetinde bulundukları sefareti
seniyeden evvelce istizan etmedikce bu makule türrehat ilanına cür`et eden
matbuat aleyhine mehakimde ikamei dava edemiyeceklerdir.
    Bend 34 - Şehbenderlerin merbut oldukları sefareti seniye canibinden ruhsat
olmadıkca matbuatı mevgutei mahalliye ile zuhur edecek mücadelelere iştirak et-
meleri kat`iyyen memnudur.
    Bend 35 - Sefareti seniye canibinden mezuniyet olmadıkca iane defteri açmak
ve iane toplamak hususi şehbenderler için kat`iyyen memnudur.
    Bend 36 - Gazetelerin devleti aliye aleyhine derc ve neşretdikleri ehemmi-
yetli bendler türkçe veya fransızcaya tercüme olunarak şehbenderhanenin mercii
olan sefareti seniyeye ve ehemmiyeti pek ziyade ise doğrudan doğruya nezareti
hariciyeye gönderilecektir.
    Bend 37 - Şehbenderler tebai saltanatı seniyeye muavenet ve sahabet ve te-
baanın vikayei menfaatlerine sarfı makderet ve adat ve nizamatı beldenin müsaa-
desi derecesinde tebaa üzerine icrayi hükümet ederler.
                             DÖRDÜNCÜ FASIL
                        Şehbenderhanelerin teftişi
    Bend 38 - 39 - (Muaddel: 15 Eylül 1318; Mülga: 18/12/1329 tarihli talimat-
name ile.)
                             İKİNCİ KISIM
                               Muhasebe
                             Faslı münferid
    Şehbenderler tarafından ahzolunacak rüsum ve bunun sureti istifası
    Bend 40 - Muvazzaf veya fahri şehbender memurları tarafından verilecek
veya imza edilecek evrakı resmiyenin kaffesine ahzolunan resim mikdarını mü-
beyyin hariciye nezareti canibinden peyderpey gönderilecek pullardan yapış-
dırılacakdır.
    Bend 41- Şehbenderler tarafından verilen veya imza edilen evrakı res-
miyenin pul yapışdırılmamış ise asla hüküm ve itibarı olmıyacakdır. Bu maku-
le pulsuz evrakdan dolayı alakadar olanlara terettüb eden zarar ve ziyandan
şehbender mes`ul olacak ve bundan maada ehemmiyeti maslahata göre balada beyan
olunan mücazata düçar olacakdır.
    Bend 42 - (Değişik: 12 Kanunuevvel 1302 tarihli irade ile)
    Pullar altı nevi olub birincisi 50 ikincisi 20 üçüncüsü 10 dördüncüsü 5
kuruş ve beşincisi 20 para kıymet irae edecek ve altıncısı sıfır işaretini
muhtevi olarak meccanen veya bila masarif verilen evrakı resmiyeye yapışdırı-
lacakdır. Bir pul kıymetinin nısfı mukabilinde yarım pul istimali caiz değildir.
    Bend 43 - Muvazzaf veya fahri şehbenderler istimal etdikleri pulların he-
sabını her üç ayda hariciye nezaretine irsal eyliyecekler ve istimal olunmıyan
pulları her altı ayda nezareti müşarileyhaya iade edeceklerdir tarafı nezaret-
den dahi yeniden pul gönderilecekdir.
    Bend 44 - Şehbenderler verdikleri pasaport ve tasdikname vesair evrakı
matbua hariciye nezareti canibinden irsal olunacakdır.
    Bend 45 - (Mülga: 25/6/1927-1143/3 md.)
    Bend 46 - Tarife ilanı her şehbenderhanenin kançalaryasının duvarına talik
olunacakdır.
    Bend 47 - Kançalaryada bulunan memur tarafından tarifeden fazla resim ah-
zedilmesine şehbenderler dikkat edecekler ve tarifede musarrah olmıyan evrakı
resmiye meccanen verilib derhal nezareti hariciyeye ihbarı keyfiyet eyliyecek-
lerdir.
    Bend 48 - Zabıtname ve saire gibi şehbenderlerin tanzim edecekleri varakai
resmiye her satırı on iki hecaden ve her sahifesi yirmi satırdan ibaret olmak
üzere iki sahife itibar olunmuşdur iki sahife hitamında  be`d olunan diğer va-
raka için tam resim  ahzolunur türkce  tanzim olunan  varaka yirmi satır olmak
üzere bir sahife itibar olunur.
    Bend 49 -  Husus (vaksiyon) müddeti üç saatdir müddeti muayyeneden  evvel
hitam  bulan husus için tam resim ahzolunur.
    Bend 50 - Husus esnasında tanzim olunan zabıtname müsveddeleri için bir
güna resim  ahzolunmıyacakdır.
    Bend 51 - İstinsah etdirilen evrakı resmiyenin her biri için suret harcı
istifa olunur.
    Bend 52 - Adat ve nizamatı belde iktizasınca ayrıca tediyesi lazımgelen
mağaza ücreti ve hekim ve rü`yeti hesab ve ehli hibre masarifi gibi şeyler şeh-
benderler tarafından verilen evrak için ahzolunan rüsum dahilinde değildir.
    Bend 53 - Memuriyeti mahsusa ile veyahud bir töhmet ve cinayt vukununda
icrayi istintak için aldığı emir üzerine  mahalli memuriyetinden diğer mahalle
azimet eden şehbenderlere verilmesi lazımgelen harcırah ile orada ikameti müdde-
tinde vukubulacak masarif hükümeti seniye tarafından ita edilecek ve ahvali sai-
rede harcırah alakadar olanlar tarafından pesin olarak verilecekdir.
    Bend 54 - Müstediyat üzerine verilecek evrakı resmiyeden tarife mucibince
ahzı lazımgelen rüsumun bervechi peşin istifasını talebe şehbenderlerin hakkı
olacakdır.
    Bend 55 - Şehbenderhanelerin masarifi mukannenesi tenzil olundukdan sonra
fazla hasılat her üç ayda en yakın ve ehven tarikle hariciye nezaretine gönde-
rilecekdir.
    Bend 56 - Masarifat defterleri ihticaca salih senedat ile beraber her üç
ayda hariciye nezaretine irsal olunacakdır.
    Bend 57 - (Birinci fıkra Mülga: 9/12/1933 - 2349/1 md.)
    (Değişik: 12/12/1302 tarihli irade ile) Nizamı dairesinde sabit olacak
posta ve telgraf ücretleri ve talimatda münderic şeraite tevfikan memleketlerine
iade edilecek muhtacini fıkara için olacak masraflar devlete aid olacak hasılat-
dan ve hasılat yok ise tarafı devletden tesviye kılınacakdır.
                             ÜÇÜNCÜ KISIM
                   Fahri şehbenderhanelere dairdir
                          Faslı münferid
             Fahri şehbenderler hakkında ahkamı mahsusa
    Bend 58 - Fahri şehbenderler başşehbender ve şehbender ve şehbender vekil-
lerinden ibaretdir.
    Bend 59 - Fahri şehbenderlerin maaşları olmayıb elli yedinci bendde mezkür
cedvelde tayin olunan mikdar akçe hasılatdan ahzutevkif edeceklerdir.
    Bend 60-  Fahri şehbenderler mercileri olan sefareti seniyenin teklifi
üzerine bairadei şahane nasbolunur fahri şehbenderler yerliden veya tebaai ecne-
biye muteberatından intihab olunarak ticaretle mesgul olabilirler fakat bunların
bulundukları mahalden diğer memlekete nakli memuriyetleri caiz olamaz fahri şeh-
benderler imtihan edilmiyeceklerdir.
    Bend 61 - Fahri şehbenderler kançelarya masarifini kendileri tesviye et-
meğe mecburdurlar. Yalnız memleketlerine iade olunacak muhtacini tebaanın mas-
raflarile posta ve telgraf ücretleri hükümeti seniye namına olarak hasılatdan
tesviye edilir.
    Bend  62 - Fahri başşehbenderler mukim oldukları memleketde bulunan se-
fareti seniyeye merbut olup fahri şehbenderler dahi silsilei meratib kaidesine
tevfikan muvazzaf baş şehbender ve bunun fıkdanı halinde fahri başşehbender
maiyetinde bulunurlar. Fahri şehbender vekilleri muvazzaf şehbender ve bunun
fıkdanı takdirinde fahri şehbender maiyetin de bulunurlar.
    Bend 63 - Fahri şehbenderlerin memuriyetleri lağvedilir ise bir güna tazmi-
nat taleb etmeğe hakları olamaz.
    Bend 64 - Fahri şehbenderlerin izharı iflas eder veya kanunen mahküm bulu-
nur ise memuriyetlerinde istihdamları caiz olunmaz.
    Bend 65 - Fahri şehbenderler sıfatı resmiyeyi haiz olmak üzere memur veya
vekil nasbedemezler.
    Bend 66 - Bir haftadan ziyade mahalli memuriyetinden gaybubet edecek olan
şehbenderler sırasile amirlerine müddeti gaybubetlerini ihbar edecekler ve ken-
dilerine vekalet eden zatı dahi bildireceklerdir.
    Vekalet eden zat fakat bir sureti gayri resmiyede tebaai şahaneyi himaye
edebilir.
    Bend 67 - Fahri şehbenderler yirmi dokuzuncu bendde muharrer talimata mel-
fuf (4) işaretile murakkam cedvel mucibince mezun oldukları masarif ile şehben-
derhane hasılatını mübeyyin nezareti hariciyeye her üç ayda bir defter irsal
edeceklerdir.
    Bend 68 - İşbu fasılda muharrer on bir bend ile tadil olunmıyan ve muvazzaf
şehbenderlere dair olan ahkamı sairenin kaffesi fahri şehbender hakkında dahi
cari olacakdır.
                               Ahkamı umumiye
    Bend 69 - Şehbender memurlarına elyevm verilmekde olan maaşlar beşinci
bendde tayin olunan maaş mikdarından dun ise ileride haddı muayyenine iblağ
edilmek üzere halile ibka olunacakdır.
    Bend 70 - Bir şehbender memuru her ne nam ve suretle olur ise olsun velev ki
müteaddid memuriyeti bulunsun iki ve daha ziyade yerden maaş alamıyacakdır.
    Bend 71 - Bir mahalde müceddeden bir şehbenderhane küşadında memur olacak
şehbendere verilecek maaş mikdarı beşinci bendin ahkamına tevfikan tayin oluna-
cakdır.

Tüm Mevzuat