ANAYASA MAHKEMESİ İÇTÜZÜĞÜ
    Dayandığı Kanunun Tarihi         :     10.11.1983,  No: 2949
    Yayımlandığı R.Gazetenin Tarihi  :      3.12.1986,  Sayısı: 19300
                                BİRİNCİ BÖLÜM
                                Genel Hükümler
    Amaç ve Kapsam

    MADDE 1 - Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün amacı, Mahkemenin verimli ve düzenli
biçimde çalışmasını sağlamaktır.
    Bu İçtüzük:
    1 - Anayasa Mahkemesinin çalışma esaslarına ve üyeleri arasındaki işbölümü-
ne;
    2 - Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin:
    a) Sicillerinin tutulmasına, izinlerine, sağlık durumlarına, mazeretlerinin
sebep ve mahiyetine ve öteki özlük işlerine;
    b) Duruşmalı işlerde ve törenlerde giyecekleri kisvelere;
    c) Görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işledikleri suçlarla şahsi
suçlarından dolayı ön inceleme yaptırılmasına, soruşturma kurulu üyelerinin, se-
çilmesine, soruşturmanın yapılmasına ve gereken kararların verilmesine;
    3 - Anayasa Mahkemesi üyeleri hakkında, sıkıyönetim komutanlığınca kovuştur-
ma yapılmasına Anayasa Mahkemesi`nin izin vermemesi halinde ilgili üye bakımın-
dan yapılacak işlemlere;
    4 - Genel Sekreterliğin kuruluşuna ve görevlerine;
    5 - Siyasi partilerin mali denetimlerinde uygulanacak esaslara;
    6 - 10/11/1983 günlü, 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama
Usulleri Hakkında Kanun`un uygulanmasına;
    ilişkin hususları kapsar.
    Anayasa Mahkemesinin Bağlı Olduğu Kurallar

    MADDE 2 - Anayasa Mahkemesi, görevlerini, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının
sağladığı teminat altında, Anayasada ve kanunlarda gösterilen esas ve usuller ve
bu İçtüzük hükümleri uyarınca yerine getirir.
    Mahkeme, çalışma esasları ve usulleri hakkında kanunlarda ve İçtüzükte hüküm
bulunmayan hallerde genel hukuk kurallarını uygular.
    Mahkeme Binasında Alınacak Güvenlik Önlemleri

    MADDE 3 - Anayasa Mahkemesinde güvenlik önlemleri almak yalnız Başkanlığa
aittir. Başkanlığın bu konudaki isteklerini, idare amirleri ile emniyet makamla-
rı derhal yerine getirmek zorundadır.
    Hiçbir makam veya merci, Başkanlığın isteği olmadıkça Mahkeme binasında gü-
venlik önlemi alamaz.
                                   İKİNCİ BÖLÜM
                                      Kuruluş
    Göreve Başlama

    MADDE 4 - Anayasa Mahkemesi üyeliğine seçilenler, andiçmedikce yargı görevi-
ne katılamazlar.
    Asıl ve Yedek Üyeler Kurulu

    MADDE 5 - İçtüzüğün ilgili maddelerinde özel olarak belirlenen görevler,asıl
ve yedek üyelerden oluşan kurulca yerine getirilir.
    Bu kurulun toplanma yeter sayısı onbirdir. Karar yeter sayısı, kurul tam
sayısına göre hesaplanır.
    Genel Sekreterlik, Kuruluşu ve Görevleri

    MADDE 6 - Anayasa Mahkemesinde Genel Sekreterlik görevini, Başkanın uygun
göreceği bir raportör asli görevine ek olarak yapar.
    Genel Sekreterlik teşkilatı, Genel Sekreterden başka, Genel Sekreter Yardım-
cısı ve Başkanlıkça görevlendirilecek yeteri kadar memurdan oluşur.
    Genel Sekreter, 10/11/1983 günlü, 2949 sayılı Kanunun ve İçtüzüğün kendisine
yüklediği görevleri yerine getirir; Başkanın vereceği idari ve mali işlerle per-
sonel, kalem, mutemetlik ve arşiv işlerinin zamanında ve aksatılmadan, gereği
gibi yürütülmesini sağlar. Bu işlerin düzenli biçimde yürütülmesinden dolayı
Başkana karşı sorumludur.
    Genel Sekreter, ayrıca, Mahkemede yapılan törenlerdeki protokol işlerini de
düzenletir.
    (Ek fıkra: 17/5/1996 tarih ve 22639 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan
içtüzükle.) Anayasa Mahkemesi`nin hizmet birimleri, Kararlar Müdürlüğü, Yazı İş-
leri Müdürlükleri, Personel ve Eğitim Müdürlüğü, Özel Kalem Müdürlüğü, Mali İş-
ler Müdürlüğü, İdari İşler Müdürlüğü, Bilgi İşlem Merkezi Müdürlüğü, Yayın
İşleri Müdürlüğü, Kitaplık Müdürlüğü, Basın ve Halkla ilişkiler Müdürlüğü, Kurum
Doktorluğu, Sivil Savunma Uzmanlığı, Sosyal İşler Birimi ve Çeviri Birimi`nden
oluşur.
    Genel Sekreterlikte ve öteki hizmet birimlerinde çalışan memur ve hizmetli-
lerin görevleri ile bu görevlerin nasıl yürütüleceği Başkanlıkça düzenlenecek
bir Yönetmelikle belirtilir.
    Genel Sekreter, isteği ile Genel Sekreterlik görevinden ayrılabileceği gibi,
gerekli görüldüğünde Başkan tarafından da sebep gösterilmeksizin değiştirilebi-
lir.
    Genel Sekreter Yardımcısı

    MADDE 7 - Genel Sekreter Yardımcısı, bütün işlerde Genel Sekreterin yardım-
cısıdır.
    Genel Sekreterliğin boş veya Genel Sekreterin mazeretli ya da izinli olması
hallerinde bu görev, vekaleten, Genel Sekreter Yardımcısı tarafından yürütülür.
    Genel Sekreterin ve Yardımcısının görevde olmamaları durumunda Genel Sekre-
terlik hizmetleri, Başkanlıkça belirlenecek bir hizmet birimi müdürü tarafından
geçici olarak yerine getirilir.
                                 ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
                  İptal Davalarında ve İtiraz Yoluyla Bakılacak
                                 İşlerde Usul
    İlk İnceleme

    MADDE 8 - İptal davasına ilişkin dilekçelerle ekleri ve mahkemelerden itiraz
yoluyla gelen işler, Başkanlıkça görevlendirilecek raportörler tarafından ince-
lenir.
    a) Dava dilekçelerinin, 10/11/1983 günlü, 2949 sayılı Kanunun 27. maddesinin
ikinci ve üçüncü fıkralarında gösterilen hususları ihtiva edip etmediği, kayıt
tarihinden itibaren beş gün içinde ilgili raportör tarafından hazırlanacak bir
raporla Başkanlığa bildirilir.
    Bu raporda, dilekçelerin, Anayasa Mahkemesinin görevine giren bir konu ile
ilgili olup olmadığı, iptal davası açma yetkisi bulunanlar tarafından ve yasal
süre içinde verilip verilmediği hususları da gösterilir.
    b) Mahkemelerden itiraz yoluyla gelen işlerin, 10/11/1983 günlü, 2949 sayılı
Kanunun 28. maddesine göre eksikleri olup olmadığı evrakın kayda girişinden iti-
baren beş gün içinde bir raporla Başkanlığa bildirilir.
    Mahkemenin önünde bakılmakta olan bir dava bulunup bulunmadığı, Anayasaya
aykırı görülerek ya da ileri sürülen aykırılık iddiası ciddi bulunarak iptali
istenilen kanun veya kanun hükmünde kararname hükümlerinin bu davada uygulanma
durumları ile Mahkemenin başvurmaya yetkili olup olmadğı da bu raporda belirti-
lir.
    Anayasa Mahkemesince yapılan incelemede, eksikleri olduğu görülürse, esasın
incelenmesine geçilmeksizin, iptal davası ile ilgili işlerde, eksiklerin tamam-
lattırılmasına; itiraz yoluna ilişkin işlerin ise geri çevrilmesine, mahkemenin
yetkisiz olduğu tesbit edilen başvurmaların da reddine karar verilir.
    Eksikleri nedeniyle geri çevrilen itiraz yoluna ilişkin işlerde, 10/11/1983
günlü, 2949 sayılı Kanunun 28. maddesinin dördüncü fıkrasında gösterilen beş ay-
lık süre, eksikleri gideri-
lerek tekrar gönderilen evrakın Anayasa Mahkemesi Genel Sekreterliğince Kalem`e
havale edildiği tarih esas alınmak suretiyle hesaplanır. Anılan maddenin ikinci
fıkrasında yer alan ilgili mahkemeye yazı ile bildirme işlemi, bu durumda, Genel
Sekreterlikçe yinelenir.
    Raportörler, inceledikleri işlerle ilgili ilk inceleme toplantılarında hazır
bulunurlar ve gerekli açıklamaları yaparlar.
    Esasın İncelenmesi

    MADDE 9 - Raportörler, esasa ilişkin incelemelerinin sonuçlarını, kendi dü-
şüncelerini de içeren bir raporla Başkanlığa bildirirler. Bu raporların, esasın
incelenmesine karar verildiği tarihten itibaren bir ay,acele işlerde Başkanlıkca
belirlenen süre içinde hazırlanması zorunludur.
    Bu süre içinde esasa ilişkin raporlarını hazırlayamayan raportörler, gecik-
menin nedenlerini ve incelemenin ne kadar süre içinde tamamlanabileceğini yazılı
olarak Başkanlığa bildirirler. Gerekiyorsa bu süre Başkanlıkca yeteri kadar uza-
tılabilir.
    Raportörler inceledikleri işlerin esasının görüşülmesinde hazır bulunurlar
ve gereken açıklamaları yaparlar.
    Toplantılar ve Görüşmeler

    MADDE 10 - Üyeler, duruşmalarda ve sözlü açıklamaların yapıldığı oturumlarda
kıdemlerine göre yer alırlar.
    Görüşmeyi Başkan idare eder ve söz isteyenlere isteme sırasına göre söz ve-
rir. Usul hakkında konuşmak isteyenlere öncelikle söz verilir.
    Konuşan üyenin sözü kesilmez. Ancak, konu dışı konuşmalar Başkan tarafından
kesilir.Konuşmanın konu dışı olup olmadığı yolundaki anlaşmazlığı Mahkeme çözer.
    Bir üye, aynı konu üzerinde, aynı sebeplerin açıklanması ve genişletilmesi
amacıyla üç defa söz alabilir. Fazla söz istemini Başkan,Mahkeminin oyuna sunar.
Mahkeme kabul ederse söz verilir. Sebeplerin değişik olması hali bu hükmün dı-
şındadır.
    Görüşmelerin yeterli olduğu teklif edilemez ve bu konu karar altına alına-
maz.
    Başka söz isteyen kalmamışsa Başkan, görüşmelerin bittiğini bildirerek oyla-
maya geçer.
    Üyelerden biri, görüşme başlamadan önce, işi yeter derecede inceleyemediğini
ileri sürerse, o işin görüşülmesi başka bir güne bırakılır.
    Raporun okunmaya başlanması,o konu hakkında görüşmenin başladığını gösterir.
    Kurula sonradan katılan üye de aynı nedenle görüşmenin ertelenmesini isteye-
bilir.
    Mahkeme, gerektiğinde, gündemdeki bir işin görüşülmesini veya başlayan gö-
rüşmenin tamamlanmasını başka bir güne bırakabilir. Görüşülmesine başlanamayan
işlerin Başkanlıkça belirlenecek bir tarihte görüşülmek üzere ertelenmesine de
karar verilebilir.
    Mazereti nedeniyle görüşmelere katılamayan üye, toplantı yeter sayısı bakı-
mından zorunluluk olmadıkça, mazeretinin sona erdiğini bildirerek aynı işin gö-
rüşülmesine katılamaz.
    Henüz andiçmemiş üyeler ile Kurulda görevli olmayan üyeler, görüş bildirmek
ve oylamaya katılmamak şartıyla toplantı ve görüşmeleri izleyebilirler.
    Oylama

    MADDE 11 - Oylamaya en kıdemsiz üyeden başlanır. Çekimser oy kullanılmaz.
    Görev ve usul konularında azınlıkta kalanlar, esas hakkındaki görüşme ve oy-
lamaya katılmak zorundadır.
    Karar

    MADDE 12 - Türkiye Cumhuriyeti Anayasası`nda veya 10/11/1983 günlü, 2949 sa-
yılı Kanunda ayrıca hüküm yoksa, kararlar salt çoğunlukla verilir. Karara katı-
lanlar, azınlıkta kalanlar ve karar özeti bir tutanakla belirtilir. Bu tutanak
toplantı dağılmadan imzalanır.
    Kararların yazılması Başkana, Başkanvekiline veya Başkan tarafından görev-
lendirilecek üyeye aittir.
    Görevlendirmede, konuların özelliği ve üyelerin geçmiş hizmetleri gözönünde
tutulur. Görev dağıtımında, sıraya ve işlerin üyeler arasında dengeli biçimde
paylaştırılmasına da özen gösterilir.
    Gerekçeli karar taslağı üyeler tarafından birlikte incelenir. Anlaşmazlık
halinde kararın son yazılış şeklini Başkan belirler.
    Azınlıkta kalanlar, birlikte veya ayrı ayrı hazırlayacakları karşıoy yazıla-
rında görüşlerinin dayanaklarını gösterirler.
    Kararların Yazılması ve Yayımlanması

    MADDE 13 - Kararlar, kağıtların bir yüzüne yazılır ve her sahifesi Anayasa
Mahkemesinin soğuk mührüyle damgalanır. Resmi Gazete`de yayımlanacak kararların
örnekleri, Başkanın imzası ile Kararlar Müdürünün parafını taşır.
    Bu şekilde hazırlanmış olan karar örnekleri, Başbakanlığın ilgili birimine
imza karşılığında verilir ve Resmi Gazete`nin ilk çıkacak sayısında bölünmeksi-
zin yayımlanır.
    Baskı yanlışlıkları, Başkanlığın yazısı üzerine, Resmi Gazetenin sonraki sa-
yısında düzeltilir.
                               DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
                    Anayasa Mahkemesince Yapılacak Seçimler
    Oy Pusulalarının Hazırlanması ve Seçim

    MADDE 14 - Anayasa Mahkemesi Başkanı ile Başkanvekilinin seçiminde; Uyuşmaz-
lık Mahkemesinin Başkanlığını ve Başkanvekilliğini yapacak üyelerin görevlendi-
rilmesi için yapılacak seçimlerde aday gösterilmez.
    Anayasa Mahkemesi Başkanı ile Başkanvekilinin seçiminde asıl üyelerin; Uyuş-
mazlık Mahkemesi Başkanı ile Başkanvekilinin seçiminde asıl ve yedek üyelerin
ayrı ayrı adlarını ve soyadlarını taşıyan, aynı makine ile aynı renk kağıda ya-
zılmış ve Mahkemenin soğuk mührü ile damgalanmış, aynı büyüklükteki oy pusulala-
rı bir zarf içinde üyelere dağıtılır.
    Seçimler ayrı ayrı yapılır ve oylamada, üyelere dağıtılan bu pusulalar kul-
lanılır.
    Oy pusulalarının bu şekilde önceden hazırlanması usulü, öteki gizli seçim-
lerde de uygulanır.
    Oyların Sayımı

    MADDE 15 - Oyların sayımı ve dökümü, en kıdemsiz üç üye tarafından yapılır
ve sonuç bir tutanakla belirtilir.
    Sayım ve döküm sonuçları seçimin o gün sonuçlanmayacağını ortaya koyuyorsa,
oylama, Başkan tarafından belirlenecek başka bir güne bırakılır. Bu süre yedi
günden çok olamaz.
    Seçimin sonuçları seçilenlere bildirilir ve Resmi Gazete`de yayımlanır.
                                 BEŞİNCİ BÖLÜM
                         Siyasi Partilerin Mali Denetimi
    Mali Denetinde İlk İnceleme

    MADDE 16 - Siyasi parti genel başkanlarının 22/4/1983 günlü, 2820 sayılı Si-
yasi Partiler Kanunu`nun 74. maddesi uyarınca Anayasa Mahkemesine verdikleri,
merkez karar ve yönetim kurullarınca incelenerek karara bağlanmış ve birleşti-
rilmiş bulunan bir yıllık kesinhesap ile parti merkez ve bağlı ilçeleri de kap-
sayan iller teşkilatı kesinhesaplarının onaylı örnekleri Başkanlıkça görevlendi-
rilecek raportörler tarafından incelenir.
    Raportörler kendilerine havale edilen kesinhesapların, Siyasi Partiler Kanu-
nunun 73. ve 74. maddelerine uygun olarak düzenlenip düzenlenmediğini ve kesin-
hesap çizelgelerinde sonuca etkili maddi bir hata veya tutarsızlık bulunup bu-
lunmadığını araştırırlar. Gerektiğinde, ilgili siyasi partilerin her kademedeki
yetkililerinden, bu konular hakkında doğrudan bilgi isterler. İstenilen bilgi-
lerle dayanağını oluşturan evrak ve belgelerin geciktirilmeksizin veril-
mesi zorunludur. Görevli raportörler, siyasi partilerin örgütlendiği bütün ille-
rin kesinhesaplarını gönderip göndermediklerini saptayabilmek için Cumhuriyet
Başsavcılığınca tutulan siyasi parti sicil dosyalarından da yararlanırlar.
    Raportörler, belirlenen konularla ilgili olarak düzenleyecekleri raporları
en geç iki ay içinde Başkanlığa sunar; varsa eksiklik, hata veya tutarsızlıkları
ortaya koyar ve bunların nasıl giderileceğini belirtirler.
    Raportörler, düzenledikleri raporlarla ilgili ilk inceleme toplantılarında
hazır bulunurlar ve gerekli açıklamaları yaparlar.
    Eksikliklerin tamamlanması, hata ve tutarsızlıkların düzeltilmesi için ilgi-
li siyasi partiye, Mahkemece, üç ayı geçmeyecek uygun bir süre verilir.
    Kesinhesaplarda eksiklik,hata ve tutarsızlık bulunmadığının anlaşılması veya
bunların usulünce giderilmesi halinde işin esasının incelenmesine karar verilir.
Bu karar ilgili partiye bildirilir.
    Mali Denetimde Esasın İncelenmesi

    MADDE 17 - İşin esasına ilişkin inceleme, siyasi partilerin gelir ve gider-
lerinin doğru ve kanuna uygun olup olmadığı yönlerinden yapılır.
    Doğruluk incelemesi, kesinhesapların dayanağını oluşturan defter ve belgeler
üzerinde yapılan incelemeyi kapsar.
    Kanuna uygunluk incelemesi, gelirlerin, Siyasi Partiler Kanununun 61-69.mad-
delerinde yazılı kaynaklardan elde edilip edilmediğini ve giderlerin anılan Ka-
nunun 70-72.maddelerine uygun olarak yapılıp yapılmadığını saptamaya yöneliktir.
    Görevli raportörler, öncelikle, parti genel merkezlerinde, yıllık bütçeleri,
bilançoları, parti defterlerini, gelir ve gider kayıtları ile bunlara ilişkin
belgeleri inceleyerek kesinhesaplarla karşılaştırdıktan sonra, gerektiğinde,
bağlı ilçeleri de kapsayan iller teşkilatı kesinhesaplarındaki bilgilerin belge-
lendirilmesini ve bazı hususların açıklattırılmasını; mahallinde inceleme yapıl-
masını uygun buluyorlarsa konuyla ilgili isteklerini bir yazıyla Başkanlığa bil-
dirirler. Bunun üzerine Anayasa Mahkemesi hemen toplanarak, Siyasi Partiler Ka-
nununun 75. maddesini de gözönünde tutmak suretiyle yapılacak işlemleri karara
bağlar.
    Raportörler, esasa ilişkin incelemelerinin sonuçlarını, kendi düşüncelerini
de içeren bir roporla Başkanlığa sunarlar ve işin esasının görüşülmesi sırasında
mahkemede hazır bulunarak gerekli açıklamaları yaparlar.
    Anayasa Mahkemesinin mali denetime ilişkin kararlarının bir örneği ilgili
siyasi partinin genel başkanlığına, bir örneği de o siyasi partinin sicil dosya-
sına konulmak üzere Cumhuriyet Başsavcılığına gönderilir.
    Mali denetim kararları Resmi Gazetede yayımlanır.
                               ALTINCI BÖLÜM
                                Özlük İşleri
    Siciller

    MADDE 18 - Anayasa Mahkemesi Başkan ve Üyelerinin açık sicilleri ile öteki
personelin açık ve gizli sicilleri, Personel ve Eğitim Müdürü tarafından sakla-
nır ve Genel Sekreterin gözetimi altında günü gününe işlenir.
    Başkan ve üyelerin önceki görevlerine ilişkin gizli sicilleri Başkan tara-
fından saklanır.
   Tezkiyeler

    MADDE 19 - Raportörlerin, Özel Kalem Müdürü ile özel kalemde görevli perso-
nelin tezkiye amiri Başkan; Daire Tabibi, Genel Sekreter Yardımcısı ve müdürle-
rin birinci derecede tezkiye amiri Genel Sekreter, ikinci derecede tezkiye amiri
Başkan; öteki memurların birinci derecede tezkiye amiri,görevli oldukları hizmet
birimlerinin müdürleri, ikinci derecede tezkiye amiri Genel Sekreterdir. Hemşi-
renin birinci derecede tezkiye amiri Daire Tabibi, ikinci derecede tezkiye amiri
Genel Sekreterdir.
    Tezkiye amirlerinin kanaatları birbirine uymazsa "Hakem Tezkiye Amir"i Baş-
kandır.
    Yıllık izin, hastalık ve mazeret izinleri

    MADDE 20 - Başkan ve üyelere yılda kırkbeş gün izin verilir.İzinlerin veril-
mesinde, Yüce Divan sıfatıyla bakılan veya Anayasaya ve 10.11.1983 günlü, 2949
sayılı Kanuna göre süreye tabi olan işlerin aksatılmaması ve üyelerin dinlenme-
lerinin sağlanması gözönünde tutulur. Mümkün olduğu takdirde, izinler, üyelerin
istedikleri tarihlere rastlatılır.
    Yılı içinde kullanılmayan iznin, müteakip yıl içinde kullanılması ve iki
yıllık iznin birleştirilmesi caizdir.
    Hastalık ve mazeret izinlerinde genel hükümler uygulanır.
    İzinler Başkan tarafından verilir.
    Tedavi

    MADDE 21 - Başkan, Başkanvekili ve üyeler ile eşlerinin veya bakmakla yüküm-
lü oldukları ana, baba ve çocuklarının hastalanmaları halinde, tedavi eden resmi
veya zorunlu hallerde özel hekimin göstereceği lüzum üzerine, evlerinde veya
yurtiçinde diledikleri resmi yada zaruret halinde özel sağlık kurumlarında,ayak-
ta veya yatarak tedavileri sağlanır.
    Evde veya sağlık kurumlarında tedavi için yapılan her türlü giderlerle şe-
hirdeki veya şehirler arasındaki yol giderleri, hekim raporu uyarınca yanlarında
bulunması gerekenlere ödenmesi icap eden giderler Anayasa Mahkemesi bütçesinden
ödenir.
    Yurtta tedavilerine imkan bulunmadığı askeri veya sivil tam teşekküllü resmi
bir hastanenin sağlık kurulu raporu ile anlaşılanların yurt dışındaki tedavi,se-
yahat, ikamet ve refakat giderleri de yukarıdaki esaslar dairesinde Anayasa Mah-
kemesi bütçesinden karşılanır.
    14/7/1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu`nun değişik 209.ve 210.
maddeleri ile Devlet Memurları Tedavi Yardımı ve Cenaze Giderleri Yönetmeliği ve
memurlarla ilgili diğer mevzuatın bu maddeye aykırı olmayan hükümleri Anayasa
Mahkemesi Başkanı, Başkanvekili ve üyeleri hakkındada uygulanır.
    Raportörlerin sağlık işlemleri Anayasa Mahkemesi Başkanlığınca yürütülür ve
sicillerine işlenmek üzere Kurumlarına bildirilir.
    Göreve Engel Hastalık

    MADDE 22 - Tedavisi kabil olmayan bir hastalık veya beden arızasından dolayı
görevin yerine getirilemiyeceğinin tam teşkilatlı resmi bir hastanenin sağlık
kurulu raporu ile kesin olarak anlaşılması halinde, 10/11/1983 günlü, 2949 sayı-
lı Kanunun, görevlerini sağlık bakımından yapamayacak Başkan ve üyelerle ilgili
13. maddesi hükmü uygulanır.
    Bu hallerde Başkan ve üyeler, kendi istekleri veya Asıl ve Yedek Üyeler Ku-
rulu`nca verilecek karar üzerine birinci fıkrada nitelikleri belirlenen bir has-
tanenin sağlık kuruluna gönderilirler. Sağlık kurulunun raporu yapılacak işleme
esas olur.
    Ancak, Başkan ve üyeler istedikleri veya Asıl ve Yedek Üyeler Kurulu`nca lü-
zum görüldüğü takdirde tekrar tam teşkilatlı başka bir resmi hastanenin sağlık
kuruluna muayene ettirilirler.
    Anayasa Mahkemesi Başkan ve Üyelerinin Kisveleri

    MADDE 23 - Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin duruşmalı işlerde ve tö-
renlerde giyecekleri kisveler; düz siyah elbise, beyaz gömlek, siyah kıravat,
siyah çorap ve siyah iskarpin ile siyah kumaştan yapılmış, yakası Maraş işi iş-
lemeli bir üstlük`ten ibarettir. (Örnek: 1).
    Üyelerin andiçme ve Anayasa Mahkemesinin kuruluş yıldönümü törenleri dışın-
daki törenlerde üstlük giyilmesi Mahkemenin kararına bağlıdır.
    Yüce Divan`da görevli raportörlerin,duruşma sırasında giyecekleri kisvelerin
biçim ve özellikleri Başkanlıkça belirlenir.
    Üstlükler bütçeye konulan ödenekten yapılır ve demirbaş olarak Başkan ve
üyeler ile raportörlere verilir.
                                 YEDİNCİ BÖLÜM
                               Ceza Kovuşturması
    Başkan ve Üyeler Hakkında Ceza Kovuşturması

    MADDE 24 - Başkan ve üyelerin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında
işledikleri suçlarla şahsi suçlarından ötürü bir ihbar veya şikayet yapılır veya
böyle bir hal öğrenilirse, durum, Başkanlıkça Mahkemeye bildirilir.
    İmzasız, adressiz yahut takma adla yapılan veya yapıldığı anlaşılan ya da
belli bir olayı ve nedeni içermeyen, delilleri ve dayanakları gösterilmeyen ih-
bar ve şikayetler Başkanlıkça işleme konulmaz.
    Başkan gereken hallerde işi Mahkemeye götürmeden önce bir üyeye ön inceleme
de yaptırabilir. Soruşturma açılmasına yer olup olmadığının belli edilmesi için
gerekli incelemeyi yapmak üzere, Mahkemede hazır bulunanlar arasından görevlen-
dirilen bu üye, incelemesini yaptıktan sonra, durumu, kendi düşüncesini belirt-
meksizin bir raporla Başkan`a bildirir.
    Soruşturma açılması Mahkemenin kararına bağlıdır.
    Görevli üye tarafından hazırlanan rapor üzerine Mahkemede yapılacak görüşme
sonunda, soruşturma açılmasına yer olmadığına karar verildiği takdirde, kararın
bir örneği ilgili üyeye, birer örneği de ihbar ve şikayette bulunanlara tebliğ
edilir.
    Soruşturma açılmasına karar verildiği takdirde, hazırlık soruşturmasını yap-
mak, Ceza muhakemeleri Usulü Kanununa göre gereken kararı vermek ve söz konusu
Kanunun Cumhuriyet Savcılığına tanıdığı bütün yetkileri kullanmak üzere gizli
oyla üç kişilik bir Soruşturma Kurulu seçilir. Soruşturma Kuruluna, en çok oy
alanlar ve oyların eşitliği halinde kıdemli olanlar seçilmiş sayılır. Bu kurula
üyelerden en kıdemlisi Başkanlık eder.
    Soruşturma Kurulu, kamu davasının açılmasına gerek görmezse evrakın işlemden
kaldırılmasına karar verir. Yapılan Soruşturma kamu davasının açılmasını haklı
göstermeye kafi ise iddianame düzenleyerek bu davayı açar ve görevle ilgili suç-
larda Yüce Divan`a; şahsi suçlarda Yargıtay Ceza Genel Kuruluna tevdi olunmak
üzere, dosyayı, Başkanlık aracılığıyla Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına gönde-
rir.
    Soruşturma Kurulunun İşlem ve kararları kesindir.
    Ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinde hazırlık soruşturması genel hüküm-
lere tabidir.
    Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyelerinin şahsi suçlarında, Yargıtay üyelerinin
şahsi suçlarına ilişkin hükümler uygulanır.
    Sıkıyönetim Komutanlığınca Kovuşturma Yapılmasına İzin Verilmemesi Halinde
Yapılacak İşlemler.

    MADDE 25 - Başkan ve üyeler açısından Sıkıyönetim Kanununun öngördüğü izin
mercii olan Anayasa Mahkemesinin, ilgililer hakkında, Sıkıyönetim Komutanlığınca
kovuşturma yapılmasına izin vermemesi halinde, 10/11/1983 günlü, 2949 sayılı Ka-
nunun 55. maddesi uyarınca İçtüzüğün 25. maddesine göre işlem yapılır.
    Raportörler Hakkında Ceza Kovuşturması

    MADDE 26 - Raportörlerin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işle-
dikleri suçlarla şahsi suçlarından dolayı, Başkanın bildirmesi üzerine; bağlı
bulundukları Kurumlarca ve kendileriyle ilgili mevzuat hükümleri uyarınca işlem
yapılır.
    Memurlar Hakkında Ceza Kovuşturması

    MADDE 27 - Memurların görevlerinden doğan veya görevleri sırasında işledik-
leri suçlardan ötürü ceza kovuşturması, Memurin Muhakematı Hakkında Kanun hüküm-
leri uyarınca yapılır.
    Hazırlık soruşturması yapmak ve rapora bağlamak üzere, Başkanın yazılı em-
riyle bir veya birden fazla raportör soruşturmacı olarak görevlendirilir.
    Başkanlığa sunulan soruşturma raporu Başkan tarafından, ilgili memur hak-
kında kamu davasının açılmasına veya açılmamasına karar vermeye yetkili Soruş-
turma Kuruluna havale edilir.
    Soruşturma Kurulu, Başkan tarafından görevlendirilen 3 raportörden oluşur.
Soruşturmayı yapan raportörler bu Kurulda görev alamaz.
    Soruşturma Kurulu, en kıdemli raportörün başkanlığında, üye tamsayısı ile
toplanır ve salt çoğunlukla karar verir.
    Kamu davası açılmasına dair karar itiraz üzerine, kamu davası açılmamasına
ilişkin karar ise kendiliğinden Danıştay İkinci Dairesi`nce incelenir.
                                 SEKİZİNCİ BÖLÜM
                                  Ortak Hükümler
    Gündemler

    MADDE 28 - Toplantıların gününü belli etmek ve gündemi düzenlemek Başkanlığa
aittir. Gerektiğinde, belli işlerin gündeme alınmasına Mahkemece de karar veri-
lebilir.
    Raportörler tarafından hazırlanarak Başkanlığa sunulan raporların birer ör-
neği ile Başkanlıkça düzenlenen gündem, toplantı gününden en az on gün önce bü-
tün üyelere dağıtılır.
    Gerekçe gösterilerek bu sürenin kısaltılması mahkemece kararlaştırılabilir.
    Başkan, acele olan veya gecikmesinde zarar umulan hallerde bu maddede belir-
tilen usule ve süreye bağlı olmaksızın toplantının gününü belli ederek gündemi
dağıtabilir. Mahkeme, bu kanaata katılmadığı ve Başkanlıkça yapılan işlemleri
benimsemediği takdirde görüşme gününü ayrıca kararlaştırır.
    Gündemin bir örneği, üyelere dağıtıldığı günde, Mahkemenin ilan tahtasına da
asılır.
    Üyeler, dosyaları her zaman Genel Sekreterden isteyip inceleyebilirler.
    Mazeret

    MADDE 29 - Hastalık, izin veya görevli bulunma gibi haller ile zorlayıcı ve
önlenmesi kabil olmayan ani ve önemli diğer olaylar mazeret sayılır.
    Başkanlıkça önceden bilinmeyen mazeretleri sebebiyle toplantıya katılmayacak
olan üyeler, bunu Başkanlığa mümkün olan en kısa zamanda bildiriler.
    Mazeretin kabulü Başkana aittir.
    Yedek Üyelerin Mahkemeye Katılmaları

    MADDE 30 - Hukuki veya fiili sebeplerden dolayı Mahkemenin asıl üyelerle
toplanması mümkün olmazsa, toplantıya katılamayan asıl üyelerin yeri, Başkanlık-
ça, kıdem esasına göre yedek üyelerle tamamlanır.
    Dosyaların Ropartörlere Verilmesi

    MADDE 31 - Dosyalar, raportörlere, esas defterindeki sıra numarasına göre
verilir. Raportörlerin ellerindeki iş sayısı ve bu işlerin nitelikleri gerekti-
riyorsa bu sıra Başkan tarafından değiştirilebilir.
    Zorunluluk halinde aynı iş birden fazla raportöre verilebilir. Bu durumda,
hazırlanan raporlar ilgili raportörler tarafından birlikte imza edilir.
    Siyasi partilerin mali denetimiyle ilgili incelemelerin, Sayıştay uzman de-
netçileri, baş denetçileri ve denetçileri arasından atanan raportörlerle yaptı-
rılmasına Başkanlıkça özen gösterilir.
    Yasaklar

    MADDE 32 - Başkan ve üyeler; Mahkemeye gelmesi muhtemel güncel konular hak-
kında sözlü veya yazılı olarak görüşlerini belirtemezler.
    Basın ve yayın organlarının temsilcilerine, Anayasa Mahkemesi ve Mahkemenin
çalışmalarıyla ilgili konularda, ancak, Başkan veya yetkili kılacağı bir görevli
tarafından bilgi ve demeç verilebilir.
    Kitaplık İşleri

    MADDE 33 - Kitaplık işleri, Kitaplık Komisyonu tarafından yürütülür. Bu ko-
misyon, asıl ve yedek üyelerin katıldıkları kurulca seçilecek üç üyeden kurulur.
    Anayasa Mahkemesi Kitaplığı için alınacak kitaplar, dergiler, broşürler, ga-
zeteler ve öteki yayınlar Kitaplık Komisyonunca belirlenir.
    Kitaplığı yönetimi hakkındaki esaslar ile Kitaplıktan yararlanma koşulları
bu Komisyonca yapılacak Yönetmelikle düzenlenir.
    Yayın İşleri

    MADDE 34 - Yayın işleri, Yayın Kurulunca yürütülür. Bu Kurul, asıl ve yedek
üyelerin katıldıkları Kurulca seçilecek üç üyeden oluşur.
    Yayın Kurulunun görev ve yetkileri, yayın türleri, yayın koşulları, yazarlık
ve çeviri hakları ve yayınla ilgili öteki konular, bu Kurul tarafından yapılacak
Yönetmelikte gösterilir.
    Kararlar Dergisi ve Fihrist, Öteki Yayınlar

    MADDE 35 - Mahkemece uygun görülen kararlar Anayasa Mahkemesi Kararlar Der-
gisinde yayımlanır.
    Anayasa Mahkemesinin öteki yayın işleri Yayın Kurulunca yürütülür.
    Kararlar Müdürlüğünce, Mahkemenin verdiği bütün kararların konularına göre
sıralandığı, kartotek yöntemi ile hazırlanmış bir genel fihrist tutulur.
    Alım İşleri

    MADDE 36 - Alım satım ve ihale işleri 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu hüküm-
lerine göre yapılır.
    Ayniyat Saymanlığı

    MADDE 37 - Ayniyat işlerini,Ayniyat Saymanı yürütür ve bu sıfatla Sayıştay`a
hesap verir.
    Eğitim İşleri

    MADDE 38 - Mahkemeye yeni atanan memurların yetişmelerini ve hizmete uyumla-
rını sağlamak;
    Personelin görev, yetki ve sorumlulukları yönünden bilgilerini pekiştirmek;
    Hizmette niteliği yükseltmek, verimliliği artırmak ve;
    Personeli daha üst görevlere hazırlamak amacıyla Başkanlıkça düzenlenecek
yıllık eğitim programları, Genel Sekreterin gözetiminde, Personel ve Eğitim Mü-
dürlüğünce uygulanır.
    Sosyal İşler

    MADDE 39 - Başkan ve üyelerin, raportörlerin ve memurların dinlenmelerini
sağlamak, sağlık ve moral durumlarını güçlendirmek ve Mahkeme personeli ile il-
gili eğitim faaliyetlerini uygun şartlar içinde sürdürerek bunlar arasındaki
dayanışmayı ve iş ilişkilerini geliştirmek için gerekli sosyal tesislerin ku-
rulması, bu yerlerin, kuruluş amacına uygun araç ve gereçlerle donatılması
Başkanlıkça bir plan ve program çerçevesinde gerçekleştirilir.
    Sağlık Hizmetleri

    MADDE 40 - Mahkemenin sağlık hizmetleri Daire Tabibi tarafından yürütülür.
    Sağlık hizmetlerinde görevlendirilen hemşire ve laborant, Daire Tabibine
bağlı olarak çalışır.
    Sağlık hizmetlerinden Anayasa Mahkemesi`nin emekli başkanları, üyeleri,
raportörleri ve memurları ile eşleri ve bakmakla yükümlü oldukları ana, baba
ve çocukları da yararlandırılır.
    Onur Belgesi

    MADDE 41 - Ertelemeyi gerektiren zorunlu nedenler dışında, her yılın Nisan
ayının 25. günü törenlerle kutlanacak olan Anayasa Mahkemesinin "Kuruluş Günü"
vesilesiyle,o dönem içinde emekliye ayrılan Başkan,Başkanvekili ve üyelerin onu-
runa düzenlenecek gecede, kendilerine törenle verilecek "ONUR BELGESİ" metni İç-
tüzüğüne eklenmiştir (Örnek: 2).
    Onur Belgeleri ile geçmiş hizmetlerin onurunu simgeleyen armağanların veri-
leceği bu törene, Anayasa Mahkemesinin emekli başkanları ile üyeleri ve öteki
konuklar eşleriyle birlikte çağrılırlar.
    Emekliye ayrılmadan ölen Başkan ve üyelerin onur belgeleri eşlerine, eşleri
yoksa çocuklarına verilir.
    Anayasa Mahkemesi`nin Amblemi ve Rozeti

    MADDE 42 - Anayasa Mahkemesi`nin yayınlarında, basılı kağıtlarında, mensup-
larının kimlik belgelerinde ve rozetinde Mahkeme kararıyla kabul edilen ve ancak
bu yolla değiştirilebilecek olan amblem kullanılır. (Örnek: 3). Rozet çerçeve-
sizdir.
    Cenaze Törenleri

    MADDE 43 - Anayasa Mahkemesi Başkan ve üyeleri ile emekli başkan ve üyeleri-
nin cenaze törenlerine Anayasa Mahkemesi`nde başlanır. Ölüm olayı gazete ilanı
ile duyurulur.
    Emekli Üyelerle İlişki

    MADDE 44 - Emekli Başkan ve üyelerin Mahkeme ile ilişkilerini sürdürebilme-
lerine olanak sağlamak maksadıyla bunlara, Mahkeme binası içerisinde uygun bir
yer ayrılır.
    İçtüzüğün Değiştirilmesi

    MADDE 45 - İçtüzükte değişiklik yapılması üyeler tarafından istenebilir. Bu
konudaki isteklerin yazılı olarak yapılması ve gerekçelerinin belirtilmesi zo-
runludur.
    İstekler, Başkanlıkça gündeme alınır ve değişiklik yapılmasına gerek olup
olmadığı Asıl ve Yedek Üyeler Kurulu`nda görüşülerek karara bağlanır.
    Kurul, değişiklik yapılması gerektiğine karar verirse bu konuda inceleme
yapmak ve değişiklik metni taslağını ihtiva eden bir rapor hazırlamak üzere,
üyeler arasından gizli oyla seçilen üç kişilik bir komisyon kurulur.
    Komisyonun raporu Asıl ve Yedek Üyeler Kurulu`nda görüşülerek işlem yapılır.
    Günlük Çalışma Süreci
    EK MADDE - (Ek: 20.9.1995 tarih ve 22410 sayılı Resmi Gazete`de yayımlanan
içtüzükle.)
    Anayasa Mahkemesi`nin günlük çalışma saatleri 8.30-12.00/13.00-17.30`dur.
Bu saatler hizmetin gereğine göre Anaya Mahkemesi Kurulu`nca değiştirilebilir.
Bu değişiklik Resmi Gazete`de yayımlanır.
    Yürürlük

    MADDE 46 - Türk Cumhuriyeti Anayasası`nın 149. maddesine, 10/11/1983 günlü,
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Ka-
nun`un 14.,17.,18.,41.,44.,55. ve 57. maddeleri ile 22/4/1983 günlü, 2820 sayılı
Siyasi Partiler Kanunu`nun 74. ve 75. maddelerine dayanılarak hazırlanan bu İç-
tüzük, Resmi Gazete`de yayımlandığı tarihte yürürlüğe girer.
    Yürütme

    MADDE 47 - Bu İçtüzük hükümlerini Anayasa Mahkemesi yürütür.
                             (ÖRNEK : 1)
 NOT : BU TÜZÜKTEKİ ANAYASA MAHKEMESİ BAŞKAN VE ÜYELERİNİN DURUŞMALI İŞLERLE
       TÖRENLERDE GİYECEKLERİ KİSVE (ÜSTLÜK) İÇİN 3.12.1986 TARİH VE 19300
       SAYILI RESMİ GAZETE`YE VEYA TÜZÜKLER KÜLLİYATININ 1 İNCİ CİLDİNİN
       53 NUMARALI SAYFASINA BAKINIZ.
                                 (Örnek : 2)
    Onur Belgesi Metni :
    ANAYASA MAHKEMESİ ONUR BELGESİ
    Anayasa Mahkemesi;
    Hukukun ve Anayasanın üstünlüğüne gönülden inanarak, adalet hizmetinde göre-
vini şerefle tamamlayıp emekliye ayrılan Sayın................... na, her zaman
takdirle anılacak çalışma ve katkılarını simgeleyen bu Onur Belgesi`ni şükran
duyguları ve saygıyla sunar. 25 Nisan ........
                                                   Anayasa Mahkemesi Başkanı
                           (Örnek : 3)
NOT : BU TÜZÜKTEKİ RESİM İÇİN 3.12.1986 TARİH VE 19300 SAYILI RESMİ GAZETE`YE
      VE TÜZÜKLER KÜLLİYATININ 1 İNCİ CİLDİNİN 54 ÜNCÜ SAYFASINA BAKINIZ.

Tüm Mevzuat