G - 95
                 DEVLET - VİLAYET VEYA BELEDİYELERCE DOĞRUDAN
                      DOĞRUYA İŞLETİLEN MÜESSESELER İLE
                        MEMLEKET MÜDAFAASI İLE İLGİLİ
                          İŞYERLERİNİN MURAKABE VE
                          TEFTİŞİNE DAİR TÜZÜK (1)
    Bakanlar Kurulu Kararının Tarihi:   14.4.1941, No: 2/15592
    İlgili Kanunun Tarihi           :   25.8.1971, No: 1475
    Yayımlandığı R. Gazetenin Tarihi:   25.4.1941, No: 4793
    Yayımlandığı Düsturun Tertibi   :   3, Cildi: 22, S. 468

    Madde 1 - (Değişik: 10.8.1963 - 6/2053 K.)
          A) Devlet, vilayet veya belediyeler tarafından doğrudan doğruya işle-
tilmekte olup İş Kanunu şumulünde bulunan;
    a) Bilümum fabrikalar, atelye ve imalathaneler ve sair işyerleri,
    b) İşletmeler,
    c) Her türlü inşaat ve yol mütemadi tamiratı,
    ç) Elektrik, gaz, su tesisatı ve tevziatı,
    d) Tramvay, otobüs, troleybüs, şimendöfer ve emsali vasıtalarla şehirler içi
veya şehirlerarası nakliyat,
    e) Mezbaha, temizlik ve itfaiye gibi sair hizmetler ve teferruatı,
    f) Otel, lokanta, tiyatro, plaj ve benzeri işyerleri,
    g) Hastane ve sağlık müesseselerinin, okulların ve benzeri diğer müessese-
lerin işyerleri, ile
    B) Memleketin emniyeti için gerekli maddeler yapılan diğer fabrika veya ima-
lathanelerde;
    İş Kanunu ve iş hayatı ile ilgili sair mevzuatın tatbikatı bakımından yapı-
lacak murakabe ve teftişlerle bu teftişlerden alınacak neticelere göre alakadar-
lar hakkında icap edecek takipler, bu tüzük hükümlerine tevfikan icra olunur.
    Ancak:
    A) Askerlik hizmetini yapmakta olan mükelleflerin Milli Savunmaya ait işyer-
lerinde çalıştırılması,
    B) Meslek veya sanat okullarında öğrenciye tatbiki mahiyette bazı imalat
yaptırılması,
-------------------------
(1) 14 Mayıs 1970 tarih ve E. 1967/15 - K, 1970/26 sayılı Anayasa Mahkemesi
    Kararı ile şekil yönünden iptal edilen 28 Temmuz 1967 tarih ve 931 sayılı
    "İş Kanunu" yerine yeniden düzenlenen ve 25 Ağustos 1971 tarihinde TBMM ce
    kabul olunan 1475 sayılı "İş Kanunu"nun geçici (1) nci maddesinin (A) fıkra-
    sında (iptal edilen 931 sayılı Kanunun geçici 1 nci maddesine göre halen
    yürürlükte bulunan Tüzük ve Yönetmeliklerin bu Kanun hükümlerine aykırı ol-
    mayan hükümleri, yenileri çıkarılıncaya kadar yürürlükte kalır.) hükmü yer
    aldığından Tüzük Külliyata alınmıştır.
                                   G - 96
    C) Mahkümların ceza evlerindeki atelye ve imalathanelerde çalıştırılması,
    Gibi bir iş akdine dayanmıyan ve bu itibarla Kanununun birinci maddesindeki
işçi tarifine girmeyecek vasıfta kimseler çalıştırılan işler ile Devlet, vilayet
veya belediyelere bağlı bulunup İş Kanununun değişik ikinci maddesindeki evsafı
haiz bulunmamaları hasebiyle İş Kanunu şümulü dışında kalan işler, yukarıki hü-
kümden müstesnadır.

    Madde 2 - Devlet, vilayet veya belediyelere ait işyerlerinin idaresi başında
bulunan müdür, amir, şef gibi (İşveren vekili) vasfını haiz kimseler, bu işyer-
lerinde İş Kanunu ve iş hayatiyle ilgili sair mevzuatın tatbikatı bakımından,
kanunun beşinci maddesinin ikinci fıkrasının son hükmü mucibince, muhatap ve me-
sul olurlar.

    Madde 3 - Devlet, vilayet veya belediyelere ait olup birinci maddede yazılı
olduğu veçhile İş Kanunu şümulüne giren resmi işyerlerinden:
    a) Doğrudan doğruya Milli Müdafaa Vekaleti teşkilatınca idare edilen askeri
işyerlerinin teftiş ve murakabesi Milli Müdafaa Vekili tarafından tayin olunacak
müfettişler vasıtasiyle,
    b) Diğerlerinin teftiş ve murakabesi ise, İktisat Vekaletinin, iş hayatiyle
ilgili mevzuatın tatbikını takip ve temin ile muvazzaf teşkilatının merkez ve
vilayetlerdeki salahiyetli memurları tarafından yapılır.

    Madde 4 - Hususi şahıslara ait olup da İş Kanunu tatbikatiyle muvazzaf ma-
halli makamlarca esasen kanun şümulü dahilinde tasnif edilmiş bulunan her türlü
fabrika ve imalathanelerle sair işyerlerinden, içlerinde memleketin emniyet ve
müdafaasiyle ilgili maddeler yapılmakta olanlar dahi, üçüncü maddenin b bendinde
yazılı memurlar tarafından teftiş edilirler. (17 Temmuz 1940 tarihli ve 2/13992
sayılı kararname ile kabul edilmiş olan "Türkiye`de Harb Silah ve Mühimmatı Ya-
pan Hususi Sanayi Müesseselerinin Kontorolu hakkındaki Nizamname" hükümleri mah-
fuzdur.)

    Madde 5 - Askeri işyerlerinin teftişi için Milli Müdafaa Vekilliğince tayin
olunacak müfettişlerin tahsil ve tecrübeleri itibariyle iş mevzuatı hükümlerini
takip ve temin edebilecek ehliyet ve kabiliyeti haiz olmaları şarttır.
    İktisat Vekaleti, teftişlerin ne suretle icra ve raporların ne şekilde tan-
zim edileceği hakkında ilgili memurlarına verdiği talimatın birer suretini de
Milli Müdafaa Vekaletine gönderir. Askeri müfettişler de teftişlerini bu talima-
ta göre yapar ve raporlarını aynı şekilde tanzim ederler.
    Milli Müdafaa Vekaletine verilecek olan bu raporların işyerlerinde İş Kanunu
hükümlerine uygun veya aykırı olduğu görülen hususlara ait kısımlarının birer
sureti çıkarılarak İktisat Vekaletine gönderilir. İktisat Vekaletince bunların
tetkikı neticesinde usul veya kanun hükümlerinin tatbikı bakımından ıslah ve
ikmali lazım gelen cihetler hakkında serdedilecek mütalaalar dikkat nazarına
olunmak üzere Milli Müdafaa Vekili tarafından alakalılara tebliğ olunur.

    Madde 6 - Doğrudan doğruya Milli Müdafaa Vekaletine bağlı askeri işyerlerin-
den maada Devlet, vilayet ve belediyeler tarafından işletilen bütün işyerleri
için her birinin idaresi başında bulunan (İşveren vekili) vasfını haiz kimseler
tarafından o işyerinin bulunduğu mıntakada İş Kanunu tatbikatiyle muvazzaf ma-
halli makamlara usulüne tevfikan birer işyeri beyannamesi verilir.
                                        G-97

    Madde 7 - Müfettişler teftişe başlamazdan önce müessesenin işveren vekili
vaziyetindeki amirini keyfiyetten haberdar ve talep vukuunda kendilerinin teftiş
salahiyetini gösteren vesikayı ibraz etmeğe mecburdurlar.

    Madde 8 - İş Kanunu ve iş hayatiyle ilgili sair mevzuat hükümleri tatbikatı-
nı murakabe ve takibe salahiyetli memurlar tarafından herhangi bir resmi mahiye-
ti haiz işyerinde bu Nizamname mucibince yapılacak olan teftiş, tahkik ve tet-
kiklerde, gerek bu memurlar gerek teftiş edilen işyerinin işveren vekili vasfını
haiz müdür veya amirleriyle işçileri, İş Kanununun (İş hayatının murakabe ve
teftişi) hakkındaki altıncı faslı hükümlerine uymakla mükelleftirler.

    Madde 9 - Bilümum resmi işyerlerinde yapılacak teftişler, ancak işyerlerinin
faal bulunduğu zamanlarda icra edileceği gibi bu kabil işyerlerine ait evrak,
vesaik ve dosyalar, herhangi bir sebeple olursa olsun dışarıya çıkarılmayıp
mahallinde tetkik olunur.

    Madde 10 - Teftiş edilen herhangi bir resmi işyerinde İş Kanununa veya iş
hayatiyle ilgili sair mevzuata muhalif bir vaziyet tesbit edildiği takdirde,
keyfiyet işyerinin teftiş defterine yazıldığı gibi ayrıca o işyerinin bulunduğu
mıntakada İş Kanunu tatbikatını temin ile muvazzaf teşkilatın en büyük memuru
tarafından işveren vekili vasfını haiz olan zata, bunun ıslahı için neler yapıl-
mak lazım geldiği yazı ile bildirilir. İşyeri amiri kendisine vakı bu tebliğle-
rin icabını en seri bir surette yerine getirerek neticeden aynı makamı yazı ile
haberdar etmekle mükelleftir.
    Doğrudan doğruya Milli Müdafaa Vekaletine bağlı işyerlerinde, mevzuata
muhalif görülen vaziyetlerin ıslahı için alınması lazım gelen tedbirler, askeri
müfettişler tarafından verileek rapor üzerine, anılan vekalette ilgili işyerinin
bağlı bulunduğu müsteşarlık makamından işyerinin amirine tebliğ olunur. İşyeri
amiri de bu tedbiri en kısa bir zamanda yerine getirerek neticeden usulü daire-
sinde aynı makamı yazı ile haberdar eder.

    Madde 11 - 10 uncu madde mucibince işveren vekiline bildirilen kanuna muha-
lif vaziyetin ıslah edildiğini mübeyyin cevabın ilgili makama gönderilmemesi,
yahut tesbit edilen vaziyet üzerine kanuni takibat icrasına lüzum görülmesi veya
ikinci bir teftişte aynı halin tekrar müşahede edilmesi takdirinde:
    a) O işyeri vilayet veya belediyelere ait ise, keyfiyet İş Kanunu tatbika-
tiyle muvazzaf mahalli makam tarafından doğrudan doğruya valiye yahut belediye
reisine, bu hususta ittihazı lazım gelen tedbirler veya icrası muktazi kanuni
takibat beyan edilmek suretiyle tahriren bildirilir.
     b) İşyeri Devletçe işletilmekte ise, İş Kanunu tatbikatiyle muvazzaf mahal-
li makam tarafından keyfiyet, bu hususa mütaallik evrakın asıl veya suretleri
eklenmiş birer raporla İktisat Vekaletine bildirilir. Vekalet de bahsolunan iş-
yerinin bağlı bulunduğu mercie, bu bapta alınması lazım gelen tedbirleri veya
icrası muktazi kanuni takibatı yazı ile bildirir.
    c) a veya b fıkrası mucibince kendisine herhangi bir işyerindeki kanunsuz
vaziyet bildirilmiş olan merci, bu hususta alınan tedbirlerden veyahut alakadar-
lar hakkında yürütülen kanuni takibattan en kısa bir zaman zarfında işyerinin
Devlet, vilayet veya belediyeye ait olmasına nazaran, mahalli ilgili makamı
veya İktisat Vekaletini haberdar eder.
    ç) Yukarıki fıkralara göre İş Kanunu tatbikatiyle muvazzaf mahalli makamlar
tarafından yapılacak muameleler, askeri işyerlerinde askeri müfettişler tarafın-
dan ve İktisat Vekaletince yapılacak muameleler dahi Milli Müdafaa Vekaleti
tarafından ifa olunur.
                                      G - 98

    Madde 12 - Resmi işyerlerini ve bilhassa Milli Müdafaaya bağlı veya onunla
ilgili müesseseleri teftiş eden memurlar bu teftiş dolayısiyle muttali olacak-
ları hususların mahremiyetine itina göstermekle mükelleftir. Bu mükellefiyete
riayet etmiyen askeri müfettişler hakkında Milli Müdafaa Vekaletince, diğer
memurlar hakkında ise İktisat Vekaletince idari ve cezai takibat icra edilir.

    Madde 13 - 3008 numaralı İş Kanununun (94) üncü maddesine tevfikan kaleme
alınmış ve Devlet Şürasınca tetkik edilmiş olan bu Nizamname hükümleri, Resmi
Gazete ile neşrinin ertesi gününden yürümeğe başlar.

    Madde 14 - Bu Nizamname hükümlerini İcra Vekilleri Heyeti yürütür.
                                   G - 99
-------------------------------------------------------------------------------
            14.4.1941 TARİH ve 2/15592 SAYILI BAKANLAR KURULU KARARI
             İLE YÜRÜRLÜĞE KONULAN TÜZÜĞE EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN
            TÜZÜKLERİN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTEREN ÇİZELGE
 -----------------------------------------------------------------------------
                        Ek ve Değişiklik Getiren Tüzüğü
                         Yürürlüğe Koyan Kararnamenin
 -----------------------------------------------------------------------------
                                     Farklı Tarihte
                                    Yürürlüğe Giren              Yürürlüğe
  Tarihi         Numarası              Maddeleri                Giriş Tarihi
 ------------ ----------------- --------------------------- ------------------
 10.8.1963        6/2053                   -                      28.8.1963
                                   G - 100
------------------------------------------------------------------------------
            14.4.1941 TARİH ve 2/15592 SAYILI BAKANLAR KURULU KARARI
             İLE YÜRÜRLÜĞE KONULAN TÜZÜĞE EK VE DEĞİŞİKLİK GETİREN
            TÜZÜKLERİN YÜRÜRLÜĞE GİRİŞ TARİHLERİNİ GÖSTEREN ÇİZELGE
 ----------------------------------------------------------------------------
                          Ek ve Değişiklik Getiren Tüzüğü
                           Yürürlüğe Koyan Kararnamenin
 ----------------------------------------------------------------------------
                                       Farklı Tarihte
                                      Yürürlüğe Giren              Yürürlüğe
  Tarihi         Numarası                Maddeleri                Giriş Tarih
 ------------ ---------------- ----------------------------- ----------------

Tüm Mevzuat