GELİR VERGİSİ KANUNU (G.V.K.) Mevzuat Listesi
GELİR VERGİSİ KANUNU (G.V.K.)
Kanun Numarası : 193
Kabul Tarihi : 31/12/1960
Yayımlandığı R.Gazete : 6/1/1961 Sayı: 10700
Yayımlandığı Düstur : Tertip: 4 Cilt: 1 Sayfa: 850
*
* *
Bu Kanunun yürürlükte olmayan hükümleri için bakınız
"Yürürlükteki Bazı Kanunların Mülga Hükümleri Külliyatı"
Cilt: 1 Sayfa: 517
Bu Kanun ile ilgili olarak Bakanlar Kurulu Kararı ile yürürlüğe giren
yönetmelik için,"Yönetmelikler Külliyatı"nın kanunlara göre
düzenlenen nümerik fihristine bakınız.
*
* *
BİRİNCİ KISIM
Mükellefiyet
BİRİNCİ BÖLÜM
Verginin Mevzuu
Mevzuu:
Madde 1 - (Değişik: 22/7/1998-4369/24 md.)
Gerçek kişilerin gelirleri (Gelir Vergisi) ne tabidir.
Gelir,bir gerçek kişinin bir takvim yılı içinde elde ettiği, tasarruf veya
harcamasına kaynak teşkil eden her türlü kazanç ve iratların safi tutarıdır.
Gelirin unsurları:
Madde 2 - (Değişik : 22/7/1998-4369/25 md.)
Gelire giren kazanç ve iratlar şunlardır:
1. Ticari kazançlar;
2. Zirai kazançlar;
3. Ücretler;
4. Serbest meslek kazançları;
5. Gayrimenkul sermaye iratları;
6. Menkul sermaye iratları;
7. Kaynağı ne olursa olsun diğer her türlü kazanç ve iratlar.
Bu kanunda aksine hüküm olmadıkça,yukarıda yazılı kazanç ve iratlar gelirin
tesbitinde gerçek ve safi miktarları ile nazara alınır.
İKİNCİ BÖLÜM
Tam Mükellefiyet
Mükellefler:
Madde 3 - Aşağıda yazılı gerçek kişiler Türkiye içinde ve dışında elde et-
tikleri kazanç ve iratların tamamı üzerinden vergilendirilirler:
1. Türkiye`de yerleşmiş olanlar;
2. (Değişik: 19/2/1963-202/1 md.) Resmi daire ve müesseselere veya merkezi
Türkiye`de bulunan teşekkül ve teşebbüslere bağlı olup adı geçen daire, müesse-
se,teşekkül ve teşebbüslerin işleri dolayısiyle yabancı memleketlerde oturan
Türk vatandaşları (Bu gibilerden, bulundukları memleketlerde elde ettikleri ka-
zanç ve iratları dolayısiyle Gelir Vergisine veya benzeri bir vergiye tabi tu-
tulmuş bulunanlar, mezkür kazanç ve iratları üzerinden ayrıca vergilendirilmez-
ler.)
Türkiye`de yerleşme:
Madde 4 - Aşağıda yazılı kimseler Türkiye`de yerleşmiş sayılır:
1. İkametgahı Türkiye`de bulunanlar (İkametgah,Kanunu Medeninin 19 uncu ve
mütaakıp maddelerinde yazılı olan yerlerdir);
2. (Değişik: 19/2/1963-202/2 md.) Bir takvim yılı içinde Türkiye`de devamlı
olarak altı aydan fazla oturanlar (Geçici ayrılmalar Türkiye`de oturma süresini
kesmez.)
Yerleşme sayılmıyan haller:
Madde 5 - Aşağıda yazılı yabancılar memlekette altı aydan fazla kalsalar da-
hi,Türkiye`de yerleşmiş sayılmazlar:
1. Belli ve geçici görev veya iş için Türkiye`ye gelen iş, ilim ve fen
adamları, uzmanlar, memurlar, basın ve yayın muhabirleri ve durumları bunlara
benziyen diğer kimselerle tahsil veya tedavi veya istirahat veya seyahat maksa-
diyle gelenler;
2. Tutukluk, hükümlülük veya hastalık gibi elde olmıyan sebeplerle Türki-
ye`de alıkonulmuş veya kalmış olanlar.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Dar Mükellefiyet
Mükellefler ve mevzuu:
Madde 6 - (Değişik: 24/12/1980 - 2361/2 md.)
Türkiyede yerleşmiş olmayan gerçek kişiler sadece Türkiye`de elde ettikleri
kazanç ve iratlar üzerinden vergilendirilirler,
Kazanç veya iradın Türkiye`de elde edilmesi:
Madde 7 - (Değişik: 27/3/1969 - 1137/1 md.) Dar mükellefiyete tabi kimseler
bakımından kazanç ve iradın Türkiye`de elde edildiği aşağıdaki şartlara göre ta-
yin olunur:
1. (Değişik: 31/12/1981 - 2574/1 md.) Ticari kazançlarda: Kazanç sahibinin
Türkiye`de işyerinin olması veya daimi temsilci bulundurması ve kazancın bu yer-
lerde veya bu temsilciler vasıtasiyle sağlanması (Bu şartları haiz olsalar dahi
iş merkezi Türkiye`de bulunmayanlardan, ihraç edilmek üzere Türkiye`de satın al-
dıkları veya imal ettikleri malları Türkiye`de satmaksızın yabancı memleketlere
gönderenlerin bu işlerden doğan kazançları Türkiye`de elde edilmiş sayılmaz.)
Türkiye`de satmaktan maksat, alıcı veya satıcının veya her ikisinin Türki-
ye`de olması veya satış aktinin Türkiye`de yapılmış olmasıdır.İş merkezinden
maksat ise, iş bakımından muamelelerin bilfiil toplandığı ve idare edildiği mer-
kezdir.
2. Zirai kazançlarda: Zirai faaliyetlerin Türkiye`de icra edilmesi;
3. Ücretlerde:
a) Hizmetin Türkiye`de ifa edilmiş veya edilmekte olması veya Türkiye`de
değerlendirilmesi;
b) (Değişik: 24/12/1980-2361/3 md.) Türkiye`de kain müesseselerin idare mec-
lisi başkan ve üyelerin, denetçilerine, tasfiye memurlarına ait huzur hakkı,
aidat, ikramiye ve benzerlerinin Türkiye`de değerlendirilmesi;
4. Serbest meslek kazançlarında: Serbest meslek faaliyetlerinin Türkiye`de
icra edilmesi veya Türkiye`de değerlendirilmesi;
5. Gayrimenkul sermaye iratlarında: Gayrimenkulün Türkiye`de bulunması ve bu
mahiyetteki mal ve hakların Türkiye`de kullanılması veya Türkiye`de değerlendi-
rilmesi;
6. Menkul sermaye iratlarında: Sermayenin Türkiye`de yatırılmış olması;
7. Diğer kazanç ve iratlarda: (...) (1) Bu kazanç veya iratları doğuran
işin veya muamelenin Türkiye`de ifa edilmesi veya Türkiye`de değerlendirilmesi;
Bu maddenin 3 üncü, 4 üncü, 5 inci ve 7 nci bentlerinde sözü edilen değer-
lendirmeden maksat, ödemenin Türkiye`de yapılması veya ödeme yabancı memlekette
yapılmışsa, Türkiye`de ödiyenin veya nam ve hesabına ödeme yapılanın hesaplarına
intikal ettirilmesi veya karından ayrılmasıdır.
İş yeri ve daimi temsilci:
Madde 8 - 7 nci maddenin 1 numaralı bendinde yazılı iş yeri, Vergi Usul Ka-
nunu hükümlerine göre tayin olunur.
Aynı maddede yazılı daimi temsilci, bir hizmet veya vekalet akdi ile temsil
edilene bağlı olup, onun nam ve hesabına muayyen veya gayrimuayyen bir müddetle
veya mütaaddit ticari muameleler ifasına yetkili bulunan kimsedir.
Aşağıda yazılı kimseler, başkaca şartlar aranmaksızın temsil edilenin daimi
temsilcisi sayılırlar.
1. Ticari mümessiller, tüccar vekilleri ve memurları ile Ticaret Kanununun
hükümlerine göre acenta durumunda bulunanlar;
2. (Değişik: 19/2/1963-202/4 md.) Temsil edilene ait reklam giderleri hariç
olmak üzere giderleri devamlı olarak kısmen veya tamamen temsil edilen tarafın-
dan ödenenler;
3. Mağaza veya depolarında temsil edilen hesabına konsinyasyon suretiyle
satmak üzere devamlı olarak mal bulunduranlar.
Bir kimsenin birkaç kişiyi aynı zamanda temsil etmesi daimi temsilcilik vas-
fını değiştirmez.
---------------------
(1) Bu bentte geçen "Sair kazanç ve iratlarda" ibaresi; 22/7/1998 tarih ve
4369 sayılı Kanunun 81/C maddesi ile metne işlendiği şekilde değiştiril-
miştir.
İKİNCİ KISIM
Muaflık ve İstisnalar
BİRİNCİ BÖLÜM
Esnaf Muaflığı
Vergiden muaf esnaf:
Madde 9 - (Değişik: ilk cümle: 22/7/1998-4369/26 md.) Ticaret ve sanat
erbabından aşağıda yazılı şekil ve suretle çalışanlar gelir vergisinden
muaftır.
1. Motorlu nakil vasıtaları kullanmamak şartı ile gezici olarak veya bir iş-
yeri açmaksızın perakende ticaret ile iştigal edenler (Giyim eşyalarıyla zati ve
süs eşyaları, değeri yüksek olan ev eşyaları ile pazar takibi suretiyle gıda,
bakkaliye ve temizlik maddelerini ve sabit iş yerlerinin önünde sergi açmak
suretiyle o iş yerlerinde satışı yapılan aynı neviden malları satanlar ha-
riç) (1)
2. Bir işyeri açmaksızın gezici olarak ve doğrudan doğruya müstehlike iş ya-
pan hallaç, kalaycı, lehimci, musluk tamircisi, çilingir, ayakkabı tamircisi,
kundura boyacısı, berber, nalbant, fotoğrafçı, odun ve kömür kırıcısı, çamaşır
yıkayıcısı ve hammallar gibi küçük sanat erbabı;
3. Köylerde gezici olarak her türlü sanat işleri ile uğraşanlar ile aynı
yerlerde aynı işleri bir işyeri açmak suretiyle yapanlardan 47 nci maddede yazı-
lı şartları haiz bulunanlar (51 nci madde şümulüne girenler bu muafiyetten fay-
dalanamazlar);
4. Nehir, göl ve denizlerde ve su geçitlerinde toplamı 50 rüsum tonilatoya
(50 rüsum tonilato dahil) kadar makinesiz veya motorsuz nakil vasıtaları işle-
tenler; hayvanla veya bir adet hayvan arabası ile nakliyecilik yapanlar (Bu
bentte yazılı ölçüler, birlikte yaşıyan eşlerle velayet altındaki çocuklar hak-
kında veya ortaklık halindeki işletmelerde, bu kimselerin veya ortaklığın işlet-
tiği vasıtalar toplu olarak nazara alınmak suretiyle tespit edilir);
5. Ziraat işlerinde kullandıkları hayvan, hayvan arabası, motor, traktör gi-
bi vasıtalar veya sandallarla nakliyeciliği mutat hale getirmeksizin ara sıra
ücret karşılığında eşya ve insan taşıyan çiftçiler;
6. Hariçten işçi almamak, muharrik kuvvet kullanmamak kayıt ve şartı ile
oturdukları evlerde imal ettikleri havlu, örtü, çarşaf, çorap, halı, kilim, do-
kuma mamulleri örgü, dantel, her nevi nakış işlerini ve her nevi turistik eşya,
hasır, sepet, süpürge, paspas, fırça, yapma çiçek, ip ve urganları dükkan açmak-
sızın satanlardan 47 nci maddenin 1 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı şartları
haiz bulunanlar;
7. Yukarıdaki 1 - 6 numaralı bentlerde sözü edilen işlere benzerlik göster-
dikleri, Danıştay`ın muvafık mütalaası üzerine, Maliye Bakanlığınca, kabul ve
ilan olunan ticaret ve sanat işleri ile iştigal edenler.
(İkinci fıkra Mülga: 22/7/1998 - 4369/26 md.)
(Üçüncü fıkra mülga: 11/8/1999 - 4444/14 md.)
----------------------------
(1) Bu bendin parantez içi hükmü; "(Halı, kilim, battaniye, mensucat, triko-
taj, saat, kıymetli maden ve madeni eşyalar gibi değeri yüksek olan mad-
deleri perakende olarak satanlarla, giyilecek eşya, gıda ve her türlü
bakkaliye maddelerinin pazar takibi suretiyle satışını mutat meslek ha-
line getirenler hariç)" şeklinde iken, 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı
Kanunun 26 ncı maddesi ile metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
(Ek: 22/7/1998-4369/26 md.) Esnaf muaflığı şartlarını topluca taşıyanlar bu
muaflıktan yararlanabilmek için ilgili esnaf odasına kayıt olmak ve durumlarını
tevsik etmek suretiyle belediyeden "Esnaf Muaflığı Belgesi" almak zorundadır-
lar. (Mülga hükümler: 11/8/1999 - 4444/14 md.)
(Ek: 22/7/1998-4369/26 md.) Esnaf muaflığından faydalananlar faaliyetleri
ile ilgili olarak satın aldıkları mallara ve giderlerine ilişkin, gelir ve
kurumlar vergisi mükelleflerinden aldıkları belgeleri saklamak zorundadırlar.
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre yoklamaya yetkililer veya yoklamaya yetki-
lilerle birlikte belediye zabıtalarınca müştereken yapılan denetimlerde, ver-
giden muaf esnafın bir takvim yılı içinde bir defa mal alış ve giderlerine
ilişkin belgeleri yanında bulundurmadığının veya bulundurduğu belgenin satı-
şını yaptığı mal ve hizmetle ilişkisinin olmadığının tespiti halinde, "Esnaf
Muaflığı Belgesi" iptal edilir. Belgesi iptal edilenlerden muaflık şartlarını
taşıyanlar, aynı faaliyete devam etmek istemeleri halinde yeniden belge almak
zorundadırlar.
Dikkat: (Devamı 3355`inci sayfadadır.)
(Değişik: 22/7/1998-4369/26 md.) Bir işyeri açmaksızın münhasıran gezici
olarak, milli piyango bileti satanlar ile 4077 sayılı Tüketicinin Korunması
Hakkında Kanuna göre gerçek ve tüzel kişilerin mallarını iş akdi ile bağlı
olmaksızın bunlar adına kapı kapı dolaşmak suretiyle tüketiciye satanlar
yukarıdaki şartlarla sınırlı olmaksızın gelir vergisinden muaftır.
(Ek: 26/12/1993 - 3946/6 md.) Bu muaflığın, 94 üncü madde uyarınca tevkif
suretiyle kesilen vergiye şümulü yoktur.
İKİNCİ BÖLÜM
Vergiden Muaf Çiftçiler
Küçük çiftçi muaflığı:
Madde 10 - Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
Küçük çiftçi muaflığının hududu:
Madde 11 - (Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
İşletme büyüklüğü ölçüsü:
Madde 12 - (Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
Satış tutarı ölçüsü:
Madde 13-(Mülga:22/7/1998 - 4369/82 md.)
Muaflıktan mükellefliğe, mükelleflikten muaflığa geçiş:
Madde 14 - (Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Diğer Muaflıklar
Diplomat muaflığı:
Madde 15 - Yabancı Devletlerin Türkiye`de bulunan elçi,maslahatgüzar ve kon-
solosları (Fahri konsoloslar hariç) ile elçilik ve konsolosluklara mensubolan ve
o memleketin uyrukluğunda bulunan memurları,Türkiye`de resmi bir göreve memur
edilenler bu sıfatlarından dolayı ve karşılıklı olmak şartiyle Gelir Vergisinden
muaftırlar.
Bu muaflığın menkul sermaye iradı üzerinden tevkif suretiyle alınan vergiye
şümulü yoktur.
Ücret istisnası:
Madde 16 - Yabancı elçilik ve konsoloslukların 15 inci maddeye girmeyen me-
mur ve hizmetlilerinin yalnız bu işlerinden dolayı aldıkları ücretler karşılıklı
olmak şartiyle Gelir Vergisinden istisna edilir.
Göçmen ve mülteci muaflığı:
Madde 17 - (Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
Serbest meslek erbabında yaşlılık muaflığı:
Mükerrer Madde 17-(Ek: 19/2/1963-202/11 md.; Mülga: 24/12/1980-2361/11 md.)
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Kazançlarda İstisnalar
Serbest meslek kazançlarında:
Madde 18 - (Değişik: 4/12/1985 - 3239/40 md.)
(Değişik birinci fıkra: 11/8/1999 - 4444/4 md.)
Müellif, mütercim, heykeltraş, hattat, ressam, bestekar, bilgisayar program-
cısı ve mucitlerin ve bunların kanuni mirasçılarının şiir, hikaye, roman, maka-
le, bilimsel araştırma ve incelemeleri, bilgisayar yazılımı, röportaj, karika-
tür, fotoğraf, film, video band,radyo ve televizyon senorya ve oyunu gibi eser-
lerini gazete, dergi, bilgisayar ve internet ortamı, radyo, televizyon ve vide-
oda yayınlamak veya kitap, CD, disket, resim, heykel ve nota halindeki eserleri
ile ihtira beratlarını satmak veya bunlar üzerindeki mevcut haklarını devir ve
temlik etmek veya kiralamak suretiyle elde ettikleri hasılat Gelir Vergisinden
müstesnadır.
Eserlerin neşir, temsil, icra ve teşhir gibi suretlerle değerlendirilmesi
karşılığında alınan bedel ve ücretler istisnaya dahildir.
Yukarıda yazılı kazançların arızi olarak elde edilmesi istisna hükmünün uy-
gulanmasına engel teşkil etmez.
Serbest meslek kazançları istisnasının,bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca
tevkif suretiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
PTT Acentalarında kazanç istisnası:
Mükerrer Madde 18 - (Ek: 24/3/1988-3418/23 md.)
PTT acentalığı faaliyetinden elde edilen kazançlar,gelir vergisinden müstes-
nadır.Bu kazanç istisnasının, bu Kanunun 94 üncü maddesi uyarınca tevkif sure-
tiyle ödenecek vergiye şümulü yoktur.
Zirai kazançlar istisnası:
Madde 19 - (Mülga: 24/12/1980-2361/13 md.)
Maden suları kazançları istisnası:
Madde 20 - (Mülga: 24/12/1980-2361/14 md.)
Eğitim, öğretim ve sağlık hizmet işletmelerinde kazanç istisnası:
Mükerrer Madde 20 - (Ek:4/12/1985-3239/41 md;Mülga:26/12/1993-3946/38 md.)
BEŞİNCİ BÖLÜM
Sermaye İratlarında İstisnalar
Gayrimenkuller ve haklarda:
Madde 21 - (Değişik birinci fıkra: 22/7/1998 - 4369/27 md.) Binaların mesken
olarak kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde elde edilen hasılatın
240.000.000 (700.000.000) lirası Gelir Vergisinden müstesnadır. İstisna haddi
üzerinde hasılat elde edilip beyan edilmemesi veya eksik beyan edilmesi ha-
linde, bu istisnadan yararlanılamaz. (1)
Ticari,zirai veya mesleki kazancının yıllık beyanname ile bildirmek mecburi-
yetinde olanlar ile gelirleri bunlar tarafından bildirilecek olanlar bu istisna-
dan faydalanmazlar.
Mükerrer Madde 21- (Ek: 28/6/2001-4697/1 md.) Bireysel emeklilik sisteminden
emeklilik hakkı kazananlar ile bu sistemden vefat, malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu
nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin % 25`i, Türkiye`de kâin ve merkezi
Türkiye`de bulunan diğer sigorta şirketlerinden on yıl süreyle prim ödeyenler ile vefat,
malûliyet veya tasfiye gibi zorunlu nedenlerle ayrılanlara yapılan ödemelerin % 10`u ve
tek primli yıllık gelir sigortalarından yapılan ödemeler gelir vergisinden müstesnadır.
İstisna edilen tutar üzerinden 94 üncü maddenin birinci fıkrasının (15) numaralı bendine
göre tevkifat yapılmaz.
Menkul sermaye iratlarında:
Madde 22 - (Mülga: 4/12/1885-3239/138 md.)
----------------------
(1)Bu fıkraya Kanun ile getirilen miktar aynen bırakılmış, Maliye Bakanlığının
8/12/2000 tarih ve 24254 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan 30/11/2000
tarih ve 2000/1689 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 2001 yılında elde edilecek
kira gelirlerine uygulanacak istisna miktarı, metne parantez içinde siyah
punto ile işlenmiştir. Daha önce yapılan değişiklikler için, Kanunun sonundaki
"ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
ALTINCI BÖLÜM
Müteferrik İstisnalar
Ücretlerde:
Madde 23 - (Değişik: 24/12/1980-2361/17 md.)
Aşağıda yazılı ücretler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir.
1. Köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu 5 000`i aşmayan
yerlerde faaliyet gösteren ve münhasıran el ile dokunan halı ve kilim imal eden
işletmelerde çalışan işçilerin ücretleri;
2.(Değişik:22/7/1998-4369/28 md.) Gelir Vergisinden muaf olanların veya
gerçek usulde vergilendirmeyen çiftçilerin yanında çalışan işçilerin ücretleri;
3. Toprak altı işletmesi halinde bulunan madenlerde cevher istihsali ve bu-
nunla ilgili diğer bütün işlerde çalışanların münhasıran yer altında çalıştıkla-
rı zamanlara ait ücretleri;
4.(Mülga:22/7/1998-4369/82 md.)
5. Köy muhtarları ile köylerin katip, korucu, imam , bekçi ve benzeri hiz-
metlilerine köy bütçesinden ödenen ücretler ile çiftçi mallarını koruma bekçile-
rinin ücretleri;
6. Hizmetçilerin ücretleri (Hizmetçiler özel fertler tarafından evlerde,bah-
çelerde,apartmanlarda ve ticaret mahalli olmayan sair yerlerde orta hizmetçiliği
süt ninelik, dadılık, bahçıvanlık, kapıcılık gibi özel hizmetlerde çalıştırılan-
lardır.) (Mürebbiyelere ödenen ücretler istisna kapsamına dahil değildir);
7. Sanat okulları ile bu mahiyetteki enstitülerde, ceza ve ıslahevlerinde,
darülacezelerin atelyelerinde çalışan öğrencilere, hükümlü ve tutuklulara ve
düşkünlere verilen ücretler;
8. (Değişik:25/5/1995 - 4108/16 md.) Hizmet erbabına işverenlerce yemek ve-
rilmek suretiyle sağlanan menfaatler (işverenlerce,işyerinde veya müştemilatında
yemek verilmeyen durumlarda çalışılan günlere ait bir günlük yemek bedelinin
100 000 (2.350.000) lirayı aşmaması ve buna ilişkin ödemenin yemek verme hizme-
tini sağlayan mükelleflere yapılması şarttır. Ödemenin bu tutarı aşması halin-
de, aşan kısım ile hizmet erbabına yemek bedeli olarak nakten yapılan ödemeler
ve bu amaçla sağlanan menfaatler ücret olarak vergilendirilir.); (1)
9. (Değişik: 4/12/1985-3239/42 md.) Genel olarak maden işletmelerinde ve
fabrikalarda çalışan işçilere ve özel kanunlarına göre barındırılması gereken
memurlarla müstahdemlere konut tedariki ve bunların aydınlatılması,ısıtılması ve
suyunun temini suretiyle sağlanan menfaatler ile mülkiyeti işverene ait brüt
alanı 100 m2`yi aşmayan konutların hizmet erbabına mesken olarak tahsisi sure-
tiyle sağlanan menfaatler (Bu konutların 100 m2`yi aşması halinde, aşan kısma
isabet eden menfaat için bu istisna hükmü uygulanmaz);
10. Hizmet erbabının toplu olarak işyerlerine gidip gelmelerini sağlamak
maksadıyla işverenler tarafından yapılan taşıma giderleri;
11.(Değişik: 28/6/2001-4697/2 md.) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından
ödenen emekli, malûliyet, dul ve yetim aylıkları (506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanununun
geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından ödenen aylıkların toplamı, en
yüksek Devlet memuruna ödenen en yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark
ücret olarak vergiye tabi tutulur.) (Genel, katma ve özel bütçelerden ödenen bu nevi
aylıklar dahil);
12. 2069 sayılı Çırak, Kalfa ve Ustalık Kanunun hükümlerine tabi çırakların
asgari ücreti aşmayan ücretleri.
(Ek Bentler: 4/12/1985-3239/42 md.)
13. Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları tarafından ödenen
emekli, malüliyet, dul ve yetim aylıkları;
----------------------
(1)Bu bentte Kanunla getirilmiş olan miktar aynen bırakılmış, Maliye Bakan-
lığının 8/12/2000 tarih ve 24254 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan 30/11/2000
tarih ve 2000 tarih ve 2000/1689 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1/1/2001 tarihinden
itibaren geçerli olmak üzere geti rilen miktar metne parantez içinde siyah puntolarla
işlenmiştir. Daha önce yapılan değişiklikler için, Kanunun sonundaki "ÇEŞİTLİ
MEVZUAT İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
14. Kanuni ve iş merkezi Türkiye`de bulunmayan dar mükellefiyete tabi işve-
renlerin yanında çalışan hizmet erbabına,işverenin Türkiye dışında elde ettiği
kazançları üzerinden döviz olarak ödediği ücretler;
15. Yüz ve daha aşağı sayıda işçi çalıştıran işyerlerinde bir, yüzden fazla
işçi çalıştıran işyerlerinde iki, amatör sporcu çalıştıranların, her yıl milli
müsabakalara iştirak ettiklerinin belgelenmesi ve bu amatör sporculara ödenen
ücretler. (Asgari ücretin iki katını aşmamak kaydıyla)
Gider karşılıklarında:
Madde 24 - (Değişik: 24/12/1980-2361/18 md.)
Gider karşılığı olarak yapılan aşağıda yazılı ödemeler Gelir Vergisinden is-
tisna edilmiştir.
1. (Değişik: 31/12/1981-2574/5 md.) Harcırah Kanununa tabi kurumlar tarafın-
dan harcırah veya yolluk olarak yapılan ödemeler:
2. (Değişik: 31/12/1982-2772/3 md.) Harcırah Kanunu kapsamı dışında kalan
müesseseler tarafından idare meclisi başkanı ve üyeleri ile denetçilerine,tasfi-
ye memurlarına ve hizmet erbabına (Harcırah Kanununa tabi olsun olmasın her tür-
lü sözleşmeli personel dahil) verilen gerçek yol giderlerinin tamamı ile yemek
ve yatmak giderlerine karşılık verilen gündelikler (Bu gündelikler aynı aylık
seviyesindeki Devlet memurlarına verilen gündeliklerden fazla ise veya Devletçe
verilen gündeliklerin en yüksek haddini aşarsa aradaki fark ücret olarak vergi-
ye tabi tutulur.
3. (Mülga:26/12/1993 - 3946/38 md.)
4. 657 sayılı Devlet Memurları Kanununa göre ödenen yakacak yardımı (memur,
işçi ve Bağ-Kur emeklilerine avans olarak ödenenler dahil);
5. Sayım işleriyle, seçim işlerinde çalıştırılanlara özel kanunlarına göre
verilen zaruri gider karşılıkları.
Tazminat ve yardımlarda:
Madde 25 - Aşağıda yazılı tazminat ve yardımlar Gelir Vergisinden müstesna-
dır:
1. Ölüm, sakatlık, hastalık ve işsizlik sebepleriyle verilen tazminat ve ya-
pılan yardımlar;
2. Muhtaç olanlara belli bir süre için veya hayat kaydiyle yapılan yardımlar
(Asker ailelerine yapılan yardımlarla hayır derneklerinin ve yardım sandıkla-
rının yardımları mutlak olarak bu istisnaya girerler.);
3. (Değişik: 26/8/2001-4697/3 md.) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından,
kendilerine zat aylığı bağlananlara aylıkları dışında, kanunları veya statüleri gereğince
verilen emekli, dul, yetim ve evlilik ikramiyeleri veya iade olunan mevduatı ve sürelerini
doldurmamış bulunanlarla dul ve yetimlerine toptan ödenen tazminatlar (506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklar tarafından
ödenen tazminat, yardım ve toptan ödemeler en yüksek Devlet memuruna ödenen en
yüksek ödeme tutarından fazla ise aradaki fark ücret olarak vergiye tâbi tutulur. Bu
mukayesede gerek muhtelif sandıklardan gerek aynı sandıktan muhtelif zamanlarda
yapılan ikramiye, tazminat ve toptan ödemeler topluca dikkate alınır.);
4. Hizmet erbabına ödenen çocuk zamları (Bu zamlar Devletçe verilen miktar-
ları aştığı takdirde, fazlası vergiye tabi tutulur.);
5. Evlenme ve doğum münasebetiyle hizmet erbabına yapılan yardımlar (Bu is-
tisna hizmet erbabının iki aylığına veya buna tekabül eden gündeliklerinin tuta-
rına kadar olan yardım kısmına uygulanır.);
6. Sosyal sigorta kurumları tarafından sigortalılara yapılan ödemeler;
7. (Değişik: 17/10/1980-2320/2 md.) 1475 ve 854 sayılı kanunlara göre öden-
mesi gereken kıdem tazminatlarının tamamı ile 5953 sayılı Kanuna göre ödenen kı-
dem tazminatlarının hizmet erbabının 24 aylığını aşmayan miktarları (hizmet ifa
etmeksizin ödenen ücretler tazminat sayılmaz.)
8. Genel olarak nafakalar(Alanlar için);
9. Yardım sandıkları tarafından statüleri gereğince kendi üyelerine ölüm,
sakatlık, hastalık, doğum, evlenme gibi sebeplerle yapılan yardımlar (...) (1)
10. (Ek: 4/12/1985-3239/44 md.) Yabancı ülkelerde bulunan sosyal güvenlik ku-
rumları tarafından ödenen emekli, dul, yetim ve evlenme ikramiyeleri veya iade
olunan mevduat,sürelerini doldurmamış bulunanlarla, dul ve yetimlerine toptan
ödenen tazminat ve yardımlar.
Vatan hizmetleri yardımlarında:
Madde 26 - Aşağıdaki yazılı vatan hizmetleri yardımları Gelir Vergisinden müs-
tesnadır.
1. Harb malüllüğü zamları ;
2. Harb malüllerine ve şehit, dul ve yetimlerine verilen tekel beyiyeleri;
3. Şehitlerin dul ve yetimlerine şehit, dul ve yetimi sıfatiyle yapılan bi-
lümum ödemeler (Bu hükmün tatbikında hususi kanunlarına göre kendilerine şehit
sıfatı verilenlerle harb, isyan, eşkiya, kaçakçı takip ve müsademesi, sanıkların
ve mahkümların takibi,manevra, talim ve tatbikat esnasında görev başında veya
görevden doğan sebeplerle ölenler şehit sayılır.);
4. Vatan hizmetleri tertibinden bağlanan aylıklar ile ödenen mükafatlar.
Teçhizat ve tayın bedellerinde:
Madde 27 - Aşağıda yazılı teçhizat ve tayın bedelleri Gelir Vergisinden müs-
tesnadır:
1. Özel kanunlara dayanarak verilen yemek ve hayvan yem bedelleri veya bu
mahiyette yapılan ödemeler;
2. Demirbaş olarak verilen giyim eşyası (Resmi ve özel daire ve müesseseler-
ce hizmet erbabına işin icabı olarak verilen ve bunların işten ayrılmaları ha-
linde geri alınan giyim eşyası);
3. Tahsilde bulunanlar için yapılan giyim giderleri.
Tahsil ve tatbikat ödemelerinde:
Madde 28 - Tahsil ve tatbikat giderleri karşılığı olarak yapılan aşağıda ya-
zılı ödemeler Gelir Vergisinden istisna edilmiştir:
1. Resmi ve özel müesseseler ve şahıslar hesabına yabancı memleketlerde tah-
silde veya stajda bulunan öğrenci ve memurlara gider karşılığı olarak verilen
paralar (Özel müesseseler tarafından yapılan ödemeler,benzeri Devlet öğrenci
ve memurlarına verilen miktardan fazla olduğu takdirde, aradaki fark ücret ola-
rak vergiye tabi tutulur). (Asli görev veya memuriyet dolayısiyle alınan ücret-
ler bu istisnaya dahil değildir);
2. Resmi ve özel müesseseler ve şahıslar hesabına Türkiye`de tahsilde bulu-
nan öğrenciye iaşe,ibate ve tahsil gideri olarak ödenen paralar;
--------------
(1) Bu bentte yeralan "... ile üyelerinin geri verilen mevduatı." ibaresi,
22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı Kanunun 29 uncu maddesiyle metinden çıkarıl-
mıştır.
3. Öğrencilere tatbikat dolayısiyle öğretim müesseseleri veya tahsil masraf-
larını deruhde edenler tarafından verilen paralar.
Teşvik ikramiye ve mükafatları:
Madde 29 - Teşvik gayesiyle verilen aşağıda yazılı ikramiye ve mükafatlar
Gelir Vergisinden müstesnadır:
1. İlim ve fenni, güzel sanatları, tarımı, hayvan yetiştirilmesini ve memle-
ket bakımından faydalı olan diğer işleri ve faaliyetleri teşvik maksadiyle veri-
len ikramiyeler ve mükafatlar;
(Değişik bentler 2,3,4: 24/12/1980-2361/20 md.)
2. Subay,astsubay, erbaş ve erlere ve Ordu hizmetinde bulunan sivil maki-
nistlere, uçuş, dalış gibi hizmetleri dolayısıyla verilen tazminatlar, gündelik-
ler, ikramiyeler, zamlar ile Türk Hava Kurumu veya kanuni ve iş merkezi Türki-
ye`de bulunan müesseselerde uçuş maksadiyle görevlendirilenlere; uçuş hizmetle-
ri, denizaltına dalış yapanlara dalış hizmetleri dolayısıyla yapılan aynı mahi-
yetteki ödemeler;
3. Spor yarışmalarına katılan amatör sporculara ödenen ödül ve ikramiyeler;
4. Spor yarışmalarını yöneten hakemlere ödenen ücretler.
Sergi ve panayır istisnası:
Madde 30 - Dar mükellefiyete tabi olanların:
1. Hükümetin müsaadesiyle açılan sergi ve panayırlarda yaptıkları ticari
faaliyetlerden elde ettikleri kazançlar (Türkiye`de başkaca iş yeri veya daimi
temsilcileri bulunmamak şartiyle);
2. Bu sergi ve panayırlarda yaptıkları serbest meslek faaliyetlerinden elde
ettikleri kazançlar; Gelir Vergisinden müstesnadır.
YEDİNCİ BÖLÜM
İndirimler
İndirim hadleri:
Madde 31 - (Değişik: 4/12/1985-3239/45 md.)
Gerçek ücretlerin vergilendirilmesinde aşağıdaki indirimler uygulanır.
1. Özel indirim : Günde 200 (730.000) ayda 6.000 (21.900.000) yılda
72.000 (262.800.000) liradır.(1)
(Değişik:25/6/1992-3824/2 md.) Bakanlar Kurulu, özel indirim tutarları-
nı, sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan as-
gari ücret tutarına kadar artırmaya yetkilidir. Bu yetki, sürekli olarak
fiilen, kalkınmada birinci ve ikinci derecede öncelikli yörelerde çalışanlar
ile bu yörelerdeki il ve ilçelerde çalışanlar ve kalkınmada birinci ve
ikinci derecede öncelikli yöreler veya diğer yörelerde çalışan asgari üc-
retlilere farklı özel indirim tutarları tespit edilmek suretiyle de kulla-
nılabilir.(2)
2. Sakatlık indirimi: Çalışma gücünün asgari % 80`ini kaybetmiş bulunan hiz-
met erbabı birinci derecede sakat, asgari % 60`ını kaybetmiş bulunan hizmet er-
babı ikinci derece sakat, asgari % 40`ını kaybetmiş bulunan hizmet erbabı ise
üçüncü derece sakat sayılır ve aşağıda belirtilen sakatlık indiriminden faydala-
nırlar.
Sakatlık indirimi özel indirim tutarının;
- Birinci derece sakatlar için sekiz katı,
- İkinci derece sakatlar için dört katı,
- Üçüncü derece sakatlar için iki katıdır.
Sakatlık derecelerine göre tespit edilecek indirimler, özel indirime eklene-
rek hizmet erbabının ücretinden indirilir.
-------------------------
(1) Bu maddede Kanunla getirilmiş olan miktarlar aynen bırakılmış,30/11/2000
tarih ve 2000/1689 sayılı Kararname ile 1/01/2001 ve müteakip takvim yılı gelir-
lerine uygulanmak üzere tespit edilen miktarlar metne parantez içinde siyah
puntolarla işlenmiştir. Daha önceki değişiklikler için bu Kanunun sonundaki
"ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
(2) Bakanlar Kurulunun 30/11/2000 tarih ve 2000/1689 sayılı Kararı ile; Adıyaman,
Batman, Bingöl, Bitlis, Diyarbakır, Elazığ, Hakkari, Mardin, Muş, Siirt,
Şırnak, Tunceli ve Van illerinde 2001 yılında uygulanmak
üzere günde (l.020.000),ayda (30.600.000), yılda (367.200.000) lira olarak ye-
niden tespit edilmiştir. (Bkz.R.G: 8/12/2000 - 24254)
Sakatlık derecelerinin tespit şekli ile uygulamaya ilişkin esas ve usuller
Maliye ve Gümrük, Sağlık ve Sosyal Yardım ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakan-
lıklarınca bu konuda müştereken hazırlanacak bir yönetmelik ile tespit edilir.
Aile reisinin, eşinin ve çocuklarının herbirinin gerçek usulde tespit edilen
ücret gelirine bu maddede yer alan özel indirim ve sakatlık indirimi uygulanır.
Madde 32-34 - (Mülga: 4/12/1985-3239/138 md.)
Vergi karnesi esası:
Madde 35 - (Değişik: 1/5/1981-2454/7 md.)
A) İndirimlerden faydalanmak isteyenler Vergi Usul Kanunu esaslarına göre
vergi karnesi almak zorundadırlar.
B) Bu Kanunun 2 nci maddesinde sayılan kazanç ve iratları elde edenler (İs-
tisna ve muafiyetlerden faydalananlar dahil) vergi karnesi almak ve Gelir Vergi-
si yönünden durumlarını ve bu durumda meydana gelen değişiklikleri karnelerine
yazdırmak zorundadırlar.
(Değişik: 31/12/1981-2574/7 md.) Bu bentte yazılı vergi karnesinin ihtiva
edeceği hususlar, karne almaya ilişkin şekil ve esaslar ile uygulama zamanı Ma-
liye Bakanlığı tarafından tespit edilir.
İndirimin uygulanmıyacağı gelirler:
Madde 36 - (Değişik: 28/12/1967-980/4 md.)
Muhtelif yerlerden ücret alan hizmet erbabı için 31 inci maddede yazılı in-
dirimler bunlardan yalnız en yüksek olan ücretin vergisine uygulanır. Hizmet er-
babının vergi karnesi varsa, indirimin uygulanacağı ücret bu karneyi muhafaza
eden işverenden aldığı ücrettir. Vergi Usul Kanunu ile karne almaktan muaf tu-
tulmuş olanlarda indirimin uygulanacağı ücret, aile durumu sual varakasını muha-
faza eden işverenden aldığı ücrettir.
31 inci maddedeki indirimler, dar mükellefiyete tabi kimselere şamil değil-
dir.
SEKİZİNCİ BÖLÜM (1)
Yatırım İndirimi
Yatırım indiriminin mahiyeti:
Ek Madde 1- (Değişik: 22/7/1998-4369/30 md.)
Dar mükellefiyete tabi olanlar dahil, ticari veya zirai kazançları üzerinden
vergiye tabi mükelleflerin (adi ortaklıklar, kollektif ve adi komandit şirket-
ler ile kurumlar vergisi mükellefleri dahil), yatırım indiriminden faydalanması
kabul edilmiş bulunan yatırımları kapsamında yaptıkları ve müteakip vergilendir-
me döneminde yapmayı öngördükleri yatırım harcamaları bu bölümde yazılı şartlar
dahilinde ilgili kazançlarından indirilir.
Yatırım Teşvik Belgesi aranmaksızın yapılan yatırımlarda yatırım indirimi,
harcamanın yapıldığı yıl kazancından başlayarak uygulanır.
Yatırım indiriminin şartları:
Ek Madde 2 - (Değişik: 26/12/1993-3946/7 md.) (2) (3)
Yatırım indiriminin uygulanmasında aşağıda yazılı şartlar topluca aranır:
1. İndirimin uygulanacağı ticari ve zirai kazanç bilanço esasına göre tes-
pit edilmiş olmalıdır.
2. Yatırımlar,kalkınma planları ve yıllık programlarda belirtilenlerden Ma-
liye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığı tarafından müştereken seçilen sektörler
veya konularda yapılmalıdır.
3. (Değişik: 22/7/1998-4369/30 md.) Yapılan yatırım ticari ve sınai yatı-
rımlar için en az elli milyar (120.000.000.000.) lira, zirai yatırımlar için en az
on milyar (24.000.000.000.) lira olmalıdır. Kalkınmada öncelikli yörelerde bu tutar-
ların yarısı dikkate alınır.
4. (Değişik: 25/5/1995 - 4108/17 md.) Yatırıma,başlamadan önce Hazine Müs-
teşarlığına başvurularak gerekli bilgi ve belgelerin tevdi edilmiş ve yukarıda
belirtilen şartların mevcudiyeti tasdik edilerek,Yatırım Teşvik Belgesi verilmiş
olmalıdır. Şu kadar ki, Yatırım Teşvik Belgesi aranmaksızın yatırım indirimi
uygulanacak yatırım türü veya miktarlarını (bu
-----------------------
(1) Altı ek maddeyi kapsayan bu bölüm 19/2/1963 tarih ve 202 sayılı Kanunun
16 ncı maddesi ile eklenmiştir. Bu bölümde yeralan hükümlerin uyulanması
ile ilgili olarak 3/8/1995 tarih ve 22363 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan
187 nolu genel tebliğe bakınız.
(2) Bu maddede Kanunla getirilmiş olan miktarlar aynen bırakılmış,8/12/2000
tarih ve 24254 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan 30/11/2000 tarih ve 2000/
1689 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile ticari, sınai ve zirai yatırımlar için getirilen
miktarlar metne parantez içinde siyah punto ile işlenmiştir. Daha önce yapılan
değişiklikler için "ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne
bakınız.
(3) Bu maddede yeralan "Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı" ibareleri 22/7/1998
tarih ve 4369 sayılı Kanunun 81 inci maddesiyle metne işlendiği şekilde
değiştirilmiştir.
fıkranın 3 numaralı bendinde yer alan miktarları aşmamak ve bu miktarların ya-
rısından aşağı olmamak üzere) yöreler veya sektörler itibariyle ayrı ayrı be-
lirlemeye ve bu hükmün uygulamasına ilişkin usul ve esasları tespite Maliye Ba-
kanlığı ile Hazine Müsteşarlığı müştereken yetkilidir.
Araştırma,plan ve proje masrafları ile arazi temini için yapılan giderler
hariç olmak üzere, yatırımla ilgili her türlü harcamalar yatırıma başlandığını
gösterir.
5. Yatırım,tasdik edilmiş bulunan şartlar ve süreler dahilinde yapılmış ol-
malıdır.
Tasdik edilen şartlarda meydana gelecek değişikliklerin ve sürelerde doğa-
bilecek gecikmelerin vukuundan itibaren üç ay içinde Hazine Müsteşarlığına bil-
dirilmesi ve onayının alınması şarttır.
Müracaatın zamanında yapılmaması veya değişikliklerin kabul edilmemesi ha-
linde,evvelce yapılan tasdik hükümsüz addolunur ve yatırım indiriminden yarar-
lanma hakkı ortadan kalkar.
Hazine Müsteşarlığı yukarıdaki şartlar çerçevesinde vereceği Yatırım Teşvik
Belgesinin bir örneğini Maliye Bakanlığına gönderir.Belgedeki vize ve iptaller
de ayrıca bildirilir.
Yatırım indiriminden yararlanma şartları ve uygulama esasları ile diğer hu-
suslar Maliye Bakanlığı ile Hazine Müsteşarlığınca müştereken belirlenir.
Yatırım indiriminin konusu ve nispeti:
Ek Madde 3 - (Değişik: 25/5/1995-4108/17 md.)
Yatırım indirimine, kaynağı ne olursa olsun, ek 2 nci maddede yazılı şartla-
rı haiz bulunan yatırımlarla ilgili harcamalardan; bina,makina,araç (sadece
işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili olanlar) ve benzeri amortismana tabi
aktif değerlerin yeni olanlarının maliyet bedelleri esas teşkil eder.
Aktif değerlerin yeni olmasından maksat, bunların yurt içinde veya dışında
daha önce hiçbir şekilde kullanılmamış bulunmasıdır.Yurt dışında kullanılmış ol-
sa dahi Hazine Müsteşarlığınca uygun görülen makina ve tesislerin ithali halin-
de, bu aktif kıymetler yatırım indirimi uygulaması bakımından yeni addolunur.
Personel Lojmanları inşası (kalkınmada öncelikli yörelerde yapılanlar hariç)
ve tefrişi, arazi veya arsa tedariki, yedek parça temini, esas proje dışında
münferit tesisat, makina, araç mübayaası için yapılan harcamalara yatırım indi-
rimi uygulanmaz. İnşa edilmiş olarak veya inşa halinde satın alınan binaların
satın alma bedeli üzerinden yatırım indirimi yapılmaz.
Petrol Kanununa göre yürütülen arama ve sondaj faaliyetleri için yapılan ve
aktifleştirilen harcamalardan,ilgili bakanlığın görüşü alınmak suretiyle,Maliye
Bakanlığınca belirlenenler,yatırım indirimi uygulaması bakımından yatırım harca-
ması sayılır.
Beşinci fıkra(Değişik: 22/7/1998-4369/30 md.) Yatırım indirimi oranı, yatı-
rım tutarının % 40`ıdır. Bakanlar Kurulu bu oranı kalkınma planı ve yıllık
programlarda özel önem taşıdığı belirtilen sektörlerde yapılan yatırımlar için
% 100`e, 250 milyon ABD Doları karşığı Türk Lirasını aşan sınai yatırımlarda
%200`e kadar artırmaya veya kanuni orandan az olmamak üzere yeniden tespit
etmeye yetkilidir. Bu oran, organize sanayi bölgelerinde ve kalkınmada önce-
likli yörelerde % 100 olarak uygulanır.
Bakanlar Kurulunca tespit edilen yeni oranlar, Bakanlar Kurulu Kararının
Resmi Gazetede yayımlandığı tarihten itibaren yapılan harcamalara uygulanır.
Yatırım indiriminin başlangıcı ve uygulama süresi:
Ek Madde 4 - (Değişik: 22/7/1998-4369/30 md.)
Yatırım indiriminin uygulanmasına, yatırım teşvik belgesinin alındığı
tarihte beyanname verme süresi geçmemiş hesap döneminden itibaren başlanır
ve indirimden yararlanılacak miktara ulaşıncaya kadar devam olunur.
Yapılan yatırım harcamalarının ilgili yıl kazancından indirilemeyen kıs-
mı, izleyen yıllarda Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre bu yıllar için be-
lirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak dikkate alınır. (Teşvik bel-
gesiz yatırımlar bu maddedeki yeniden değerleme hükümlerinden yararlanamaz).
Her yatırım için faydalanılacak indirim tutarı o yatırım içerisinde yer
alan indirimden yararlanabilecek aktif kıymetlerin değerleri toplamına, Ya-
tırım Teşvik Belgesinde yer alan indirim oranının uygulanması suretiyle he-
saplanır.
Birden fazla Yatırım Teşvik Belgesi almış mükelleflerin safi kazancının
yetersizliği nediniyle yararlanılamayan indirim tutarının bulunması halinde,
öncelikle önceki yıllarda tamamen uygulanmamış olan eski yatırımlarla ilgili
devreden indirimler, daha sonra yeni yatırımlara ilişkin indirimler, önceki
dönemlerde yapılan ve indirilemeyen tutarın bulunmaması halinde ise bir yıl
sonra yapılacak yatırımlarla ilgili indirimler uygulanır.
Teşvik belgeli yatırımlarda, yapılması öngörülen ve önceki hesap dönemi
kazancına ilişkin olarak yatırım indirimine konu edilen yatırım harcamaları-
nın öngörülen tutarın yüzde onunu geçen bir oranda düşük olması halinde,
eksik yapılan yatırım harcaması dolayısıyla zamanında tahakkuk ettirilmemiş
vergiler 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanunun 48 inci
maddesine göre belirlenen tecil faizi ile birlikte cezasız tahsil olunur.
Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin satış ve devri:
Ek Madde 5 - Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin satış veya devri ha-
linde aşağıdaki şekilde muamele yapılır:
a) Satan veya devreden yönünden:
Komple tesislerde yatırım tamamlandıktan, diğerlerinde istimal ve istihsale
başlandıktan sonra yatırıma mevzu aktif değerlerin topluca satış veya devri ha-
linde satıcı yönünden bir muamele uygulanmaz.
Komple tesislerde yatırım tamamlanmadan, diğerlerinde istimal ve istihsale
başlanmadan yatırıma mevzu aktif değerlerin topluca satış veya devri halinde,
yatırım indirimi dolayısiyle zamanında tahakkuk ettirilmemiş olan vergiler ta-
hakkuk ettirilerek tahsil olunur.
b) Satın veya devir alan yönünden:
Yatırım indiriminden kısmen faydalanmış veya hiç faydalanmamış aktif değer-
leri kısmen veya tamamen satın veya devir alan kimse (Yatırım indiriminden fay-
dalanma şartları mevcut olmak kaydiyle) işbu indirimden faydalanır. Daha önce
indirimden hiç faydalanılmamış olması halinde, faydalanılacak miktar, satan ve-
ya devir edene tanınan yatırım indiriminin miktarına ve satın ve devir alanın
faydalanabileceği indirim nisbetlerine göre hesaplanır.Bahis konusu aktif de-
ğerler için daha önce yatırım indiriminden istifade edilmiş se, satın veya de-
vir alan, aynı değer üzerinden hesaplanacak bakiye indirim kısmından faydalanır.
Ancak bu bakiye kısım, bahis konusu aktif değerler için daha önce istifade edil-
miş indirimlerin satın veya devir alanın istifade edebileceği nispete göre he-
saplanacak indirimden tenzili suretiyle bulunacak miktarı aşamaz.
c) Şartların ihlali halinde yapılacak muamele:
Yatırım indirimine mevzu aktif değerlerin (Yatırımın hangi safhasında olursa
olsun) yatırımla güdülen gaye dışında parça parça satılması veya ek 2 nci madde-
deki şartlardan herhangi birinin ihlali halinde, yatırım indirimi dolayısiyle
zamanında tahakkuk ettirilmemiş vergiler yönünden vergi ziyaı hadis olmuş sayı-
lır.
Bu maddeye göre zamanında alınamıyan vergiler ile vergi cezalarında zaman-
aşımı,verginin tarhını veya cezanın kesilmesini gerektiren durumun husule geldi-
ği tarihi takibeden yılın başından itibaren başlar.
Muhasebe usulü:
Ek Madde 6 - Mükellefler muhasebelerini, yatırım indiriminden istifade et-
tikleri miktarların seneler itibariyle takibini temin edecek tarzda tanzim eder-
ler.
Her yıl istifade edilen yatırım indirimi miktarı yıllık beyannamelerde ayrı-
ca gösterilir.
ÜÇÜNCÜ KISIM
Gelir Unsurlarının Tesbiti
BİRİNCİ BÖLÜM
Ticari Kazanç
Ticari kazancın tarifi:
Madde 37 - Her türlü ticari ve sınai faaliyetlerden doğan kazançlar ticari
kazançtır.
Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı kazançlar ticari kazanç sayılır:
1. Maden, taş ve kireç ocakları, kum ve çakıl istihsal yerleri ile tuğla ve
kiremit harmanlarının işletilmesinden;
2. Coberlik işlerinden;
3. Özel okul ve hastanelerle benzeri yerlerin işletilmesinden;
4. Gayrimenkullerin alım, satım ve inşa işleriyle devamlı olarak uğraşanla-
rın bu işlerinden;
5. (Değişik: 19/2/1963-202/17 md.) Kendi nam ve hesaplarına menkul kıymet
alım-satımı ile devamlı olarak uğraşanların bu faaliyetlerinden;
6. (Değişik: 19/2/1963-202/17 md.) Satınalınan veya trampa suretiyle iktisap
olunan arazinin iktisap tarihinden itibaren 5 yıl içinde parsellenerek bu müddet
içinde veya daha sonraki yıllarda kısmen veya tamamen satılmasından;elde edilen
kazançlar.
Kolektif ortaklıklarda ortakların, adi veya eshamlı komandit ortaklıklarda
komandit ortakların ortaklık karından aldıkları paylar şahsi ticari kazanç hük-
mündedir.(66 ncı madde hükmü mahfuzdur.)
Ticari kazanç,Vergi Usul Kanunu hükümlerine ve bu kanunda yazılı gerçek (Bi-
lanço veya işletme hesabı esası) veya basit (...) (1) usullere göre tesbit edi-
lir.
Özel okul ve hastanelerle benzeri yerleri işleten serbest meslek erbabı,ser-
best meslek kazançlarını da işletmenin kayıtlarına ithal edebilirler.
Bilanço esasında ticari kazancın tesbiti:
Madde 38 - Bilanço esasına göre ticari kazanç, teşebbüsteki öz sermayenin
hesap dönemi sonunda ve başındaki değerleri arasındaki müspet farktır. Bu dönem
zarfında sahip veya sahiplerce:
1. İşletmeye ilave olunan değerler bu farktan indirilir;
2. İşletmeden çekilen değerler ise farka ilave olunur.
Ticari kazancın bu suretle tesbit edilmesi sırasında, Vergi Usul Kanununun
değerlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine
uyulur.
(Üçüncü fıkra mülga: 4/12/1985-3239/138 md.)
(Ek:26/12/1993-3946/8 md.; Değişik:20/6/2001-4684/17 md.)
Mükelleflerin iktisap tarihinden itibaren en az iki tam yıl süreyle işletmelerinde kayıtlı
bulunan gayrimenkul, iştirak hisseleri ve amortismana tabi diğer iktisadi kıymetleri
elden çıkarmaları halinde, bu iktisadi kıymetlerin maliyet bedeli bunların elden
çıkarıldıkları ay hariç olmak üzere Devlet İstatistik Enstitüsünce belirlenen toptan eşya
fiyat endeksindeki artış oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate alınabilir.
Rüçhan hakkı kullanılmak suretiyle edinilen iştirak hisseleri ile iştirak edilen kurumun
ihtiyat akçeleri, banka provizyonları ve Vergi Usul Kanununa göre ayrılan yeniden
değerleme fonlarının sermayeye ilavesi dolayısıyla bedelsiz alınan iştirak hisselerinin
en az iki yıl öncesinde iştirak edilen şirketlere ait olması halinde, rüçhan hakkı
kullanılmak suretiyle edinilen veya alınan bu iştirak hisseleri iki yıl önce iktisap edilmiş
sayılır. Rüçhan hakkı kullanılmak suretiyle veya bedelsiz olarak edinilen hisseler için
maliyet bedeli artırımı, bu hisselerin itibari değeri üzerinden bunların edinilmesine yol
açan sermaye artırımının tescili tarihinden itibaren uygulanır. Bu hüküm 39 uncu madde
gereğince işletme hesabı esasına göre ticari kazancın tespitinde de uygulanır. Bilanço
esasında defter tutan mükellefler tarafından artırılan maliyet bedeline tekabül eden
kazançlar, bilançonun pasifinde özel bir fon hesabında gösterilir. Bu fon, sermayeye
ilave dışında herhangi bir suretle başka bir hesaba nakledildiği veya işletmeden
çekildiği takdirde, o yılın kazancına dahil edilerek vergiye tabi tutulur. Söz konusu
iktisadi kıymetlerin alım satımı ile devamlı olarak uğraşanlar, alım satımını yaptıkları
iktisadi kıymetler için bu hükümden yararlanamaz. Şu kadar ki, inşaat yapımına tahsis
edilen arsa ve arazilere ilişkin olarak inşaatın bitim tarihine kadar geçen süre için bu
fıkra hükmüne göre maliyet bedeli artırımı yapılabilir. Ancak, inşaatın
tamamlanmasından önce satışı yapılan gayrimenkuller için maliyet artırımı satışın
yapıldığı tarihe kadar uygulanır. Bu fıkra hükmünün uygulanmasına ilişkin usul ve
esasları tespit etmeye Maliye Bakanlığı yetkilidir.
----------------------
(1) Bu fıkrada yer alan "götürü" ibaresi, 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı
Kanunun 81 . maddesi ile metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
3364 - 1
3364 - 2
İşletme hesabı esnasında ticari kazancın tesbiti:
Madde 39 - İşletme hesabı esasına göre ticari kazanç, bir hesap dönemi için-
de elde edilen hasılat ile giderler arasındaki müspet farktır.
(Elde edilen hasılat, tahsil olunan paralarla tahakkuk eden alacakları; gi-
derler ise,tediye olunan ve borçlanılan meblağları ifade eder.)
Emtia alım ve satımı ile uğraşanlarda ticari kazancın bulunması için hesap
dönemi sonundaki emtia mevcudunun değeri hasılata, dönem başındaki emtia mevcu-
dunun değeri ise giderlere ilave olunur.
Ticari kazancın bu suretle tesbit edilmesi sırasında Vergi Usul Kanununun
değerlemeye ait hükümleri ile bu kanunun 40 ve 41 inci maddeleri hükümlerine
uyulur.
Mükerrer Madde 39 - (Ek: 4/12/1985-3239/47 md.;Mülga:26/12/1993-3946/38 md.)
İndirilecek giderler:
Madde 40 - Safi kazancın tesbit edilmesi için, aşağıdaki giderlerin indiril-
mesi kabul edilir:
1. Ticari kazancın elde edilmesi ve idame ettirilmesi için yapılan genel gi-
derler. (Ek: 25/5/1995-4108/19 md.) (İhracat, yurt dışında inşaat, onarma,montaj
ve taşımacılık faaliyetlerinde bulunan mükellefler, bu bentte yazılı giderlere
ilaveten bu faaliyetlerden döviz olarak elde ettikleri hasılatın binde beşini
aşmamak şartıyla yurt dışındaki bu işlerle ilgili giderlerine karşılık olmak
üzere götürü olarak hesapladıkları giderleri de indirebilirler.)
2. (Değişik: 27/12/1963-365/2 md.) Hizmetli ve işçilerin iş yerinde veya iş
yerinin müştemilatında iaşe ve ibate giderleri, tedavi ve ilaç giderleri, si-
gorta primleri ve emekli aidatı (Bu primlerin ve aidatın istirdat edilmemek
üzere Türkiye`de kain sigorta şirketlerine veya emekli ve yardım sandıklarına
ödenmiş olması ve emekli ve yardım sandıklarının tüzel kişiliği haiz bulunmala-
rı şartiyle), 27 nci maddede yazılı giyim giderleri,
3. İşle ilgili olmak şartiyle, mukavelenameye veya ilama veya kanun emrine
istinaden ödenen zarar; ziyan ve tazminatlar;
4. İşle ilgili ve yapılan işin ehemmiyeti ve genişliği ile mütenasip seya-
hat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektirdiği süreye maksur olmak
şartiyle):
5. (Değişik: 24/6/1994-4008/24 md.) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmeye
dahil olan ve işte kullanılan taşıtların giderleri (...) (1)
6. (Değişik: 31/12/1982-2772/5 md.) İşletme ile ilgili olmak şartıyla; bina,
arazi, gider, istihlak, damga, belediye vergileri, harçlar ve kaydiyeler gibi
ayni vergi, resim ve harçlar;
7. (Değişik: 24/12/1980-2361/29 md.) Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ay-
rılan amortismanlar, (Ek: 24/6/1994-4008/24 md.) (...) (1)
8. (Ek: 4/12/1985-3239/48 md.) İşverenlerce, Sendikalar Kanunun hükümlerine
göre sendikalara ödenen aidatlar (şu kadar ki; ödenen aidatın bir aylık tutarı,
işyerinde işçilere ödenen çıplak ücretin bir günlük toplamını aşamaz).
9. (Ek: 28/6/2001-4697/4 md.) İşverenler tarafından ücretliler adına bireysel emeklilik
sistemine ödenen katkı payları. (Gerek işverenler gerekse ücretliler tarafından bireysel
emeklilik sistemine ödenen ve vergi matrahının tespitinde dikkate alınan katkı
paylarının toplamı bu Kanunun 63 üncü maddesinin birinci fıkrasının (3) numaralı
bendinde belirlenen oran ve haddi aşamaz.)
--------------------------
(1) Burada yer alan parantez içi hükmü, 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı
Kanunun 82 inci maddesi ile yürürlükten kaldırılmıştır.
Gider kabul edilmiyen ödemeler:
Madde 41 - Aşağıda yazılı ödemelerin gider olarak indirilmesi kabul olunmaz:
1. Teşebbüs sahibi ile eşinin ve çocuklarının işletmeden çektikleri paralar
veya aynen aldıkları sair değerler (Aynen alınan değerler emsal bedeli ile de-
ğerlenerek teşebbüs sahibinin çektiklerine ilave olunur.)
2. Teşebbüs sahibinin kendisine, eşine, küçük çocuklarına işletmeden ödenen
aylıklar, ücretler, ikramiyeler, komüsyonlar ve tazminatlar;
3. Teşebbüs sahibinin işletmeye koyduğu sermaye için yürütülecek faizler;
4. Teşebbüs sahibinin, eşinin ve küçük çocuklarının işletmede cari hesap ve-
ya diğer şekillerdeki alacakları üzerinden yürütülecek faizler;
5. Her türlü para cezaları ve vergi cezaları ile teşebbüs sahibinin suçla-
rından doğan tazminatlar (Akitler ceza şartı olarak derpiş edilen tazminatlar,
cezai mahiyette tazminat sayılmaz.)
6. (Ek: 14/6/1989-3571/8 md.) Her türlü alkol ve alkollü içkiler ile tütün
ve tütün mamullerine ait ilan ve reklam giderlerinin % 50`si (0) sıfır (Bakanlar
Kurulu, bu oranı % 100`e kadar artırmaya,sıfıra kadar indirmeye yetkilidir).(1)
7. (Ek: 24/6/1994-4008/25 md.) Kiralama yoluyla edinilen veya işletmede
kayıtlı olan yat, kotra, tekne, sürat teknesi gibi motorlu deniz, uçak ve
helikopter gibi hava taşıtlarından işletmenin esas faaliyet konusu ile ilgili
olmayanların giderleri ile amortismanları;
8. (Ek: 24/6/1994 - 4008/25 md.) Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre, dönem
sonu stoklarını son giren ilk çıkar yöntemine göre değerleyen veya amortismana
tabi iktisadi kıymetlerini yeniden değerlemeye tabi tutanların, işletmede kul-
landıkları yabancı kaynaklara ilişkin faiz, komisyon, vade farkı, kar payı,
kur farkı ve benzeri adlar altında yaptıkları giderler ve maliyet unsurları
toplamına (yatırımın maliyetine eklenenler hariç) aşağıdaki indirim oranının
uygulanması suretiyle bulunacak kısmın % 25`i
9. (Ek: 7/6/2001-4676/28 md.) Basın yoluyla işlenen fiillerden veya radyo ve televizyon
yayınlarından doğacak maddî ve manevî zararlardan dolayı ödenen tazminat giderleri.
İndirim oranı, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre o yıl için tespit edilmiş
olan yeniden değerleme oranının, ilgili kuruluşlardan alınan bilgilere göre Ma-
liye Bakanlığınca o yıl için hesaplanan ortalama ticari kredi faizi oranına bö-
lünmesi suretiyle bulunur.
Sanayi siciline kayıtlı imalatçıların imalat faaliyetlerinde kullandıkları
yabancı kaynaklara ait gider ve maliyet unsurlarına bu bent hükmü uygulanmaz.
Bu bendin birinci paragrafında yer alan % 25 oranını, % 100`e kadar artırma-
ya Bakanlar Kurulu; bendin uygulanmasına ilişkin usul ve esasları belirtmeye ise
Maliye Bakanlığı yetkilidir. (2)
Bu maddenin uygulanmasında, kolektif şirketlerin ortakları ile adi ve esham-
lı komandit şirketlerin komandite ortakları teşebbüs sahibi sayılır.
Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işleri:
Madde 42 - (Değişik: 24/12/1980-2361/30 md.)
Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarım işlerinde kar veya
zarar işin bittiği yıl kati olarak tespit edilir ve tamamı o yılın geliri sayı-
larak, mezkür yıl beyannamesinde gösterilir.
Mükellefler bu madde kapsamına giren hallerde her inşaat ve onarım işinin
hasılat ve giderlerini ayrı bir defterde veya tutmakta oldukları defterlerin ay-
rı sayfalarında göstermeye ve düzenleyecekleri beyannamaleri işlerin ikmal edil-
diği takvim yılını takip eden yılın Mart ayı sonuna kadar vermeye mecburdurlar.
Müşterek genel giderler ve amortismanların dağıtılması:
Madde 43 - Birden fazla takvim yılına sirayet eden inşaat ve onarma işlerin-
de veya bu işlerin diğer işlerle birlikte yapılması halinde müşterek genel gi-
derler ve amortismanlar aşağıdaki esaslara göre dağıtılır.
1. Yıl içinde birden fazla inşaat ve onarma işinin birlikte yapılması halin-
de, her yıla ait müşterek genel giderler tahsil olunan istihkak bedellerinin
birbirine olan nispeti dahilinde;
2. Yıl içinde tek veya birden fazla inşaat ve onarma işinin bu madde şümu-
lüne girmeyen işlerle birlikte yapılması halinde, her yıla ait müşterek genel
giderler tahsil olunan istihkak bedelleriyle diğer işlere ait satış veya hasılat
tutarlarının birbirine olan nispeti dahilinde;
3. Birden fazla inşaat ve onarma işlerinde veya bu işlerle sair işlerde müş-
tereken kullanılan tesisat, makina ve ulaştırma vasıtalarının amortismanları,
bunların her işte kullanıldıkları gün sayısına göre.
İnşaat ve onarma işlerinde işin bitimi:
Madde 44 - (Değişik: 24/12/1980-2361/31 md.)
İnşaat ve onarma işlerinde geçici ve kesin kabul usulüne tabi olan hallerde
geçici kabulün yapıldığını gösteren tutanağın düzenlendiği tarih; diğer hallerde
işin fiilen tamamlandığı veya fiilen bırakıldığı tarih bitim tarihi olarak kabul
edilir.
Bitim tarihinden sonra bu işlerle ilgili olarak yapılan giderler ve her nam
ile olursa olsun elde edilen hasılat, bu giderlerin yapıldığı veya hasılatın el-
de edildiği yılın kar veya zararının tespitinde dikkate alınır.
-----------------------
(1) Bu bentte kanunla getirilmiş olan miktar aynen bırakılmış; 24/10/1990 tarih
ve 90/1081 sayılı Kararname ile 1/1/1991 tarihinden geçerli olarak tespit
edilen miktar ise metne parantez içinde siyah Punto ile işlenmiştir.
(2) Gelir ve Kurumlar vergisi mükelleflerinin 2001 yılı Nisan-Haziran geçici vergi
dönemi gider indirimi kısıtlaması uygulamasına esas alınacak indirim oranının %74
olarak tespit edilmesi, mükelleflerin kullandıkları yabancı kaynaklara ilişkin gider ve maliyet unsurlarının % 18.5`inin kanunen kabul edilmeyen gider olarak dikkate
alınması Maliye Bakanlığının 27/7/2001 tarih ve 24475 sayılı Resmi Gazete`de
yayımlanan 72 seri nolu Kurumlar Vergisi Genel Tebliği ile hüküm altına alınmıştır.
Daha önceki değişiklikler için bu Kanunun sonundaki "ÇEŞİTLİ MEVZUAT İLE
YAPILAN DEĞİŞİKLİKLER CETVELİ"ne bakınız.
Ulaştırma işlerinde matrah:
Madde 45 - (Değişik: 31/12/1981-2574/8 md.)
Dar mükellefiyete tabi olanların Türkiye ile yabancı memleketler arasında
yaptıkları ulaştırma işlerinde elde ettikleri kazançlar, Kurumlar Vergisine tabi
yabancı ulaştırma kurumlarının kazançlarının tayinine ait esaslara göre tespit
olunur.
Basit usulde ticari kazancın tesbiti:(1)
Madde 46 - (Değişik: 22/7/1998-4369/31 md.).
47 ve 48 inci maddelerde yazılı şartları topluca haiz olanların ticari
kazançları basit usulde tespit olunur.
Basit usulde ticari kazanç, bir hesap dönemi içinde elde edilen hasılat
ile giderler ve satılan malların alış bedelleri arasındaki müspet farktır. Bu
fark yapılan faaliyetle ilgili olarak Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre alın-
ması ve verilmesi mecburi olan alış ve giderler ile hasılatlara ilişkin bel-
gelerde yazılı tutarlara göre hesaplanır. Bu suretle tespit ve beyan olunan
kazanç vergi tarhına esas alınır. Bu usulde vergilendirilenler, kazancın tes-
piti ve Vergi Usul Kanununun defter tutma hükümleri hariç, bildirme, vesika-
lar, muhafaza, ibraz, diğer ödevler ve ceza hükümleri ile bu Kanun ve diğer
kanunlarda yer alan ikinci sınıf tüccarlar hakkındaki hükümlere tabidirler.
Basit usulde vergilendirilen mükellefler, faaliyetlerine ilişkin mal
alış ve giderleri ile hasılatlarını gösteren belgeleri ayrı ayrı dosyalarda
saklamak zorundadırlar. Bu belgelerin kayıtları, mükelleflerin bağlı bulun-
dukları meslek odalarının oluşturdukları bürolarda tutulur. Bu bürolarda
13/6/1989 tarihli ve 3568 sayılı Kanuna göre yetki almış yeterli sayıda mes-
lek mensubunun çalıştırılması zorunludur. Bu büroların kayıt, tasdik ve vergi
dairesine karşı yükümlülükleri ile diğer usuller Maliye Bakanlığınca belir-
lenir.
Basit usule tabi ticaret erbabından, sahte veya muhteviyatı itibariyle
yanıltıcı belge düzenlediği veya kullandığı tespit edilenler, bu hususun ken-
dilerine tebliğ edildiği tarihi takip eden aybaşından itibaren ikinci sınıf
tüccarlara ilişkin hükümlere tabi olurlar.
Aynı işte ortak olarak çalışanlar hakkında 47 nci maddede yazılı yıllık
kira bedeli ve 48 inci maddede yazılı iş hacmi ölçüleri toplu olarak, diğer
şartlar ortakların her biri için ayrı ayrı aranır. Ortaklarından birisi ger-
çek usule göre gelir vergisine tabi bulunan ortaklıklarda, diğer ortakların
ticari kazancı da gerçek usulde tespit olunur. Adi ortaklık halinde çalı-
şanlardan aynı zamanda diğer şahsi bir işle de iştigal edenlerin gerçek veya
basit usulden hangisine göre vergilendirileceği, 47 nci maddenin 2 numaralı
bendi ile 48 inci maddede yer alan ölçülerden şahsi işine ait olanlara,
ortaklıklardan hissesine düşen miktarların eklenmesi suretiyle tespit olunur.
Şahsi işin mevcut olmaması halinde, muhtelif ortaklıklardaki hisselerin
toplanması ile yetinilir.
Basit usule tabi olmanın şartlarından herhangi birini takvim yılı içinde
kaybedenler, ertesi takvim yılı başından itibaren gerçek usulde vergilendi-
rilirler. Basit usulün şartlarına haiz olanlardan, bu usulden yararlanmak
istemediklerini yazı ile bildirenler, bu talepleri doğrultusunda takip eden
ay başından veya izleyen takvim yılı başından, yeni işe başlayanlar ise işe
başlama tarihinden itibaren gerçek usulde vergilendirilirler. Herhangi bir
şekilde gerçek usulde vergilendirilecek olanlar ve gerçek usulde vergilendiri-
len mükellefler, bir daha hiç bir şekilde basit usule dönemezler. Bu kişilerin
aynı türden iş yapan eş ve çocukları da bu faaliyetleri nedeniyle basit usul-
den yararlanamazlar.
Basit usule tabi olmanın genel şartları: (2)
Madde 47 - (Değişik: 24/12/1980-2361/34 md.)
Basit usule (...) (3) tabi olmanın genel şartları şunlardır
1. Kendi işinde bilfiil çalışmak veya bulunmak (işinde yardımcı işçi ve çı-
rak kullanmak, seyahat, hastalık, ihtiyarlık, askerlik, tutukluluk ve hükümlülük
gibi zaruri ayrılmalar dolayısıyla geçici olarak bilfiil işinin başında bulunma-
mak bu şartı bozmaz. Ölüm halinde iş sahibinin dul eşi veya küçük çocuklar, na-
mına işe devam olunduğu takdirde, bunların bilfiil işin başında bulunup bulunma-
malarına bakılmaz).
2. (Değişik: 22/7/1998-4369/32 md.) İşyeri mülkiyetinin iş sahibine ait ol-
ması halinde emsal kira bedeli, kiralanmış olması halinde yıllık kira bedeli
toplamı büyükşehir belediye sınırları içinde 1.000.000.000. lirayı, diğer
yerlerde 720.000.000. lirayı aşmamak. (3)
3. Ticari, zirai veya mesleki faaliyetler dolayısıyla gerçek usulde Gelir
Vergisine tabi olmamak.
2 ve 3 numaralı bent hükümleri öteden beri işe devam edenlerde takvim yılı
başındaki, yeniden işe başlayanlarda ise işe başlama tarihindeki duruma göre uy-
gulanır.
----------------------
(1) Madde başlığı 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir.
(2) Bu fıkrada yer alan "Götürü usule" ibaresi, 22/7/1998 tarih ve 4369
sayılı Kanunun 32 nci maddesi ile metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
(3) Bu fıkrada yer alan miktarlar; 8/12/2000 tarih ve 24254 sayılı Resmi Gazete`de
yayımlanan 30/11/2000 tarih ve 2000/1689 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile
1/1/2001 tarihinden geçerli olarak metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
Basit usule tabi olmanın özel şartları (1)
Madde 48 - (Değişik: 22/7/1998-4369/33 md.)
Basit usule tabi olmanın özel şartları şunlardır:
1. Satın aldıkları malları olduğu gibi veya işledikten sonra satanların yıllık alımları
tutarının 15.000.000.000 lirayı veya yıllık satışları tutarının 20.000.000.000 lirayı aşmaması,
2. 1 numaralı bentte yazılı olanların dışındaki işlerle uğraşanların bir
yıl içinde elde ettikleri gayri safi iş hasılatının 7.500.000.000 lirayı aşmaması,
3. 1 ve 2 numaralı bentlerde yazılı işlerin birlikte yapılması halinde
yıllık satış tutarı ile iş hasılatı toplamının 15.000.000.000 lirayı aşmaması,
Tekele tabi maddelerle, damga pulu, milli piyango bileti, akaryakıt, şeker ve bunlar
gibi kar hadleri emsallerine nazaran bariz şekilde düşük olarak tespit edilmiş bulunan
emtia için, bu maddenin 1 ve 3 numaralı bentlerinde yazılı hadler yerine ilgili
bakanlıkların mütalaası alınmak suretiyle, Maliye Bakanlığınca belirlenecek alım satım
hadleri uygulanır. (1)
Özel şartlar gösterilmiyen işler;
Madde 49- (Mülga: 15/12/1990-3689/12 md.)
Götürü usule tabi olmanın şartlarını takvim yılı içinde kaybedenler:
Madde 50- (Mülga: 22/7/1998-4369/82 md.)
Basit usulün hududu: (2)
Madde 51 - Aşağıda yazılı olanlar, basit (...)(2)usulden faydalanamazlar:
1. Kollektif şirket ortakları ile, komandit şirketlerin komandite ortakları;
2. İkrazat işleriyle uğraşanlar;
3. Sarraflar ile kıymetli maden ve mücevherat alım satımı ile uğraşanlar;
4. (Değişik:25/5/1995 - 4108/20 md.) Bu Kanunun 94 üncü maddesinin birinci
fıkrasında sayılan kişi ve kurumlara karşı inşaat ve onarma işini taahhüt
edenler ile bu mükelleflere karşı derece derece taahhütte bulunanlar.
5. Sigorta prodüktörleri;
6. Her türlü ilan ve reklam işleriyle uğraşanlar veya bu işlere tavassut
edenler;
7. Gayrimenkul ve gemi alım satımı ile uğraşanlar;
8.(Değişik:24/3/1988-3418/24 md.) Tavassut işi yapanlar (dayıbaşılar hariç);
9.(Ek: 24/12/1980 - 2361/36 md.) Maden işletmeleri, taş ve kireç ocakları,
kum ve çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları işletenler;
10.(Ek: 24/12/1980 - 2361/36 md.) Şehirlerarası yük ve yolcu taşımacılığı
yapanlar ile treyler, çekici ve benzerlerinin sahip veya işleticileri;
(Ek: 3/12/1988 - 3505/11 md.) (Yapısı itibariyle sürücüsünden başka ondört ve
daha aşağı oturma yeri olan ve insan taşımaya mahsus motorlu kara taşıtları ile
yolcu taşıyanlar hariç);
11.(Ek:3/12/1988-3505/11 md.; Mülga: 11/8/1999 - 4444/14 md.)
12.(Ek:24/12/1980-2361/36 md;Değişik:26/12/1993 - 3946/12 md.) Maliye Bakan-
lığınca teklif edilen ve Bakanlar Kurulunca kararlaştırılan iş grupları,sektör-
ler,il ve ilçeler,büyükşehir belediyeleri dahil olmak üzere il ve ilçelerin be-
lediye sınırları(mücavir alanlar dahil)
----------------
(1) Bu maddede yeralan miktarlar; 8/12/2000 tarih ve 24254 sayılı Resmi Gazete`de
yayımlanan 30/11/2000 tarihli ve 2000/1689 sayılı Bakanlar Kurulu Kararı ile 1/1/2001
tarihinden itibaren, metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
(2) Bu madde başlığında ve birinci fıkrasının ilk cümlesinde geçen "götürü"
ibaresi 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı Kanunun 81 inci maddesi ile
"basit" olarak değiştirilmiş ve metne işlenmiştir.
belediyelerin nüfusları,yöreler itibariyle veya sabit bir işyerinde faaliyette
bulunup bulunulmadığına göre gerçek usulde vergilendirilmesi gerekli
görülenler.(1)
İKİNCİ BÖLÜM
Zirai Kazanç
Zirai kazanç, zirai faaliyet, zirai işletme, çiftçi ve mahsulün tarifi:
Madde 52 - (Değişik: 19/2/1963-202/21 md.)
Zirai faaliyetten doğan kazanç zirai kazançtır.
Zirai faaliyeti arazide, deniz, göl ve nehirlerde, ekim, dikim, bakım, üret-
me, yetiştirme ve ıslah yollariyle veyahut doğrudan doğruya tabiattan istifade
etmek suretiyle nebat, orman, hayvan, balık ve bunların mahsullerinin istihsali-
ni, avlanmasını, avcıları ve yetiştiricileri tarafından muhafazasını, taşınması-
nı, satılmasını veya bu mahsullerden sair bir şekilde faydalanılmasını ifade
eder.
Bazı nebat ve hayvan nevilerinde istihsalin doğrudan doğruya arazi üzerinde
yapılmaması zirai faaliyetin mahiyetini değiştirmez.
Aşım yaptırmak maksadiyle erkek damızlık beslenmesi, çiftçiye ait her türlü
ziraat makina ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde çalıştı-
rılması da zirai faaliyetlerden sayılır.
Dikkat: (Devamı 3371 inci sayfadadır.)
-------------------
(1) Bu bentte sözü edilen, gerçek usulde vergilendirilmesi 1/5/1995 tarihinden
geçerli olmak üzere gerekli görülenlerle ilgili olarak, 1/4/1995 tarih ve
22245 sayılı R.G.`de yayımlanan 12/1/1995 tarih ve 95/6430 sayılı Karar-
name ile bu Kararnamede değişiklik yapan ve 2/12/2000 - 24248 sayılı Resmi
Gazete`de yayımlanan 7/11/2000 tarih ve 2000/1591 sayılı Kararnameye bakınız.
Mahsullerin değerlendirilmeleri maksadiyle ve zirai istihsale müteferri ola-
rak işlenmesi de zirai faaliyete girer. Ancak, bu ameliye, aynı teşebbüsün cüzü-
nü teşkil eden bir işletmede vukua geliyorsa, bu ameliyenin zirai faaliyet sayı-
labilmesi için işletmenin sinai bir müessese ehemmiyet ve genişliğinde olmaması
ve faaliyetini, cüz`ün teşkil ettiği teşebbüsün mahsullerine hasretmesi şarttır.
Satışların dükkan ve mağaza açılarak yapılması halinde, mahsullerin dükkan
ve mağazaya gelinceye kadar geçirdikleri safhalar zirai faaliyet sahasında ka-
lır. Çiftçiler tarafından doğrudan doğruya zirai faaliyetleri ile ilgili alım
satım işlerinin tedviri için açılan yazıhaneler, faaliyetleri bu mevzua munhasır
kalmak şartiyle dükkan ve mağaza sayılmaz.
Yukarıda yazılı faaliyetlerin içinde yapıldığı işletmelere zirai işletme, bu
işletmeleri işleten gerçek kişilere (adi şirketler dahil), vergiye tabi olsun
veya olmasınlar, çiftçi ve bu faaliyetler neticesinde istihsal olunan maddelere
de mahsul denir.
Kollektif şirketlerle adi veya eshamlı komandit şirketler zirai faaliyetle
iştigal etseler dahi çiftçi sayılmazlar. Zirai faaliyetle iştigal eden kollektif
şirketlerin ortakları ile komandit şirketlerin komandite ortaklarının şirket ka-
rından aldıkları paylar şahsi ticari kazanç hükmündedir.
Bir çiftçiye veya ortaklığa ait olup aynı köy sınırları içinde veya birbiri-
ne bitişik arazi üzerinde bulunan yahut istihsal şartlarına göre birbirine bağ-
lılık ve beraberlik arz eden işletmeler tek işletme sayılır.
Zirai kazançta vergileme
Madde 53 - (Değişik:22/7/1998-4369/34 md.)
Çiftçilerin elde ettikleri zirai kazançlar, bu Kanunun 94 üncü maddesine
göre hasılatları üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilir. 54
üncü maddede yazılı işletme büyüklüğü ölçülerini aşan çiftçiler ile bir
biçerdövere veya bu mahiyetteki bir motorlu araca veya on yaşına kadar
ikiden fazla traktöre sahip olan çiftçilerin kazançları gerçek usulde
(zirai işletme hesabı veya diledikleri takdirde blanço esasına göre)tesbit
olunarak vergilendirilir.Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çift-
çiler bu kazançları için beyanname vermezler.
Bu hükmün tatbikinde,aile reisi ile birlikte yaşayan eş ve velayet altın-
daki çocuklara ait işletmeler ile ortaklık halindeki işletmelerde işletme bü-
yüklüğü toplu olarak nazara alınır.Ortaklıklarda,ortaklığın birden fazla işlet-
meye taalluk etmesi veya işletmelerin ayrı ayrı mahallerde bulunması durumu
değiştirmez.52 nci maddede yazılı tek işletmelerde işletme birden fazla ortak-
lıklara ait olsa bile bu ortaklıklara ait işletme büyüklüğü toplanmak suretiy-
le nazara alınır.Birden fazla zirai işletmede ayrı ayrı şahıslarla ortaklığı
bulunanların işletme büyüklüğü ölçülerinin tesbitinde ortaklık payları toplamı
esas alınır.
54 üncü maddede yazılı ziraat gruplarının bir kaç tanesi içine giren zirai
faaliyetlerin bir arada yapılması halinde,en fazla iki gruba ait işletme büyük-
lükleri,bu gruplar için tespit olunan hadlerin yarısını aşanlar gerçek usulde
vergilendirilir.
Gerek şahsi işletmesi gerekse dahil bulunduğu ortaklıklar müstakilen iş-
letme büyüklüğü ölçüsünün altında kaldığı halde,kendisine ait işletmenin ve
ortaklıklardaki payların toplamı bu ölçüyü aşan çiftçiler gerçek usulde ver-
gilendirilir.Payları toplamı ölçüleri aşmayan diğer ortaklar tevkifat yoluy-
la vergilendirilirler.Yarıcılık ortaklık sayılır.
Kazançları gerçek usulde vergilendirilmeyen çiftçiler,yazılı olarak vergi
dairesinden istemde bulunmaları halinde izleyen vergilendirme dönemi başından
işe yeni başlayanlar,işe başlama tarihinden itibaren gerçek usule geçebilir-
ler.54 üncü maddede yazılı ölçüleri aşanlan müteakip vergilendirme dönemi
başından itibaren gerçek usulde;gerçek usule tabi olanlardan bu ölçülerin
altında kalanlar müteakip vergilendirme dönemi başından itibaren hasılatları
üzerinden tevkifat yapılmak suretiyle vergilendirilirler.
Vergi usul kanunu hükümlerine göre belge alma,verme,saklama ve ibraz
yükümlülüklerine uymayan ve Ziraat Odasından,bulunmayan yerlerde Tarım İl
veya İlçe Müdürlüklerinden çiftçi belgesini almayan çiftçiler,çeşitli kamu
kurum ve kuruluşları tarafından verilen avans,kredi,sübvansiyon,prim gibi
ayni ve nakdi destek unsurlarından yararlanamazlar.Bu hükmün uygulanmasına
ilişkin usuller,ilgili kuruluşların görüşleri de alınarak Maliye Bakanlı-
ğınca belirlenir.
İşletme büyüklüğü ölçüleri
Madde 54-(Değişik:22/7/1998-4369/35 md.)
Zirai kazancın gerçek usulde tesbiti bakımından bir takvim yılı içinde
dikkate alınacak ölçüler şunlardır;
A) Arazi üzerinde yapılan faaliyetlerde
1inci grup:Hububat ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı;taban
arazide 600,(900) kıraç arazide 1200 (1700) dönüm;
2 nci grup:Bakliyat,afyon,susam,keten,kendir ziraatinde ekili arazinin
yüzölçümü toplamı 300 (1000) dönüm;
3 üncü grup:Ayçiçeği ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 600
(950) dönüm;
4 üncü grup:Pamuk ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 300
(400) dönüm;
5 inci grup:Çeltik ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200
(300) dönüm;
6 ncı grup:Pancar ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200
(300) dönüm;
7 nci grup:Patates,soğan,sarmısak ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü
toplamı 200 (200) dönüm;
8 inci grup:Çay ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 40 (150) dönüm
(Mahsul verebilecek hale gelmeyenler hariç);
9 uncu grup:Tütün ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 (200)
dönüm;
10 uncu grup:Sebze ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 200 (200)
dönüm;
11 inci grup:Sera ve çiçekçilik ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü top-
lamı 8 (8) dönüm;
12 nci grup: Kavun ve karpuz ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı
300 (300) dönüm;
13 üncü grup:Meyve verebilecek hale gelmiş fındık ziraatinde ekili arazi-
nin yüzölçümü toplamı 250 (250) dönüm;
14 üncü grup: Meyve verebilecek hale gelmiş bağ ve incir ziraatinde ekili
arazinin yüzölçümü toplamı 250 (250) dönüm;
15 inci grup:Meyve verebilecek hale gelmiş antep fıstığında 1500 (2500)
ağaç;
16 ncı grup:Meyve verebilecek hale gelmiş zeytinliklerde 2500 (4500)
ağaç;
17 nci grup:Meyve verebilecek hale gelmiş narenciyede 1250 (1500)
ağaç;
18 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş elmada 1000 (2000)
ağaç;
19 uncu grup: Muz ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı 20 (30)
dönüm;
20 nci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş kayısıda 1000 (2000)
ağaç;
21 inci grup: Meyve verebilecek hale gelmiş armut, kiraz, vişne, şeftali
de 1000 (2000) ağaç;
22 nci grup: Diğer meyve ürün ziraatinde ekili arazinin yüzölçümü toplamı
1000 dönüm (Meyve ve ürün verebilecek hale gelmeyenler ile palamut hariç);(1)
23 üncü grup:Büyükbaş hayvan sayısı 150 (150) adet (İş hayvanları ile iki
yaşından küçük, büyükbaş hayvanlar hariç);
24 üncü grup:Küçükbaş hayvan sayısı 500 (750) adet (Bir yaşından küçük,
küçükbaş hayvanlar ile kümes hayvanları hariç);
B)Arazi üzerinde yapılmayan zirai faaliyetler ile kara ve su avcılığında:
1 inci grup:Deniz ve iç su balıkları yetiştiriciliği;
a)Denizlerdeki sınırları belirlenebilen üretim alanlarında yapılan balık
yetiştiriciliğinde (ağ kafes vb.) 500 (750) m2,
b)İç su balıkları yetiştiriciliğinde sınırları belirlenebilen havuz (beton,
toprak vb), göl, gölet ve baraj gölleri gibi üretim alanlarında 600 (900)m2,
2 nci grup:Denizlerde yapılan balık avcılığında toplam tekne boyu 20 (20)
metre;
3 üncü grup: Arıcılık ziraatinde kovan sayısı 500 (500) adet;
4 üncü grup:İpek böcekçiliği ziraatinde kutu sayısı 500 (500) adet;
Bakanlar Kurulu, Zirai Kazançlar, Merkez Komisyonunun teklifi üzerine, bu
ölçüleri gerekli gördüğü bölgeler için yıllık olmak kaydıyla arazi ve ürün
türlerine göre beş katına kadar artırmaya veya kanuni hadden az olmamak üzere
yeniden tespit etmeye yetkilidir. Bu şekilde tespit olunan ölçüler, Resmi
Gazete`de yayımlandığı tarihi takip eden takvim yılı başından itibaren yü-
rürlüğe girer.
-----------------------
(1) Bu grupta 26/11/1998 tarih ve 98/12095 sayılı Kararname ile yapılan
değişiklikte "yer fıstığı 350 dönüm" ibaresi getirilmiştir. (Bkz.R.G.
11/12/1998-23550)
3372 - 1
Yukarıda (A) bendinde zikredilen meyveli ve meyvesiz ağaçlarda meyve
ve ürün verebilecek hale gelme durumu başlangıcı ile (B) bendinde işletme
büyüklüğü gösterilmeyen zirai faaliyetlerde işletme büyüklüğü ölçüsü Tarım,
Orman ve Maliye Bakanlıklarınca müştereken tespit olunur. (1)
Kazancın zirai işletme hesabı esasına göre tespiti:
Madde 55 - (Değişik: 24/12/1980-2361/39 md.)
Zirai işletme hesabı esasına göre zirai kazanç, hesap dönemi içinde para ile
tahsil edilen veya alacak olarak tahakkuk eden hasılat ile, ödenen veya borçla-
nılan giderler arasındaki müspet farktır.
(Ek: 1/5/1981-2454/11 md.) Zirai kazancın işletme hesabı esasına göre tespi-
tinde; hesap dönemi başındaki mahsullerin değeri giderlere, hesap dönemi sonun-
daki mahsullerin değeri ise hasılata ilave olunur.
Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat:
Madde 56 - (Değişik: 19/2/1963 - 202/25 md.)
Zirai işletme hesabı esasına göre hasılat aşağıda yazılı unsurlardan terek-
küp eder:
1. Evvelki yıllardan devredilenler de dahil olmak üzere istihsal olunan,
satınalınan veya sair suretlerle elde edilen her türlü zirai mahsullerin satış
bedelleri (Primler, ristrunlar ve benzerleri dahil):
2. Ziraat makina ve aletlerinin başka çiftçilerin zirai istihsal işlerinde
çalıştırılması mukabilinde alınan bedeller;
3. Gider yazılan değerlerin satılması halinde bunların satış bedelleri;
4. Mahsullerin idrakinden evvel veya sonra hasara uğramalarından dolayı
alınan sigorta tazminatları;
Dikkat: (Devamı 3373`üncü Sayfadadır.)
------------------
(1) Bu maddeye Kanunla getirilmiş olan miktarlar aynen bırakılmış, 11/12/1998
tarih ve 23550 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan 26/11/1998 tarih ve
98/12095 sayılı Kararname ile değiştirilen ve 1/1/1999 tarihinden geçerli
olmak üzere tespit edilen miktarlar ise, metne parantez içinde siyah
punto ile işlenmiştir.
3372-2
5. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gayri-
menkuller hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine göre
hesaplanan hasılat.
Zirai mahsullerin, istihsal vasıtaları ile zat, aile veya işletme ihtiyaçla-
rında kullanılmak üzere istihlak maddeleri ile değiştirilmesi halinde verilen
mahsulün emsal bedeli hasılat sayılır.
(Değişik: 24/12/1980-2361/40 md.) Ziraat makine ve aletlerinin başka çiftçi-
lerin zirai işlerinde çalıştırılması karşılığında herhangi bir istihlak maddesi
veya istihsal vasıtası alınması halinde alınan madde veya vasıtaların emsal be-
deli hasılat sayılır.
İşletmede istihsal edilip de tohum, yem ve sair suretlerle işletmede kulla-
nılan zirai mahsullerin emsal bedeli hasılat sayılır; bu hasılatın sene sonunda
bir kalemde yazılması caizdir.
(Son fıkra mülga: 24/12/1980 - 2361/40 md.)
Zirai işletme hesabı esasında giderler:
Madde 57 - (Değişik: 19/2/1963-202/26 md.)
Tediye edilen veya borçlanılan meblağları ihtiva eden giderler aşağıda yazı-
lı unsurlardan terekküp eder.
1. İşletme ile ilgili olarak tohum, gübre, fide, yem, ilaç ve benzeri madde-
lerin tedariki için yapılan giderler;
2. Satılmak üzere satın alınan hayvanların, zirai mahsullerin ve diğer madde-
lerin bedelleri;
3. İşletmelerde çalıştırılanlara ücret, prim ve sair namlarla hizmet mukabi-
li yapılan ödemeler;
4. İşçilerin iaşe, tedavi ve ilaç giderleri, sigorta primleri;
5.Zirai tesisat, makina, aletler ve taşıtların çalıştırılması ve bakımı için
yapılan giderler (Yakıt, yağ, elektrik, yedek parça vesaire) ve tamir giderleri;
6. (Değişik: 24/12/1980-2361/41 md.) Vergi Usul Kanununa göre ayrılan amor-
tismanlar;
7. Kira ve ücret mukabili kullanılan istihsal vasıtaları için yapılan ödeme-
ler;
8. Zirai kazancın elde edilmesi ve idamesi için yapılan genel giderler;
a) İşletme için alınan ve işletme için harcanan borç paraların faizleri;
b) İşletme ile ilgili olmak şartı ile ödenen ayni vergi, resim ve harclar;
c) İşletme ile ilgili ve yapılan işin önemi ve genişliği ile mütenasip seya-
hat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının gerektirdiği süreye maksur olmak
üzere);
d) İşletme ile ilgili olarak ödenen kira bedelleri;
e) Genel mahiyetteki sair giderler;
9. İşletme ile ilgili olmak şartiyle, mukavelenameye veya ilama veya kanun
emrine istinaden ödenen zarar, ziyan ve tazminatlar;
10. Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin (Zirai istihsalde kullanılan gay-
rimenkuller hariç) satılması halinde Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine
göre hesaplanan zararlar;
11. (Değişik: 4/12/1985 - 3239/52 md.) İşletmeye dahil olup, aynı zamanda
zati veya ailevi ihtiyaçlar için de kullanılan taşıtların amortismanlarının ta-
mamı ile giderlerinin yarısı.
(Ek: 24/12/1980-2361/41 md.) "Gerçek usule geçen çiftçilerin"önceki yıllar-
dan devreden ürünleri Vergi Usul Kanununun 45 inci maddesinde belirtilen orta-
lama maliyet bedeli esasına göre değerlendirilerek gider yazılır.(1)
(Ek: 25/5/1995 - 4108/21 md.) Yetişmesi uzun zaman alan ve kesilip satılmak
üzere yetiştirilen ağaçların bu maddede yazılı giderlerinden, Vergi Usul Kanu-
nunun 283 üncü maddesi uyarınca aktifleştirilen kısmı, ağaçların satıldığı yıl
hariç olmak üzere her takvim yılı için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
belirlenen yeniden değerleme oranında artırılarak kazancın tespitinde dikkate
alınır.
Hasılattan indirilemiyecek giderler:
Madde 58 - (Değişik: 19/2/1963-202/27 md.)
41 inci maddede yazılı giderler hasılattan indirilemez. (İşletmede istihsal
olunan mahsullerden teşebbüs sahibi ile eşi ve velayet altındaki çocukları
tarafından istihlak edilenler hariç.)
Kazancın bilanço esasına göre tesbiti:
Madde 59 - (Değişik: 19/2/1963-202/28 md.)
(Birinci fıkra mülga: 24/12/1980-2361/42 md.)
Çiftçiler, diledikleri takdirde, işletme hesabı yerine bilanço esasına tabi
tutulmalarını istiyebilirler. (2)
Yazı ile yapılacak talep, mütaakıp vergilendirme dönemi başından, yeni işe
başlıyanlarda ise işe başlama tarihinden itibaren hüküm ifade eder. Bu suretle
bilanço esasını kabul edenler iki yıl geçmedikçe bu usulden dönemezler.
Zirai kazancın bilanço esasına göre tesbitinde, 56,57 ve 58 inci maddeler
hükmü de gözönünde tutularak, ticari kazancın bu husustaki hükümleri uygulanır.
Götürü gider usulünden gerçek kazanç esasına veya bu usulden diğerine inti-
kal:
Madde 60 - (Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
Ücretler
Ücretin tarifi:
Madde 61 - (Değişik: 24/12/1980-2361/43 md.)
Ücret, işverene tabi belirli bir işyerine bağlı olarak çalışanlara hizmet
karşılığı verilen para ve ayınlar ile sağlanan ve para ile temsil edilebilen
menfaatlerdir.
Ücretin ödenek, tazminat, kasa tazminatı (Mali sorumluluk tazminatı), tahsi-
sat, zam, avans, aidat, huzur hakkı, prim, ikramiye, gider karşılığı veya başka
adlar altında ödenmiş olması veya bir ortaklık münasebeti niteliğinde olmamak
şartı ile kazancın belli bir yüzdesi şeklinde tayin edilmiş bulunması onun mahi-
yetini değiştirmez.
Bu kanunun uygulanmasında, aşağıda yazılı ödemeler de ücret sayılır.
1. 23 üncü maddenin 11 numaralı bendine göre istisna dışında kalan emekli-
lik, maluliyet, dul ve yetim aylıkları;
2. Evvelce yapılmış veya gelecekte yapılacak hizmetler karşılığında verilen
para ve ayınlarla sağlanan diğer menfaatler;
-----------------------
(1) Bu fıkrada yeralan, "Muafiyetten veya götürü gider usulünden gerçek usule
geçen çiftçilerin..." ibaresi, 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı Kanunun 81
inci maddesiyle metne işlendiği şekilde değiştirilmiştir.
(2) Bu fıkrada yeralan, "...işletme hesabı veya götürü gider usulleri yerine..."
ibaresi, 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı Kanunun 81 inci maddesiyle metne
işlendiği şekilde değiştirilmiş.
3. Türkiye Büyük Millet Meclisi, İl genel meclisi ve belediye meclisi üyele-
ri ile özel kanunlarına veya idari kararlara göre kurulan daimi veya geçici bü-
tün komisyonların üyelerine ve yukarıda sayılanlara benzeyen diğer kimselere bu
sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;
4. Yönetim ve denetim kurulları başkanı ve üyeleriyle tasfiye memurlarına bu
sıfatları dolayısiyle ödenen veya sağlanan para, ayın ve menfaatler;
5. (Değişik: 4/12/1985 - 3239/53 md.) Bilirkişilere, resmi arabuluculara,
eksperlere, spor hakemlerine ve her türlü yarışma jürisi üyelerine ödenen veya
sağlanan para, ayın ve menfaatler;
6. Sporculara transfer ücreti veya sair adlarla yapılan ödemeler ve sağlanan
menfaatler.
İş verenin tarifi:
Madde 62 - İş verenler, hizmet erbabını işe alan, emir ve talimatları dahi-
linde çalıştıran gerçek ve tüzel kişilerdir.
(Değişik: 24/12/1980 - 2361/44 md.) 61 inci maddenin 1 ila 6 numaralı bent-
lerinde yazılı ödemeleri yapanlar bu kanunda yazılı ödevleri yerine getirmek
bakımından işveren hükmündedir.
Gerçek ücretler:
Madde 63 - Ücretin gerçek safi değeri iş veren tarafından verilen para ve
ayınlarla sağlanan menfaatler toplamından aşağıdaki indirimler yapıldıktan sonra
kalan miktardır.
1.(Ek: 24/12/1980-2361/45 md.) 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 190 ncı
maddesi uyarınca yapılan kesintilerle, Ordu Yardımlaşma Kurumu ve benzeri kamu
kurumları için yapılan kanuni kesintiler, (1)
2. (Değişik: 28/6/2001-4697/4 md.) Kanunla kurulan emekli sandıkları ile 506 sayılı
Sosyal Sigortalar Kanununun geçici 20 nci maddesinde belirtilen sandıklara ödenen
aidat ve primler;
3. (Değişik: 28/6/2001-4697/4 md.) Sigortanın veya emeklilik sözleşmesinin
Türkiye`de kâin ve merkezi Türkiye`de bulunan bir sigorta veya emeklilik şirketi
nezdinde akdedilmiş olması şartıyla; ücretlinin şahsına, eşine ve küçük çocuklarına ait
hayat, ölüm, kaza, hastalık, sakatlık, işsizlik, analık, doğum ve tahsil gibi şahıs sigorta
poliçeleri için hizmet erbabı tarafından ödenen primler ile bireysel emeklilik sistemine
ödenen katkı payları,
İndirim konusu yapılacak prim, aidat ve katkıların toplamı, ödendiği ayda elde edilen
ücretin % 10`unu (bireysel emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta poliçeleri için
ödenen primlerde, ödendiği ayda elde edilen ücretin % 5`ini) ve yıllık olarak asgari
ücretin yıllık tutarını aşamaz. Bakanlar Kurulu bu oranı % 20 oranına kadar (bireysel
emeklilik sistemi dışındaki şahıs sigorta poliçeleri için % 10 oranına kadar) artırmaya ve
belirtilen haddi asgari ücretin yıllık tutarının iki katını geçmemek üzere yeniden
belirlemeye yetkilidir.
4.(Ek:4/12/1985-3239/54 md.) Sendikalar Kanunu hükümlerine göre, sendikala-
ra ödenen aidatlar (Şu kadar ki, aidatın ödendiğinin tevsik edilmesi şarttır.),
5.(Ek:26/12/1993-3946/13 md.) Mükellefin kendisi, eşi ve çocukları ile
ilgili eğitim, sağlık, gıda, giyim ve kira harçamalarının yıllık toplam tuta-
rının 1/3`ü.
Şu kadar ki indirim konusu harcamaların Türkiye`de yapılması, gelir veya ku-
rumlar vergisi mükellefiyeti bulunan gerçek veya tüzelkişilerden alınacak belge-
lerle tevsik edilmesi ve bu belgelerin işverene verilmesi şarttır.Bu suretle he-
saplanan indirim tutarı,harcamanın yapıldığı yıla ait ücretin yıllık vergi mat-
rahının % 35`ini geçemez.Bu indirim de dikkate alınmak suretiyle hesaplanan ver-
gi ile mükellefin o yıl içinde tevkif suretiyle ödediği vergi tutarı
---------------
(1) Bu bendin 31/12/1960 tarih ve 193 sayılı Kanunla getirilmiş olan hükmü,
28/12/1967 tarih ve 980 sayılı Kanunun 2 nci maddesiyle yürürlükten kaldı-
rılmış, bilahare 24/12/1980 tarih ve 2361 sayılı Kanunun 45 inci maddesi ile
yukarıda metne alınan hüküm bir numaralı bent olarak eklenmiştir.
arasındaki fark,ücretlinin ertesi yılda ödeyeceği gelir vergisinden mahsup edi-
lir veya işverenler aracılığı ile kendisine nakden iade edilir.Bakanlar Kurulu
bu bentte yer alan % 35 nispetini sıfıra kadar indirmeye kanuni oranına kadar
artırmaya veya harcama konuları,harcama ve ücret tutarları itibariyle farklı
oranlar tespit etmeye yetkilidir.(1)
Ücretlilerin harcama belgelerinin işverene ibrazı,beyanı ve verginin iadesi-
ne ilişkin süreleri tespit etmeye,iadeyi nakden veya mahsuben yaptırmaya,bu uy-
gulamanın usul ve esaslarını tayin ve tespite Maliye Bakanlığı yetkilidir.
Ücretin gerçek değerinin tayininde, Gelir Vergisi gibi şahsi vergiler ücret-
ten indirilmez.
Yabancı parasiyle ödenen ücretler ödeme gününün borsa rayiciyle Türk parası-
na çevrilir.
Hizmet erbabına verilen ayınlar, verildiği gün ve yerdeki ortalama peraken-
de fiyatlarına göre; konut tedariki ve sair suretle sağlanan menfaatler, konutun
emsal kirasına veya menfaatin emsal bedeline göre değerlenir.
Diğer ücretler (2)
Madde 64 - (Değişik cümle:26/12/1993 - 3946/14 md.) Aşağıda yazılı hizmet
erbabının safi ücretleri takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde
çalışan 16 yaşından büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt
tutarının %25`idir. (3)
1. Kazançları basit usulde tespit edilen ticaret erbabı (...) (2) yanında
çalışanlar.
2. Özel hizmetlerde çalışan şoförler;
3. Özel inşaat sahiplerinin ücretle çalıştırdığı inşaat işçileri;
4. (Değişik:19/2/1963-202/30 md.) Gayrimenkul sermaye iradı sahibi yanında
çalışanlar;
5. Gerçek ücretlerinin tesbitine imkan olmaması sebebiyle, Danıştayın müspet
mütalaasiyle, Maliye Bakanlığınca bu kapsama alınanlar (...) (2)
(Ek:26/12/1993 - 3946/14 md.; Değişik: 22/7/1998-4369/81 md.; Diğer ücretler
için yıllık beyanname verilmez, diğer gelirler nedeniyle beyanname verilmesi
halinde de bunlar beyannameye ithal edilmez.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
Serbest Meslek Kazançları
Serbest meslek kazancının tarifi:
Madde 65 - (Değişik: 19/2/1963 - 202/31 md.)
Her türlü serbest meslek faaliyetinden doğan kazançlar serbest meslek kazan-
cıdır.
Serbest meslek faaliyeti; sermayeden ziyade şahsi mesaiye ilmi veya mesleki
bilgiye veya ihtısasa dayanan ve ticari mahiyette olmıyan işlerin iş verene tabi
olmaksızın şahsi sorumluluk altında kendi nam ve hesabına yapılmasıdır.
Tahkim işleri dolayısiyle hakemlerin aldıkları ücretler ile kollektif, adi
komandit ve adi şirketler tarafından yapılan serbest meslek faaliyeti neticesin-
de doğan kazançlar da, serbest meslek kazancıdır.
Serbest meslek erbabı:
Madde 66 - Serbest meslek faaliyetini mütat meslek halinde ifa edenler, ser-
best meslek erbabıdır. Serbest meslek faaliyetinin yanında meslekten başka bir
iş veya görev ile devamlı olarak uğraşılması bu vasfı değiştirmez.
Bu maddenin uygulanmasında:
1. Gümrük Komisyoncuları, bilümum borsa ajan ve acentaları, noterler, noter-
lik görevini ifa ile mükellef olanlar;
-------------------
(1) 1.4.1994 tarih ve 94/5371 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla;ücretlilerin
eğitim,sağlık,gıda,giyim ve kira harcamalarına ilişkin özel gider indirimi 1994
yılına ait ücret gelirlerinin vergi matrahına uygulanmak üzere % 23 olarak tes-
pit edilmiştir.(Bkz.R.G.:5.4.1994-21896)
(2) 64 üncü maddesinin başlığında yer alan "Götürü usul:" ibaresi "Diğer ücret-
ler:", birinci fıkrasında yer alan "...Maliye Bakanlığınca tanzim edilecek
cetvellerde belirtilen iş nevilerine göre götürü olarak tespit edilir." ibaresi
"...takvim yılı başında geçerli olan ve sanayi kesiminde çalışan 16 yaşından
büyük işçiler için uygulanan asgari ücretin yıllık brüt tutarıdır.", 1 numaralı
bendinde yer alan "...götürü usulde tespit edilen ticaret, sanat ve serbest
meslek erbabı..." ibaresi "...basit usulde tespit edilen ticaret erbabı...",
5 numaralı bendinde geçen "...Maliye Bakanlığınca götürü ücret usulüne alı-
nanlar. "ibaresi" ...Maliye Bakanlığınca bu kapsama alınanlar.", diğer madde-
lerde (madde başlıkları dahil) geçen "götürü ücret" ibareleri "diğer ücret",
şeklinde 22/7/1998 tarih ve 4369 sayılı Kanunun 81 inci maddesiyle değiştiril-
miştir.
(3) 64 üncü maddenin birinci fıkrasının son ibaresi; "...brüt tutarıdır" şeklin-
de iken, 11/8/1999 tarih ve 4444 Sayılı Kanunun 13 üncü maddesiyle metne iş-
lendiği şekilde değiştirilmiştir.
2. Bizzat serbest, meslek erbabı tarifine girmemekle beraber serbest
meslek erbabını bir araya getirerek teşkilat kurmak veya bunlara sermaye temin
etmek suretiyle veya sair suretlerle serbest meslek kazancından hisse alanlar.
3. Serbest meslek faaliyetinde bulunan kollektif ve adi şirketlerde
ortaklar, adi komandit şirketlerde komanditeler;
4. (Ek: 22/7/1998 - 4369/36 md.) Dava vekilleri, müşavirler, diş protezci-
leri, kurumlar ve tüccarlarla serbest meslek erbabının ticari ve mesleki iş-
lerini takip edenler ve konser veren müzük sanatçıları;
5. (Ek: 22/7/1998 - 4369/36 md.) Vergi Usul Kanununun 155 inci maddesinde
belirtilen şartlardan en az ikisini taşıyan ebe, sünnetçi, sağlık memuru,
arzuhalci, rehber gibi mesleki faaliyette bulunanlar (Şartlardan en az ikisini
taşımayanlar ile köylerde veya son nüfus sayımına göre belediye içi nüfusu
5.000`i aşmayan yerlerde faaliyette bulunanların bu faaliyetlerine ilişkin
kazançları gelir vergisinden muaftır);
Bu işleri dolayısiyle serbest meslek erbabı sayılırlar.
Serbest meslek kazancının tesbiti:
Madde 67 - Serbest meslek kazancı bir hesap dönemi içinde serbest meslek
faaliyeti karşılığı olarak tahsil edilen para ve ayınlar ve diğer suretlerle
sağlanan ve para ile temsil edilebilen menfaatlerden bu faaliyet dolayısiyle
yapılan giderler indirildikten sonra kalan farktır.
Müşteri veya müvekkilinden, serbest meslek faaliyeti ile ilgili olmak üzere
para ve ayın şeklinde alınan gider karşılıkları kazanca ilave edilir.
(Ek: 24/12/1980-2361/46 md.) Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden
çıkarılması halinde Vergi Usul Kanununun 328 inci maddesine göre hesaplanan
müspet fark kazanca eklenir.
Vergi, resim, harç, keşif, şahitlik, bilirkişilik ve ekspertiz gibi hususla-
ra harcanmak üzere müşteri veya müvekkilden alınan ve tamamen bu hususlara sarf
edilen para ve ayınlar kazanç sayılmaz.
(Değişik: 19/2/1963-202/32 md.) Serbest meslek erbabı, mesleki kazançlarını
Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre tuttukları "Serbest meslek kazanç defteri" ne
istinaden tesbit ederler. (...) (1)
65 inci maddenin son fıkrasında yazılı şirketler de mesleki kazançlarını
"Serbest meslek kazanç defteri" üzerinden tesbit ederler. Bu şirketlerin bilanço
esasına göre tuttukları defterler serbest meslek kazancı defteri yerine geçer.
Serbest meslek erbabı için:
1 - Ittıla hasıl etmeleri kaydiyle, namlarına, kamu müessesesine, icra dai-
resine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;
2 - Serbest meslek kazancı olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki
(Temlikin ivazlı olup olmadığına bakılmaz.İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı
aranmaz.) veya müşterisine olan borcu ile takası;
Tahsil hükmündedir.
Yabancı parasiyle yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile borsada,
rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tesbit edilecek kur üzerinden Türk parasına
çevrilir.
(Ek: 19/2/1963-202/32 md.) Biletle girilen yerlerde faaliyette bulunan dar
mükellefiyete tabi serbest meslek erbabı diledikleri takdirde, bilet bedelleri
tutarından, bu bedellere dahil resimler düşüldükten sonra kalan miktarın yarısı
safi kazanç sayılmak suretiyle vergilendirilirler.
Mesleki giderler: (1)
Madde 68 - (Değişik: 19/2/1963-202/33 md.)
Serbest meslek kazancının tesbitinde aşağıda yazılı giderler hasılattan
indirilir:
1. Mesleki faaliyetin icrasına tahsis edilen işyeri kirası (İkametgahları-
nın bir kısmını işyeri olarak kullananlar, ikametgahın tamamı için ödedikleri
kira ile ısıtma ve aydınlatma gibi sair masrafların yarısını indirebilirler. İş-
yeri kendi mülkü olanlar kira yerine amortismanı, ikametgahı kendi mülkü olup
bunun bir kısmını işyeri olarak kullananlar amortismanın yarısını gider yazabi-
lirler);
2. (Değişik: 31/12/1982-2772/6 md.) Mesleki kazancın elde edilmesi ve idame
ettirilmesi için ödenen aydınlatma, ısıtma, telefon, kırtasiye giderleri, müs-
tahdem ücretleri, meslek, ilan ve reklam vergileri ile işyeriyle ilgili ayni
vergi, resim ve harçlar;
3. Mesleki faaliyetin ifasında başkalarına gördürülen hizmetler için ödenen
paralar;
4. Alınan meslek kitapları ve meslek dergileri için ödenen bedeller ve mes-
leki teşekküllere ödenen aidat;
5. Mesleki faaliyetle ilgili seyahat ve ikamet giderleri (Seyahat maksadının
gerektirdiği süre ile sınırlı olmak şartiyle);
----------------
(1) Parantez içinde yer alan "(69 uncu madde hükmü mahfuzdur)" ibaresi,
22/7/1998 tarih ve 4369 Sayılı Kanunun 82 nci maddesi ile yürürlükten
kaldırılmıştır.
6. Meslekin ifasına lüzumlu aletlerin, eczaların ve sair maddelerin tedariki
için yapılan giderler;
7. (Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Mesleki faaliyette kullanılan tesisat
ve demirbaş eşya için Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre ayrılan amortismanlar
(Amortismana tabi iktisadi kıymetlerin elden çıkarılması halinde mezkür kanunun
328 inci maddesine göre hesaplanacak zararlar dahil);
8. (Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Serbest meslek faaliyetleri dolayısıyla
emekli sandıklarına ödenen giriş ve emeklilik aidatları;
9. Mesleki faaliyetle ilgili olarak kanun, ilam ve mukavelenameye göre öde-
nen tazminatlar;
10. (Değişik: 22/7/1998-4369/37 md.) İşle ilgili olarak şehir içi ulaşım,
posta, telgraf ve odabaşı ücretleri gibi müteferrik giderler ile envantere dahil
olan binek otomobillerinin giderleri ve Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre
ayrılan amortismanları.
(Değişik: 24/12/1980-2361/47 md.) Her türlü para cezaları ve vergi cezaları
ile serbest meslek erbabının suçlarından doğan tazminatlar gider olarak indiri-
lemez.
Götürü usul:
Madde 69 - (Mülga: 22/7/1998 - 4369/82 md.)
BEŞİNCİ BÖLÜM
Gayrimenkul Sermaye İradı
Gayrimenkul sermaye iradının tarifi:
Madde 70 - Aşağıda yazılı mal ve hakların sahipleri, mutasarrıfları,zilyed-
leri, irtifak ve intifa hakkı sahipleri veya kiracıları tarafından kiraya veril-
mesinden elde edilen iratlar gayrimenkul sermaye iradıdır:
1. Arazi, bina (Döşeli olarak kiraya verilenlerde döşeme için alınan kira
bedelleri dahildir.), maden suları, menba suları, madenler, taş ocakları, kum ve
çakıl istihsal yerleri, tuğla ve kiremit harmanları, tuzlalar ve bunların mütem-
mim cüzileri ve teferruatı;
2. Voli mahalleri ve dalyanlar;
3. Gayrimenkullerin, ayrı olarak kiraya verilen, mütemmim cüzileri ve tefer-
ruatı ile bilümum tesisatı, demirbaş eşyası ve döşemeleri;
4. Gayrimenkul olarak tescil edilen haklar;
5. (Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Arama, işletme ve imtiyaz hakları ve
ruhsatları, ihtira beratı (İhtira beratının mucitleri veya kanuni mirasçıları
tarafından kiralanmasından doğan kazançlar, serbest meslek kazancıdır.), alameti
farika, marka, ticaret unvanı, her türlü teknik resim, desen, model, plan ile
sinema ve televizyon filmleri, ses ve görüntü bantları, sanayi ve ticaret ve bi-
lim alanlarında elde edilmiş bir tecrübeye ait bilgilerle gizli bir formül veya
bir imalat usulü üzerindeki kullanma hakkı veya kullanma imtiyazı gibi haklar
(Bu hakların kullanılması için gerekli malzeme ve teçhizat bedelleri de gayri-
menkul sermaye iradı sayılır.);
6. (Değişik: 19/2/1963-202/35 md.) Telif hakları (Bu hakların, müellifleri
veya bunların kanuni mirasçıları tarafından kiralanmasından doğan kazançlar,
serbest meslek kazancıdır.);
7. (Değişik: 19/2/1963-202/35 md.) Gemi ve gemi payları (Motorlu olup olma-
dıklarına ve tonilatolarına bakılmaz) ile bilümum motorlu tahmil ve tahliye va-
sıtaları;
8. (Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Motorlu nakil ve cer vasıtaları, her
türlü motorlu araç, makine ve tesisat ile bunların eklentileri.
(Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Yukarıda yazılı mallar ve haklar ticari ve-
ya zirai bir işletmeye dahil bulunduğu takdirde bunların iratları ticari veya
zirai kazancın tespitine müteallik hükümlere göre hesaplanır.
(Değişik: 4/12/1985-3239/55 md.) Tüccarlara ait olsa dahi, işletmeye dahil
bulunmayan gayrimenkullerle haklar hakkında bu bölümdeki hükümler uygulanır.
(Değişik: 24/12/1980-2361/49 md.) Vakfın gelirinden hizmet karşılığı olmaya-
rak alnan hisseler ile zirai faaliyete bilfiil iştirak etmeksizin sadece üründen
pay alan arazi sahiplerinin gelirleri bu kanunun uygulanmasında gayrimenkul ser-
maye iradı addolunur.
Safi irat:
Madde 71 - Gayrimenkul sermaye iradından safi irat, gayrisafi hasılattan
iradın sağlanması ve idamesi için yapılan giderler indirildikten sonra kalan
müspet farktır.
Gayrisafi hasılat:
Madde 72 - Gayrimenkul sermaye iratlarında, gayrisafi hasılat, 70 inci mad-
dede yazılı mal ve hakların kiraya verilmesinden bir takvim yılı içinde o yıla
veya geçmiş yıllara ait olarak nakten veya aynen tahsil edilen kira bedellerinin
tutarıdır.
Ayın olarak tahsil edilen kiralar, Vergi Usul Kanunu hükümlerine göre emsal
bedeli ile paraya çevrilir.
Kiracı tarafından gayrimenkulü genişletecek veya iktisadi değerini devamlı
suretle artıracak şekilde gayrimenkule ilave edilen kıymetler, kira müddetinin
hitamında bedelsiz (Kıymetlerin emsal bedelinden düşük değerle devri halinde,
aradaki fark bedelsiz devir sayılır.) olarak kiralayana devrolunduğu takdirde,
mezkür kıymetler kiralıyan bakımından, bu tarihte aynen tahsil olunmuş addolu-
nur.
Gelecek yıllara ait olup peşin tahsil olunan kiralar, ilgili bulundukları
yılların hasılatı sayılır. Şu kadar ki, ölüm ve memleketi terk hallerinde
mükellefiyetin kalktığı tarihi takibeden zamanlara ait olmak üzere peşin tahsil
olunan kiralar, mükellefiyetin kalktığı dönemin hasılatı addolunur.
Gayrimenkul iradı sahipleri için,
1. Ittıla hasıl etmeleri kaydiyle, namlarına, kamu müessesesine, icra daire-
sine, bankaya, notere veya postaya para yatırılması;
2. Kira olarak doğan alacağın başka bir şahsa temliki (Temlikin ivazlı olup
olmadığına bakılmaz. İvazlı temliklerde ivazın tahsil şartı aranmaz.) veya kira-
cısına olan borcu ile takası; tahsil hükmündedir.
Yabancı parasiyle yapılan ödemeler, ödeme gününün borsa rayici ile, borsada
rayici yoksa Maliye Bakanlığınca tesbit edilecek kur üzerinden Türk Parasına
çevrilir.
Emsal kira bedeli esası:
Madde 73 - (Değişik birinci fıkra: 4/12/1985-3239/56 md.) Kiraya verilen
mal ve hakların kira bedelleri emsal kira bedelinden düşük olamaz. Bedelsiz ola-
rak başkalarının intifaına bırakılan mal ve hakların emsal kira bedeli, bu mal
ve hakların kirası sayılır. Bina ve arazide emsal kira bedeli, yetkili özel mer-
cilerce veya mahkemelerce takdir veya tespit edilmiş kirası, bu suretle takdir
veya tespit edilmiş kira mevcut değilse Vergi Usul Kanununa göre belirlenen ver-
gi değerinin % 5`idir. Diğer mal ve haklarda emsal kira bedeli, bu mal ve hakla-
rın maliyet bedelinin, bu bedel bilinmiyorsa, Vergi Usul Kanununun servetlerin
değerlenmesi hakkındaki hükümlerine göre belli edilen değerlerinin % 10`udur.
Aşağıda yazılı hallerde emsal kira bedeli esası uygulanmaz:
1. Boş kalan gayrimenkullerin muhafazaları maksadiyle bedelsiz olarak başka-
larının ikametine bırakılması;
2. (Değişik: 4/12/1985-3239/56 md.) Binaların mal sahiplerinin usul, füru
veya kardeşlerinin ikametine tahsis edilmesi (Usul, füru veya kardeşlerden
herbirinin ikametine birden fazla konut tahsis edilmiş ise bu konutların yalnız
birisi hakkında emsal kira bedeli hesaplanmaz. Kardeşler evli ise eşlerden sade-
ce biri için emsal kira bedeli hesaplanmaz.);
3. Mal sahibi ile birlikte akrabaların da aynı evde veya dairede ikamet
etmesi;
4. (Ek: 4/12/1985-3239/56 md.) Genel bütçeye dahil daireler ve katma bütçeli
idareler, il özel idareleri ve belediyeler ile diğer kamu kurum ve kuruluşların-
ca yapılan kiralamalarda.
Giderler:
Madde 74 - (Değişik birinci fıkra: 24/12/1980-2361/51 md.) Safi iradın bu-
lunması için, 21 inci maddeye göre istisna edilen gayrisafi hasılata isabet
edenler hariç olmak üzere gayrisafi hasılattan aşağıda yazılı giderler indiri-
lir.
1. Kiraya veren tarafından ödenen aydınlatma, ısıtma, su ve asansör gider-
leri;
2. Kiraya verilen malların idaresi için yapılan ve gayrimenkulün ehemmiyeti
ile mütenasip olan idare giderleri;
3. Kiraya verilen mal ve haklara mütaallik sigorta giderleri;
4. (Değişik: 22/7/1998 - 4369/38 md.) Kiraya verilen mal ve haklar dolayı-
sıyla yapılan ve bunlara sarf olunan borçların faizleri ile konut olarak kiraya
verilen bir adet gayrimenkulün iktisap yılından itibaren beş yıl süre ile ikti-
sap bedelinin %5`i (İktisap bedelinin %5`i tutarındaki bu indirim, sadece ilgili
gayrimenkule ait hasılata uygulanır. Ancak,indirilmeyen kısım 88 inci maddenin 3
üncü fıkrasının uygulanmasında gider fazlalığı sayılmaz.),
5. (Değişik: 24/12/1980-2361/51 md.) Kiraya verilen mal ve haklar için öde-
nen vergi, resim, harç ve şerefiyelerle kiraya verenler tarafından ödenmiş olmak
şartıyla belediyelere ödenen harcamalara iştirak payları;
6. Kiraya verilen mal ve haklar için ayrılan amortismanlar (Amortismana tabi
değer, malüm ise maliyet bedeli |
Anasayfa
Portal
Forumlar
Yönetim
SSS
Üye Kayıt